చాటుపద్య మణిమంజరి

న య్‌ oN త్ల. pe |
జ ౮ ఏ న అ
స్‌ me

చెన్నపు రి;

రామసాప్రమితా

సవారి వేం

నులు అంజ్‌సన్‌

లలో

“ఇష్ట
క

కటిత ము.
1924.

Reserved,

మొద టికూర్చు,

తొలిపలుకు.

తీరుతీయములు గల భాపావాహీనియందు సుకవులకవి
శామృతము పబంఛరూషమునన కాక చాటురూపమునను
జాలువాటును, వీనులకు విందులై డెందమును దనుపార్చుచుం
జాటురచనము లొక్కాక యెడ. ట్రబంధరచనముల సయితము
విరాజీ యుండునని . చెప్పుట భాహావేదుల కనుభవపునరు క
మగును. గృంథములుగా నేర్పడమి చేంచొల్లి ంటియాం ధ్ర క వీశ్వ
రులు రచించిన చాటుపద్యము లెన్నేని యునికితష్నినవి పరం
పరాగతములగుచుం గొన్ని పల్లెటూళ్ళలో ముదుసళ్లనోళ్లయం
దును నుజికొన్ని పురువులకు భు కులు వెట్టు ప్రాచీన తాళపత్ర
సంవుటములందును జీర్ణి ౦చుచున్నవి. ఇంపారు నిట్టిపద్భముల
సంపాదించి గ్రంథ రూపమున వెల్వరింపం దలంపుగొని యెజ్‌ం
గినవారినెల్ల నడిగియుబొరకిన తాళ పత్ర సంపుట మెల్ల (బరిశీలిం
చియు నానాంటం గొన్నిచాటువులం గూర్చి లీని, పైందవసార.
స్వళమునకు గని యనందగు చెన్నవురవు లిఖతపు స్తకభాండా
గారము "పెక్కు పధ్య రత్నముల నొసంగినది. మజీకొన్నిముద్రిత
గ్రంథములనుండియు సేకర్రించితీని. రాజులనుగూర్చి రాజమం
శ్రులనుగూర్చి కవీశ్వురులనుగూర్చి, నీతి శృంగార; హోస్యాది
చిషయములం దింక ననేశవిషయములందుం. బలుడెజం౦సల

iy తొలిపలుకు

సమకూతినపడ్య ములలో ంబెక్కి_ంటి నేటి కాలపుమురార్టిద నిఆ
శృమింపకుండ సవరించియు వ్షీడ్లనాడియు రత్నములన6 దగిన
వాని కథాః సందర్భవకపల కళళ గరి ష్టుననమకూర్చితిని,
కృంగారవివయముమిక్కి లిమెల(రువతో సిర్దుష్టేబ్ణణి చితిని. కొన్ని
పదములు సందిగ్గార్థములయిినను. జరి్రి న కారులకు: జిక్కు క లు
నని మార్చు సేయకయ ముద్రించితిని, సంటికక్టలచాటువులం శే
కొన లేదు, ప్రాచీన కృశుల్టందలివద్యము: లేవేని యిందు జేరిన
చో గుర్తింపలేని నాయపరిజ్ఞానమును తుమింప వేంజెదను.
కొన్ని శతకములందలిపదక్టము లిందు. జేర్చితిని,ప్రాచీనములగు
నాశతకము లిప్పుడు కొన్ని దుర్గ భములు, సహృదయులకీయిది
యింపు నింపు ననియు నాతలంపు.

రెండనకూర్చు.

ఈకూర్పున నెన్నో క్రొ _త్తీపద్భోములం జేర్చితిని, మొర్చి:

కిని.: గ్రంథముద్ర ణాధికారమును చెన్నపురి : వావిళ్ల, రామ
సాష్టమి శౌస్తులు ఆండ్‌ సన్స్‌వారి కిచ్చి తిని.

ఇన్నపురి : న
31-7-1917. ( వేటూరి. ప్ర థాకరతాన్తి,

విషయసూచిక,

చబ్రిషయము.

శీ నారా నోణసుతి

కషషసుతి

83 ౨౦

తి మూ రిసుతి

శ్రీరంగ నాథస్తుతో

వినాయకస్తు త్రి

దిక్నాలస్తు తీ

చీవసుతి అకలి

అలీ

న్ఫ్భుడుని6 గనుంగొంటి త్‌
గునుగు నీసములు (దళావతార_స్తవము) సప
నలత బ్రవతారము +98
హూర్థావత"రము ఇళళి
సరొహావతొరము మ
నరసింహానతొరము “6
చావమునావతారము a4
పరకురానూపతౌోరము 86
గ్రీరొమావతారము పే
బలరామావసెౌెరము లికి
శ్రీకృ పావతారము | = ఈశ
చకచకా we సట
కల్కస్ర్యపతారము పలి
పట్బ కృవర్తులు : 21e
కణతిక్క న- నెల్లూరుపుఠరము శశ?

సీద్ధయ తిక్కన శై 4+

$9
14

$9
ys
ఫ్‌
15
13
‘ ట్‌
on? |

Yes

vi విషవయనూలబిక.
విషయము,
నెలూరు
య
ఇడ్డిరాజులు |
ఆన వేమనృపాలుండు నా భ్‌
కాటయ వేమన “*.
శోమటి వేమన
సాళువగుండ నరసింవారాయలు
నజ రత్నములు
రాజపదతి
థె
క్రోకపదతి
ఇల
రాసు పిపద్షతి
లు ణి
డుర్ష పర్థతి
కున్‌ తి
కల
మరీ. భరామ్‌
మైనూరి చిక్క-_ చేపరాయలు
కోటరా యరఘునాథరాయలు (తురంగపంచకము)
వెలుగోటి వారు
బాట్‌ నల
స లెపల్లి బుక్కరాయలు
కంజావ్రూరి వీజయరామఘపరాయలు
మట్టువారు
ఆడంకి నృపాలురు
ది
సత్యవాయవారు
వానీ రెడ్డి వేంకటా, ది నాయుడుగారు
కి, పి. (బాక్‌ దొరగారు
పిద్ధయామాళ్యుండు
ద్వా, తృీంళన్మం తులు
కాస్కరుండు
ఛాస్క_ళనూతి కొండమం తీ,

ఉంచి మీ

న

46

విషయసూచిక.
విషయము.
రాములింగభాస్ము_ రుడు
గోపరాజు రామ పృధాను(డు
ఆశకేసము
కరణము మల్ల న
బరిణారు కేతనమంత్రి
వీదయయాచమం త్రి
కోటసింగరాజా
నిటల హరిహరప్ప
6కు
కొటరువు-ఎ అమం
థ్‌ అ
గుండమం త్రి,
సింగ నమం త్రి, మాచయడు
సాహీణ మారన
సెమయనీంగరాజు
నరడూరిగుండమం తి,
తీమరుసు
చ్రేమకూఠ అప్పరాజూ
విట్టల వెజ్డమం త్రి,
గుంటుపల్లి ము త్తెరొజు
గుంటుపల్లి నరస్నింగమం త్రీ
నంది సింగన
కోటిపల్లి శరభరాజా
వేములవాడ భీమకవి
కవిసార్వభాము డు శ్రీనాథుడు
బమెర పోతన
=
ఇల ంకితాతంభటు
en లు
పిల్ల లమజ్జీ పినపిరభ ద,కవి
తెనాలి రామకృష్షక వి
ణ

శ్ర

101
103

?y

. 105

106

1
108

33
109
110

1
115
139
140
141
142
1560

‘vill మిహయనూూచిక.

మిహయము.
తురగారామక వి
నృసింహభారతి '
హీంగకనూకక' వి
ఆడిదము నూకకవి
ఆహాోబఒవండికు 6 ను
ఛాంగపంచకము
కందుమూది జనాక్ష్యనాష్ట్రుక ము

ఇలా
జబు

పాడుపుంబ చ్యాలం

ల
గ
షా
ఫ్‌
ర్ణ
0

౮
4
a
1
ర్ల
ah
ల్డో

గసవ్వ్రలచెన్న్టని పద్యములు
కరభాంకర్‌ొంగమా
జ రచా
ఆ పంట్‌ కోడలు
నిమురాగులు
భావతకథనుగూర్సి చాటువులు
పాండవుల ప_ర్హనము
ఈశ్వ
"తెలు ౧గభారతము
“మైన్‌ +

శ్రీరస్తు,

ర i

ధరా శీ నారాయణసుతి, అ
WW ar
చు. ధర సీంహాసనమై నఫంబు గొడుగ త్ర చ్చేవతల్‌ భృత్యులై
పరమాన్నూ యము లెల్ల వందిగణమై శ్రైహాండ మా 7 మె
సిరి భార్యామణియి విరించి కొడుకై శ్రీగంగ సక్చుత్రి,యొ
వరుస న్నీఘునరాజసంబు నిజమై వర్గిల్తు నారాయణా
రు mn
అ
గీ. చేక .వెన్నముద్ద 'చెంగల్వపూదండ
బంగారు మొల త్రాడు పట్టూదట్టి
సంబెతాయెతులును సరిమువ్వగ జైలు
చిన్నికృష్ణ! నిన్ను6 జేరి కొలుతు,
దరు లీ మరా ర్తిస్తుతి. శథం-
rr ఆలి ది
చ. కములజకృష్ణశంకరులు కాంచననీలంపటీరవర్డు లా
గమనగ చం దృ ధారు లభుకంసప్పురారులు హంసతార్హ్మ్య్యగో.
గమునులు జన్మపుష్పిలయ కారులు వాక్క_్మమలాంబికేశ్వురుల్‌
శమకరుణావిభూతిగుణళ కులం బ్రోతురు మిమ్ము నెప్పుడున్‌ .

-ంద్రుద్లు శ్రీరంగనాథ స్తుతి. ర్రైరులా

ఈ, సీంగపుమోమువా (డు కులసీదళ దామమువా6డు కామినీ
రంగదుకంబువాండు వలరాయనిల గాంచినవాండు భ్‌ క్‌.
ప్పాంగెడువాండు దానవులపొంక మడంవెడువాండు “నేండు శ్రీ
బంగరురంగకొయి నునపాల6 గలండు విచార మేటికిక౯ాం -

ద్ధి చాటుపద్య మణి మంజరి.

క, ఊండ్రార్టుపప్పునెయ్యిని, బం డి ంచినచెజుకు (బౌలు6 బడియపుటట్లుకా
జుం శేచుపచ్చి తేనియ, తం త్త వెనకయ్య! నీకు. దడయక తెత్తున్‌.

దడా దిక్పాలస్తుతి. శు

చ, వారిశిఖిధర దై త్యపరుణానిల యత కివ్రుల్‌ గజాజకా
సరనరన్నక్కకై ణహయశాక్వరయానులు వృజ్బి చ్చ క్రీము
ద్దరశకపాశకుంతేస్ఫణి కార్తుకవాస్తులు భోనకుద్ధిసం

గరజయ కో "ర్య సర్వ జపకావ్య విభూతులు మాకు 'సజతక్‌,.
రుద్దా శివస్తుతి, ర్రైదుం-

చ. భకీతము కొన్సూలం బడిన6 'భాములు బుస్పనం గంట మంట సె
శ్లొనయ్న విధుండు గంద నొకయింత గజాసురుచర్శ మూంగినక-
గసరుచు నల్ల పెదపులి గాండన గ తయుం ద కేరిల ౬ జేం

ఇ ఇ లో — తాని ౧౧
బొణంలగినలేడ్‌ కుందువడ భూతచయంబున గొరి లేవ న
వ్వెసంగంగ సంతరించుకొనునీశ్వరు. డిచ్చుత మో కభీష్ట్రముల్‌ ం

వీ, సర్వసర్వంసవాసముద యంబు రభంబు
రథమధ్యమున నున్నరాయి విల్లు
విలుదెంబడిం దిరువెలులగులు చకాలు
ర చి లీ
చృక్కాలకును వైరి ఇబానునారి
నారి బట్టుక తిర్చునాగకకుండు గరి
గరిమిద విహరించుభును(డు కరము
శరము నాభిక నున శతప పద్దు సాకథ్సి
సారథిమాటరీ సెంధసనములు
గి గాంగ నేగుబెంచి కణయంక్హోం బురములు
గెలిచినట్టిఘనుండు గరి జతోడం
గలసి యుండునట్టికరుణాసము, ద్రుండు
నిష్టపిర్ధలాసంగు సచసిబమి మునకు. "

జు

2]

'బేవతాస్తుతి . చ

ధర మృడునిం గనుంగొంట్‌. పం

3 తక్లంబు సత్సురుహౌక్ళ తీగాం చిన

వెండిచాయల పెట్ట కొండ గంటి
ఆకొండపార్శ సమం దంటి పాయ.ంగలేక

సగమైన యొకమహిళ కిం గంటి
ఆశ క్తికుడినంక నద్రిశళ్ళంగముమింద

నద్భుతం బై నకొజడవి6 గంటి
అక్కా. నలో గంటి నరువై నయొక యేజు

నయ్యేటిదరులయం దమృక మొలక

. పాలి తదడుపారు నొకపాలపాంపం గంటి

యదియు నదియును నదియును నదియు నదియు
హరశిరోజూటగం గాబ్జు లగుట గంటి
మృడునింగనుంగొంటి నంతట మేలుకొంటి,

. శీతౌ ద్రియాన్యుదిక్సీమభూములు గంటి 6

జెలువై నకే చారశిఖరి6 గంటి
నినిజకాంత నుమ6౬ జెంతం గను6ంగొంటి
మధుమాధవుని వై త్యమథను. గంటి
కంటి విఘృ్చేశ్వరు గణనాథుం గనుంగొంటి6
జండ జ్రైరవుని గోస్వామి గంటి
ఉ _ర్హమసంస్తుత్యు ను త్పీరార్కు ని6 గంటి
గాలభైెరవు ఛన్నవుంట 6 గంటి
కంటి వటనృృత్న, మాదిమగంగ'6 గంటి.
గంటీ6 గేదొరకుండోదకములు గలి
మహీ తప సరాజు "నెక్కి నమహీమవాని
మృడునిల గనుంగొంటి నంతట మేలుకొంటి.

ఉ్ర

ha

2h

en

బాటు పదస్టివు౯కమంజు ఠి

ఆలభఫోకతులెటని నాతనిపగబా ని€ _
కెంపంగ 6 జంపంగ6 చింపు గలిగి
పహోలాహూలపుమందు వాల్ల కములవిందు 6
గుడుపంగ ముడునంగ 6 గోర్క్హి. గల్లి
ఎడమదెక్కు వధూటి జడలమక్క.నబోటి 6
జొెలప్‌ ౦కు వలపింసప6 చొందు గలిగి
వచ్చియేనికతోలం ప్రాంతకంగటి కాలు
కఠంలగళల మబముకంగ6 గణంకనగలి
ఈం తు ౧
నంగి లోకంబు నలీచేడు “నేలువాని
మిగుల బొడ న పల నిముేనువాని
చ= య
మహీ తేవ్భష రాజా “నెక్కి, నమహినువాని
మృశునిC గనుగొంటి నంతట మేలుకొొంటిీ.

. తారకాసురభుజూదశ్వంబు చెగటార్భు

ఘను గన్హృతం డి, మాయనుగు వేల్పు
కుండలిజ్యూఐచ్‌ కొంనశవింటును గనార్ప్పు
విలుకాం,డ, మేటి మాకులగురుండు
తచిరాకు చాకు గద్దరివజీరుని క్రావ్వు
ముషుపెటినదిట మాకు. ఆొపు
లు అణ

జ)
హా తితెల నిగి త్తక _కేలాణము సెక్కొ..

తాన్‌ 00

మహి మించునెఆకా6డు మాధథనంబు
జాటజూాటా గ్నవిథిని జహ్మృకన్య
మమత నిడుకొన్న వగకాండు మాబలంబు
పార్వతిసాధ్వి సామేనం బాదుకాల్సి
ఇలయుసటుకీలి మాపాలి వేల్పు మొదవ్ర.

దేవతాస్తు త్రి

సీ, సుర లర గల్చ పృనూనముల్‌' వర్షి౦ప

రొ

నప్పరోపనితలు నాట్యమాడ
దుందుభి ధ్వానముల్‌ తుములంబులై (మోయ

దూర్యఘూోషంబులు తొంగలింస4
జేరి వనీష్ణు 6 'డాశీశ్వాద ఇంనరింప

నలయరుంధతి శోఛనంబు పాప
పరగుణంబుల నెల వాలీ శీ నుతియింప

య ఇ

నారదమొాని గానం బొెనర్నం?

. జెలలి సింహాసనంబున వీతతోడ

రమణం గూర్చుండి రాజ్యపాలనము సేయు
నట్టి యా యోధ్యరాము చ్చే నాతే లేన

ట్‌ =
మెలంగ 6 గలగంటి నంతట మేలుకొంటి.

. సౌమ్మిత్రి వేడుక ఛృక్కేంబు దాల్చంగ 6

బాదుకల్‌ భకకుండు భకి నిడంగ
కత్ఫుఘ్బు6 డంకలో 6 జూామరంబును వీవ

స్ముస్ఫీవు డి తో సుర6ంటివీన
ఆంగదుం డంఠంత నడపంబు పట్టంగ '

సరస ఖడ్జము విఫీషణుదు తౌల్ప
షానిోరి మతిమోటి సన్నుతి. గావింప

జాంబఐంతుండు హెచ్చ లీక చెల్ప

, ఆపనిజనుగూడి భద్ర సింహాసనమున

రమణ? గూర్చుండి రాజ్యపాలనము సేయు
నటికోదండరాము నే నారీ లోన

లయ చ
మెలయగం గలగంటి నంతట మేలుకొొంటి.

. సీతావధూమణి మాతల్లి భృగురొమ

గర్వాపహారి మాకన్నరం డ్రి,

Ey

చాటుపదప్టిచు౭౯కే మంజరి.

దకరణాశ్మజాడు మాజా విశ్వామిత్ర,
మభఘరకుణచణుండు మాకు౬ గర
మూరీదదమనుండు మాయిలు వేలుపు
కోదంశపహాణి మాకబలగరుండు
జనక జూ-నేత మౌ నెనవై నచుక్టుంబు
రావజణవాంత మాజీవధనము

స కై కమూప్సికకారుండు మాకు హిచులడం

"మామమృగ-చర్మకాయి మాసా్యామి జలధి
బంధను(6లడు మూకు సంసాఠఫారవసహుు (డం
రామదం దు ,ఆడు మాకో సర్వస్వ మయరఠరయా,

*. బునరారిం దన యుంకుమునకుం6 చెపి పంచిన

కోదండభధరుండు మాకులణసరుండు
తారక బు బృవ్యావిద్యాన్వరూపం బైన

Ya
వేద వేద్యుండు మావిమలవి ద్య
దంపడకాంతరవమానికుండని 6 గాచిన
మనువంళ ఊలకుండు మాకు బ్రాపు
కుగబానితమునిం బరుంబు నచిన
ఆస్తే ళం ౭
కరుకకాకుయాధి మాపదమ దాత
శబరి ఆయొుసంినపలములు చవులుగాన్స్మ్య
వ కొనమూాసా ఆకొదర్శి మూాపాలివించు
వావీ శే
కడినదళక ౦ంక భుజగర్వగారవంబు
మఘ్రుపెట్రినవిలుకాండు మోబలంబుం
నాలంగస మూములెబాలునితోం దన
బొడ్డున చాలెంతపూవుదనడ

ఆదు” ౫౦ దామరం బొౌదడమిన తేనియ
ముల్లేకములమోూ కడ వెల్లిగొలుంప

దశావతార స్తనము.

ఉరమున నున్నయిందిరచేతికములంబు
సెల గుతుమెడల కామెతలు గొలుపు
గరమున నొకమనోహరకరళంఖంబు
పాలివోనినిండువెన్నెలలు గాయం
గీ. బొలమున్నీటికరడు లుయా్యాలలూ (ప
ముదురోచాగువు సెం గను మోడ్చియున్న
వాని లోకంబు లేలెడుఐరుసవాని
ఇల6త ! కలగంటి నంతట మేలుకొంటి.

దశావతార స్తవము,

ఈపద్యములు సత్యవోలు భ గవత్కవి రచించినవియట.
రశత్షణపరాయణుండ ! నారాయణుండ |!

వీ పదనభుబోరోంఘీంవలన విపృవతే,
వై ళ్యమాద్రుులు మదిపలన € జంద్ర,
ము6డు(జూపుపసలన నూర్యుండు మూమువలన ను
చ్‌ రాం
రుత్పతి వీతిహోత్రులును బ్రౌణ
మువలన వాయువు బొఢడ్డుపలన నాక
సము శిరముపలన స్వర్గము పద
మువలన భువి చెవులవలన దిశలును
నుదరమువలన హామసోదరాండ

లే, చయము జని వృద్ది లయ మంద సల్తుపునీవు
నాహృదయపీకి నుండు మామ్మాయస్నుష్క

ణి ఇవాటుపద నమ ఐకెముంజరి.

సిద్ద ! వైకుంఠ నాథ ! లత్మీసనా
స యటం t రాసుకో
వ్‌ విరజానదిపరివృతన్హ పుసాలావ్న
కఠ మఖాననతసదనవద
వై కుంకభుననషవనసద నానుకృ
తసనవినపవనాదతల్పమున జ
గత ల్పనాకల్పకల్పుండవై కుడీ
కాలు నంచి యెజకమకాలు సాం౭చా
కుడిచే యనలతునియొడలిమై నెడమచే
యిని జూనునందున నిడి వెనుకటి
గి, కఠయుగంయిల శంబ్లుచ క్కృములూ మెలి
సిరియు భువి నీళ గొలువ భాసిల్లు నిను భ
జింతు వై కుంకనాథ! లత్మీసనాథ |
రత.ణణపరాయలుండ ! నారాయణజండ !
న్స్‌ ఇక, దేవి భూజేవి నేవింపం గన్తూరి
కొ బ్రకవము మాణిక్య్యములు+ ష్‌ది్‌ట
ము మకరకుందడలములు €౬ గాస్తుభమణి తా
శీలం లశీకుచాలేపము వన
మాల (క్రీపత్సము మంచి సాలు భుజకీ
రులు చాజుజందులు నొలుసులాు 'ముదరూ
గులు బటువులు ముది దిశలా శంఖ-చక్రాది
ములు సుభజృన్నూక్ర
గ్ల, కలికపీతాంబరంబు గజ్జైలం వెలుంగ
నావృృాదయపీ8 నుండు మామ్మాయసుుకు
సిద్ద వై కుంఠనాథ! లశీస జనాథు... అత “9
జీ మహాన్‌ యముత్స ప్రకార వరావానకసింవా
చామనభ్యగరామరావమరాము

దశావతార స్తవము,

బుద్ధకలికిరూపములు నారదకపిల
వ్యాసదత్తాత్రేయు లాడిగా న
నంతమూపము లయ్యు “నత్యతిష్టదళాం
ఈది
గులి” మని బ,హిాంచకోటి యేక
లీ ఆశీ
పొద్విభూతి త,పాధ్యూతిగ ను పరమ
పదముగ నీస్వరూపము దెలిసిన

తత్త్వవేత్తలు పురుషనూ కమున నిన్నుం

బొగడనెగడితి వౌ విరాట్పురువ ! సుప్త

సిదచె కుంఠనాథ !
డగు

. మొగము శంఖము మోసము ల్లి దాఖగ్డము

ల్వాలను చృక్కము వాలమును సుకార్థ్య
మునుబూని మగమినమూ ర్తి వై మెజసీ పా i
తాళ ముజిసీ తటసలి దొజసీ య
రసి ““స్వయంతీర్ణ 8 పరాం సారయతి”? యను
నోజ గా నీతి 6“యత్య్యు భధ) యః స్ట
తనహితు'” వనిసోమకునకు6 చెల్చ గుఫాల్లు
ఫాల్దుభాల్న చెగసీ పడుచు6 గడలిం
గుచ్చుకొని పచ్చుముచ్చుమై ప్రచ్చి శ్రుతులు
చెచ్చి విధి కిచ్చినట్లినీ"హెొచ్చువినుతి
సేతు వై కుంఠనాఖ! కస

aR pore)

. అమృతవారాళి ఘటము మందఠము. గవ్య

ము ఫణి రజ్జువుం జ్రేస్స ఫూర్వదేవ
తేలు దేపతలు 6 బట్టి దరువంగా ఘుమభఘును

ధ్వనుల (్రహ్తాండము తల్పడపడ
నపుడు ““పరోపకారాక మిదం ళరీ

ఠి” మని కూర్తాసతారమున 6౬ గు, దగి

UU)
2

10. చాటుపద్యీవుణివాంజరి

కింద నిలిచి “నాన్మోదకసమం
దాని” మని చురలకమృతమిచ్చి (3
క్ష నిరుపమాన ఒల్మీనమణీ మీమ
బులు నొటనన విలసిల్లి త” న౬ఘు దాన

క్‌ు ్‌ వె కంఠకనాథ |! ౩ చికు Fy +

నికి

జీ. హొమగిరిం శేసుదేవాయు స్మజృములతీరు
రోమములు బ (బ్రైక యామ్మ_లసరి కను

పదం శ్ర హాం కము గబళించుము కై పా
తాళము బెకలించుదంస్థ్ర 9 కమొప్పుం
గ ఐరావామా దవై కదిసీ హీరణ్యాతు.
గర్భ నిక్నుదివై భూర్క్చువస్సు
వక యచేదివై వారాశిమన్నభు
గ్వపసుంధరోద్దకణా పు, కు, వెరాది
“వ జగతి “యతో భర్ష స్ట సతో ఈ యను
వఐదనము నిజము6 చేసి స | మాన

ఇ వైకుంక నాథ ! తిరి ఆద ఆ అపి 4 అభ

fi

vin

bi

జీ ఎంకం జవివిన వఐవంత కులావాళ
ధర్మ మెఅుంగడ తనకోమౌార
కుండయినప్కహ్హాదు నొడిసి పట్టి నటఅంక
రహ్‌ వచ్చిన ట్రైెహరణ్యకశిపు
క స్హైదుట నినుపకంబము పటపట6
బగలల బొూగ లెగయ సనగ₹గ మను
“"సనుముంత౬ జిటుణికు మనుమిడుళచిగురులు చ
హోంచదీము నింశ బ వాదులు గక
శై తా
శీ, గడ వడక నబ జల "వెడలి ఇవ్వు
నార్చి రిపు రిపు చక్నె పలు "దేలినటి, ప్త నృ
పరవా! వై కుంకనాథ ! eens

ద శావతార స్తవము, £1

శీ, అదితికళ్యపునకు *“నంగుస్భమ్మా కృఃపు
రుషి యనువచనము రూఢీ నేయ
నావునమూ రి నసతరించి వడుగవె
లాటీ య్‌
గొడుగు జంచెము6 బబ్బగోంచిసంచె
సంచశిఖలు మాంబి పాలాశదండము
కృమైజినము చెంబు నిట్టివేష
౭రె : వం!
మవుర “*నణోరణీయా _నహతో మహీ
$9 ఇ
యా నన్న వేద వాక్యము స నీద్ది
నీ వడ బలికడను బుడమి మూలం డడుగు లడిగి
క.మిందువరిము వని భ
శ్రిభుననము లా క్కమిం అ నీళ్ళ
జింతు వై కుంళనాథ | పాన

శ్రీ, జమదగ్నిగర్భ వాసమున 6 బుట్లి వివిభ
వి ద్యాతపోధనుర్విద్య అధిక
పృబలి “ఇదం చ్రావ్య్యా మిచం మ్మ్‌
మని మువిరాజచిహృ్మముల వా?
వాపనెపుణిం జూపి పాపభూపతుల శ
ల ారీకకోరకుళారధార

పతివై

నృస్తధార్మాప్రవావాములు గా శతధా స
హ్మస్కధా ఖండించి యానదులను
గే. దర్పణము భూమి దేవతా కేఠర్పణముగ
జేసినపరశురామువేషి వని నిను భ

బింతు వై కుంళనాథ ! అ3థ 64666663

శీ, నూర్యనంళము పరిశుద్ద మని దశర
థుండునతులమనోరథ్రు. డని భకత
లత్మణళత్రుఘ్నులకు నన్నవై పుట్టి
సౌందర్య చాతుర్య సౌకు నూర్య

12

చనాటుపదషద్టివె ౯కేమంజరి

భఘటనాపటీయ_స్యఘన మళ స్వ
సామ్య నమ్యదయాముఖ్యుళాలి నైన
పాముని సరాముని డయాభిరాము నిను భ
బొంతు వె కుక నాథ! ౨ ౨6వ నితిపి 646
స్రాహ్మాను గన్ఫృపరబ్బ we అ ose కు
ఊదా © క ౦న పదము నట
జ్ర ర్వా ధ్ర “భర్య
సంస్థాపనార్థాయ సంధవాపి యుగే యు
శి యకుంచును డేవకీతనయుంక
మయము బబరామసనహాోయ్నమాంకవ కిన
= లు
కకణమును దుస్ప్రృశితమణమును
సలుపుచు రుకే ణి సత్నధామ సుదంత
శ త an) ణి Fa
కద, ౩ ళిండె జూంబ తీ మిత్ర
వింద లఅతణజయును బచాన్వేలనూర్వు
చరగనలు టే వెలయాక్ళ స్థాహ్వాయ ప్ర

నాధ! ౨ చె చు ఉచిత ల అశం జు

భి
ల్‌
ణి
థి

వై త్యులను మి త్తికి బు త్రి జేయం6 ద
లంచి తదీయాంగనల యతి జ్బంచ

కుచకుంభపరిశంభగుం భనరంభాత
రు స్తంభఛకుంభదూరువునజభున
జింబది ం౦ం'బాొభరపీకనతకొడన
దంతేతుతనలకుతే, పృముఖర

తుల నకులగతుల6 గలసి మెలసివిఐ
కితత 2 దృ వ్రరేమతిం జే జేసి చెక్కి

దళాొవతార _స్తవము, 18

ఇ కంటిగొంటము వె మింట గంటక' తి
ర దా ల
పురచరులం గాల్సి కాల్చినబుద్ద! గుణస
మధ! వె కుంఠనొధథ 1,60౭
శీ. కలియుగాంతమున దుష్ము_రముష్ము_రతురుష్కు..
చండాలపతితపాషండమండద

ప జూచి

ద జ
త్రూచ్రువక్లున్దకా ద్రువ

సట. రవ్యాణునకు6 బట్టి
వై పుట్టి యు త్రమాశ్వాధి రూఢ్డు6
డనయి బోడు. దొడిగి డాలు క త్తికమౌను€
బూని వ్లూనిక మోజు బుడమి 6 బుట్టి
క్ష నట్టిదుస్టులం బుడమి6 జెండాడ నున్న
కలికిమా రీ! గుణన్ఫూ ర్తి 8! కలితశార్య
క్రీ ర్తి! వై కుంకనాథ! లత్రీస నవనాథ !
రక్షణపరాయణుండ! నారాయణుంత,

రి
2

తశట్రమున

ఈ క్రిందిపదాము లెలకూచి బాలసరన్వతీ మబో పాధ్యాా
యుండు రచియించను.
౧. మక్సా వతారము.

ఇా ,సాధీయోముఖవూరితో ద్వమిళతాసతోో్యర్థ రగోదన్వద

ర్లోధారాంతేరట త్తిమింగి లగిలప్రోద్ధా ననిధ్యానల

క్రౌధిళ చుభుతా స్వభాగహరణార్థాయాయి నా థానుజ

వ ఫగబట బి, సాంస్తుమ సాస్వా మనుక,

. కూర్తావతారము.

శా, చూ ర్‌ య... చాహీనీ సంగమ
పొ పేంయాదయనిష్పిత్యూణజలద్ధిప్రారబ్ధపు శ్రొక్సవో

14 చాటుపదస్ట్రీమణోమంజరి.

చా కత్రా శక్యం చానసం
జలం శుల్యధిపతి,బృహంస్తుమ స్వాష్ట మనుకా
CI

ఏ, వరాహావతారము,

'శా. ఆదాషలోకనడ కసం భ మద శేహః ప్రూరువత్య కక్ష అ
దఖుక్య్రృమోళ నామా క్రేజూ
కా గ్రరిప్రవాతౌా్య- లామిషస్రైయకుం

హాం నువు ప్లా స్టమనుక స్ట
రీ జాని

ఖా, డింకద్రోహ్‌వ వ పేెళక?_టోత్క-_ భణరుష్టి ఫ్రిక్సిష్తతారో మకూ
పాం? కుల్‌ SOE త్సభా
_వంభాంత స్ప న హం. పటధర్టోన్యా స్ప సని శ్వేస్టని
లృంభోద్యో గవెళాపకావనృవారి బృహ్మం సుమ సార మనుక.
౫%. వావమునావతొరము.
మ, స్వతలన్వచ్చతిరాముణత్వకచితేస్వ స్త్రి సెగ పశెచ్చాా )౦తివా
క్ష 9త్రికూలత్వాదళాను కారిగళ గాద్దద్యతమాంభో జభూ

నుతివోస సన్నఖరో రక్త వసా సారితప దార్జోరుడ్డగం-గాసవ
జ,తిమాళీకకపర ర మండలఐటు, బ్రహ్మం స్తు పు స్తా ప్‌ మనున్‌ =

wy
౬, పరళు రామావతారము,

కా. ఆజిప్రైఢిమదు ష్ట్రయాట్టన గళోదశ్రాసృ-గాస్వాదన
వ్యాజాపోళనే ఛా క్తదస్వ పహృతి ప్రా పొాణాహుతి శుసుఫర
Sa సావసొనవిశుసప్రాయేందు జేలాయితౌ
use సుమ స్తా మనుక..

శీ రామావతారము.

ఇకా. చాపణాొ జ. క్థూభృద్ధనుఃపం-చస
శ్‌ పంభాలళికదృజ్నాయు కహుతభుగ్గింవాద్వయీపంచక

దళావతారస్ట వము, 15

వ్యాపార భ్రమకారిపం క్టిగళ గళ్యా ఖండ నాఖండదో
నె ఎపుణ్య పృదరౌభఘరఠాఘనపరం బ్రహ్మం స్తుమ స్వామనులా,
భా బలరామావతారము,

మః కరిపూరుద్ధరణేద్ద లాంగలవి భగ మాభరాదక్షోది
క్క_రిపాద పృవాతిన్ఫుటస్ఫుటిశేభాగ వ్యాపృత గృీవనూ
కరపీకీకృ తపృష్థ తౌ హితే మహాగా-భాధికూర్తాధినా
ట్పరిక్ష ప్ప ప్ర ళయాంబు గాహనవాలి బృహంస్తుమ స్వా నునుకా,

గ్‌, ్రకృష్ణావతా రము,

మ. అతిదోః పీడనకర1_రీఫలిత కంశాభత్వదు త్తర్తుధూ
రతృణావ _రృదృ భాంగపాతహతనో శ్రాభ రృకోత్చాదిత

we త Lo ళో
ర్రకుభు గ్రాడ్లవాణా గ్రహోన్ముఖకతారథ్య స్తమై నాకని
ప్పతేన ఫ్ర ౦తీక నందగోపకనుకే బ్రవ్హ్మంస్తుమ స్వా మనుక్‌.
౧౦౮౭ వాలకం

మ, గిరియున్ము ద్ధనుక తె ప ప్రభృతిమోఘీకృద్వభూకీలవి
న్ఫుకణావర్‌, భిచాఢ్య దార క్ష గ్రిసఫలీభూక్‌ తి గ్రీళాకీత్కీవూ
న్వరటై కేయజఘొంసుకాష సనపరో కృ ప్రాస్యసాదాప్యని
రృకదై తేయతథాగతాంగకప వర బ్ర హల స్తుమ స్వా వనుక.

౧౧. కొల్కస్ట్రవతారము.

మ. స్వమహాబాహుకృపాణకృ త్రగళతుచ్చ సే చృవీర చ్చటో
శా మ దాపాదితపద్మి సీరమణమధ్యచ్చి ద్ర ఖస్వామికా
నమనానా సృ పయఃపరాగ మధి కము సౌరగ ంగానదీ
భ్రనుకృత్కీ_ ర్లిక కల్కి మూ ర్థిక పరబృవ్యాం స్తుమ స్వా మునుక.

16 చవాటుపద్య్యమణిముంజు లై

శిశు సంకీర్ణ పదస్ధాములుం శథిం-

షే, ఆక్షతంబు నలయుం గు శీ జీవనులకో
నక్నకంచుూ జివ్వూ కి కంఠనము
ఆక్షతంబు తన్ను రక్నించూం గావున
నక్షషంయు లోకరశీ తంబు.

5 నహకములె మంత్రం

బరయం౭గం దరుయూాల మెల్ల నావభచయమే

భర యెల్ల ఫలనిచాన మె

ని క్రియల నడపిరమేనిన్‌.

శా. ఆలస్యంబును గామినీజనకతాత్యాస_క్రియుకా జన్మభూ
లోలత్వంబును రోగపుంఛ యము దుర్లోభంబు సంతోపషముకి
బోలంగా నివి యాజు నెప్పుడు జగత్వా జ్య ప్కతా పోదు య
శ్రీం చెంద (గ విఘ్న కారణము లై చెప్లాకా ధరామండలిన్‌ .

ఆ. కేవునాన మున్ను దేళాన కొకరుండ
నిష తూరనూర నింటబనింట
నను రారు కెడ్యు చెనమం డు తొమం్రు
పదువువై 8 కవులు పద్మనాభ!.

వ. అఐనిపు6 ఊాదరించినథటాళిభబత్వము వైద్యు వై ద్యముకా
గవికపితామహ క్త మును గాయకుగానము కోటిసేయు న
య్యాపనిపు 6 డాదరింపనిఫటాళిభటత్వము వైద్యువై దగ్రముక
గవికవికామహ త్ర్వీమును గాయకోగానము గవ్వ సేయు నే?.

ను. నయనానందకరం ఎనిందితము నాచాసద్ది ప్రజడోణి కా
శయ మక్వక్థమహాజ మంచు నళు లాసం జెంది యాస్వాదన
శే, యకుం యుహష్ప్బచయంబు నోరి చనుమాడ_ కా సుందరాకారు
న్యు నావింతురుగా ఇజఅుంగుదునె యంతస్సారనిస్సారతల్‌ ?.

చ, సరనులు గానివారియడ6 జూల గవిత్వరస్మప్రసంగమాల్‌
కజపుట కం3శోషణ'మె కాక రసజ్ఞ క గూర్చు నేర్చు నే ఇ

క

సంకీ పద్యములు. 1
న రశరజాలవేదనకు జాలక భాంతీని రాతిబాూమతో
ఆలే 2 జై
మణి (గి రమిరిపంగా౭ దివురుమూనవు6 జేమి సుఖింపం గచ్దెడిక౯ా?
నిపుణత రాజ్యవినీతుండు గాం డేని

చనల యులెడువాండు బేలకాం
సంగీఠసాహీ త్య సరసుడు గా౭దేని

కృతి సెప్పువాడు దుష్క్టుతుండు కాండె
కుశలత సతిమతివికదుండు గాంజేని

విటు(6దడగు వాండు దుర్విటుండు ఇళ కా
మాధవ, కృీపాదమగుండు కాండేని

మోమొర్డి ననువా(ండు మొప్పెగాంబె
ఆతులరాజ్యనీతి యమలకావ్య సుశ క్తి
యంగ నానుర క్తి యచలభ క్రీ
రతు౭డు గానివాండు పతిగాండు కృతిగాండు

కొమిగాదు మోతుకామి గాడు.

. ఆఢ్యు. డున్నయప్వు డందటు6 బూజ్యులె

లక్క మోద సున్న లెక్క నట్టు
ఆక(డు పోవువెనుక నంద జప్రూజ్యూలే
లెక్కలేక సున్న లే(గినట్టు,
చేమునుజునకేని నింద యొ ట్లొదవుం? గుసుం
చామేులి పేక దాల్చిన

అసో
భామ వెజంగుమాయు దాక బయలంబడు నే?
చేతనగు వాడు కార్యము
కె తగ్గును సంగ లగాక యల్పు౦ డగునా?
యేతముచడి డా నంగును +
బాతాళ్లమునీరు చెచ్చి బయలంజ ల్లుక్‌,

18 చాొటుపదన్దిముణిమంజరి

చ, పంగ నాబ్రుపాద ములు బాగ ఏతుండము సీంకృతంబు మా
కిరువురకుకా సమంభె సుత యెక్కు_ఐయొక్క_టి పతృయుగ్శ్య ఖే
చరుయోను నాకు సొమ్య మకసామజనమూ? యని దోమ పల్కు. న
శైకయ మహానుభావులను నల్చుండు నోరికొలందు లాడెడికా,

మ. సలభాణుకికకిప్ర రి నురపకద్వంచద్వశ "క్యాఖికం
జకుయళకా = గామి నసక్సత్సం నేవ్యమానుండ చె
కుండకా గావున మత్సమాను6డగు నే శీతొంకుం? డం చెప్పుడుకా

ap

అడ చ జ చ x
క మిందుం ద్రైహాసీ ంచుంతి సుజనుం బల్ము._ం దురాత్తుం డిలక్‌.

$7

ar
a

కవితాలక్షణమెణుగని

యవి వేకికి 6 బద్య మిచ్చి యడుగుటకం కుక |
చవిలెంగొని దండెంగొనుకొని

ళ్‌ స డన రం భా ల

భువిలో వారి దాసు జైనం బుణ్యమె దక్కెక్‌

aX

అ పదడపడ్యంబులు-చడివిన |
వదలించుకలేచిపోక జేడుకతోడకా
దుదరమని యిప్పించిన6
దె చే పో 1
బదివ లొక వోక పక్క భట్ట్రరుచిక్కా!

ఈభట్టరుచిక్కాచార్యులు, తెనాలిరామకృష్ణ ప భృ
తులకు గురువనంబడు.

క. నక్కలు బొక్కలు వెతకును
నక్క.ఆతో నూరంబంది యగడిత వెదకుకా
గుక్కలు చెప్పులు వెదకును
చక్కి డీనాలం జెకొడుకు తప్పే వెదకుకా.
గ. తప్పు గుబుతించి వ్రాయు టు_త్రేమము; లేక

[రక హానముళా వ్రాయు టతిముదంబు

పట్బ శవ రులు, 192

రెండు విడనాడి చా సెడిలేఖకుండు
కలుగు su. గవి యభాగ్యంబకాదె?
వ, వెనుకకు బోక హు మనక వేసట పొందక బంతిబంతిలో 6
పక లోపలం జ మసి బైల కంతయు మున్నె నూచుచుకా
ననుంగొను నత్షకశ్ర మముక న దప్పక యేకచిత్తుండై

యనుపమబ క్లితోం జదువునాతని వాచకుం డం,డ్ఫు సద్బుధుల్‌

అద్దుర్దు పటు క్రవదర్హులు. శయం

తో హరిళ్చంద్రో నలో రాజా పురుకుత్సః పురూరవా$ః,
సగరః కా _క్హవీక్య శ్చ ప డేకేచక క్రువ ర్ర్‌నః,

జగిబిగియును, రుచియును గల యి క్రిందిపద్య్ధ రాజ.
ములు యత్క_ర్భృకములో తెలిసీనదికాదు.

న్స్‌ హరిహర బ్ర్రహోాదు లద్భుతం బందంగ
నక సత్యేన న తేనిష్ట కలిమి
లుగుయుగముల నోలిని బదునాల్డు
రసల న ర్టీల్లి వసుధఢథ యేల
స్పపాథోధిసంగు ప్తస ప్పద్వీప
సంభుల జయశిలా సంభవితెతీ
నిలిషె నాఖండలాదులు పంపు సేయంగ
రాజనూ యమహోధ్యకం బొనన్శె
గ్‌, నతలవితలరసాతలాద్య ఖిలదనుజ
లోక గంధర్వలోకాహిలోక నాక
లో కగోలోకకమలజలోకభరిత
సాందృయకు6జెప్పం దగు వారిళ్చం ద విభుని,

20 జబాటుపద్యష్టి మణివముంజరి

కందర్చాకిసా ందక్యవంతులు
కను౭జూాచి సిగ్గున€ దనర6 దనశె

శై ఛలోక్య సుందరి దమయంతి తనయందు

వనుర కాల బకలగల6 బరకగా
ఆక్‌ ల వొణంబు బే ంబు నిచ్చుట

"నెట్టన విచుదుగా నెగడ సనెగ జె
ఆనుహులు దనమనోవివులక కిచ్చమె

మెచ్చి నెచ్చెలులుగా మెజయ మెణజెసె

హికకరోో_ టకాహం దృమె తృివరండు

ల

wea

అ స అబ్బు రా క
ae క్ట బుక కుహ్మృఐర్థ్మ తాగణ్యగుణు డు

వితకకలిచదోషసంబోావవిములయకు యయ

(ఖీ

నలుని గే కింప నభుములు దొలంగు టరుబె?
సా
సే, చం దృనందనునకు సాధ్వియిలాకన్య

యం దుడ్భవించె బుణ్యములతోడ
శీమకత్చురాంగ నాసీమంతమణి మొన
యూార్వశి పతిగా నుర్వి యేల
వికతభాండాగారవిపులగోస్టా గార
తతి విప్కువా_స్త ససంగతి౫గ నిచ్చె
ఆయున ద్రఖ్రఢౌ యుస్స్ఫుఖా యు క్తుఖుల చేవ
పతి చూచి వెజంగంద సుతుల౯ బడిెసె
న్‌, నుజనముచికుంద భూ పాలసోదరత్వ
'మేరమందరభ్భతి యశో మేదురత్య
సక లగురారత్సే భూప ణసాగం త్వ
ధను నభుచ్యుతు మిమకుత్సుల జను నుతింప.
నీ, మహ్‌ మొల్ల యెడ సమ బుట్టి
యాదెగ స కృేళ్వురుం డన? బఠలగె

పుట్బ నరులు, 91

కళ
UU
ఒకు చలో బె

భ్‌
విప్రృపశుం డన వినుతి కెక్కె_

ఇరు వేలనర్ష ముల్‌ గుజుతుగా నొకదినం
జచాదిగా గలయధ్యరాళి6 జేసె

త్రిభువన ప, కీ తగా దివ్య కోదండు6 డై

లీ
బహుకోటిదనుజుల బల మడ
: Sh SI

ఫా _క్ర)తాయ కే తకారసపౌరఠరవు
హార్షి ౩ బత ళ్ళకజనవనతారవుండు.
గారవోన్స తి నొప్పు బుభూరవుండు,

. పటుళ క్రికౌర్యు లర్వదివేవు రాత్మ జుల్‌

పనిసేయ నిమహీభరము దాల్చి
ఖే

ఒకొ్కంాకగ౮ా సుతు పేర నొకొ్కొక్క పట్టణం

బిలయెల్ల గల్సించె నలఘుమహిమ
అన్నిపట్టణముల నఖిలమహారత్న

చయములు గట్ట రాజ్యంబు చేసె
పు త్త) మోహభ్రాంతి పొందక మర్యాద

తొలంగినసుతుల నిల్‌ తొలగ చోర్‌

. ఇప్ప నొప్పదె నిజపౌ త్త్రీచి కృఘోేర

తమత పోలబ్ధగం గాంబుతరళ సలిల
వీచికానూనసోపాన వితతయాన
నవనివాసత వై కంఠనగరు సగరు,
పూహయపంళధాా శ్రీశొబ్టిచంద్రుండై
జనియించి విశ్వభూచ కృ మేల
అచ్యుతమూ ర్తి దత్తా క్రేయయోగీండ్రు
చేత జగ్జే త్రనిద్ధ వడసె

చది చాటుపద్య మణ్‌ మంజరి.

ఏకపం "నెన్న డు నెవ్వరు నెషో ఎట
డలంప కాకుంవంగ నిలిచె 'నాజ్ఞ
ఏడుదివులయందు నెన్నూలజు పూయమేఫ
యాగంబు లొనరించె నలముమహిను
స్‌ అకులకేరదీర్ధృ స _త్వేసహ హస, బాహుం
డహీగణాధిప ఫణగళణా bens
భరాభరముం చాళ్చె నవలీలం బొగడ దగచె
కా రృవీర్యాన్టు నాహ్వయళక్షైళలేంద్రు).
జీ, ఒగిం జతుర్హ శ మహాయుగ ములు భువి దాల్వె
సత్య ప్ప తెము హరిశ్చం ద్క విభుండు
జంభ్లార్‌ఐరుణాదిసంభావితులభోన
దమయంతి పరియించెం దనర నలుడు
గళ్ళ ఇద
గ బైేక్వరుం f= డైవిప్కదా సుండై
చరిముంచె6 బురుకుత్స జన విభుండు
బ్రాహణహస్తంబు ఛండార మదిర కొ
శానంబు.6 జేసెం బుకూకవుండు
గ్ల. సాగరము చే పేర్‌ నిర్మించి సగరనృపతి
కా క్తఫయ్యండు కా! డత్కీవర్హనుండు
వీకలారుకుం దలపోయ విష్ణునిభులు
వ జ భు
చృక్కప ర్థులు నిక్య నిర్వ క్కయశులు.

థల రణతిక్కన - నెల్లూరుపురము, వధం

విరాటపర్ట్టముం దొట్టి తుదముట్ట నాంధ్రమహాభారత
చును రచియించిన తిక నసోమయాజి కీతండు పె విద్దతండ్రి కమా

రణతిక్కన = నెల్టూరుపురము, 25

తుండు. పదుమూ (డవ కతావ్రియందు విక కృనుసింవాపురమున
రాజ్య మేలిన నునునునిద్ధిరాజు నొద్ద సే
కీ వీరవివాదంబు వేదనినాదంబు
పాయక యొ య ప్రొద్దు మ్రైోయుచుండు
భూసుర పృకరంబు చేసలు చల్ల గ
చాయ కన్నియొ సటుంచిములు దుమ
శాహణావళలికి ఛారలుపోసినజలంబు
జీ
సకతంబు ముంగిట జూలువాణు
రిపుల కొసంగిన పత్రికలపు త్తిగకలను
చఛాయక కరణముల్‌ వ్రాయుచుం దు

లీ
గీ. మానఘును6 డైనతిక్క._ నమంత్రియింట

మదన సము 6 ేనతిక్క_.నమం త్రెయింట

మహితీయశు 6 దైనతిక్క నమం త్రియింట

మంత్రి తీ మణి యెనతిక్క.. నవమం తీ శ్రీయింటా" స

తుం చెజగక్షపాటియేలికయగు 'కాటను
రాజునకును జరిగినసంగ్రామమున నీధన్యచరిత్రుండు క వ
డయ్యెను, పుల్లరియిచ్చు వనొడంబడిక వై. గాటమరాజుతనపసు
మనుమసిద్ది రాజు మేంతబీళ్లలో ర
డలలో చేదో నష్టము సంభవించిన దన్న "కారణమున బుల్లరి
నిగయంగొె ప్డెను, చానిె మనుమనసిగ్షిరాజుపనులబోంనీయండ య్య.
పరస్పర యుద్ధమున కిది కారణము, వయ న త్రము “కాటమ
రాజుకథి” యనువేర గ్రంథ రూపమున వెలసినది. మునుమనిడి
పతమునం గొంత సేనతో ఖడ్గతిక్క.నకాటమశాజు సేన చెదుర్కూ.
ని కొంత పోరాడి తన బలము చెల్లాచెదరుకొంగా నిలువరాక
తిరిగి యింటికి వచ్చెను. నొందు స్నానము చేయంబోంగా స్త్రీలు

94 చాటుసదస్టమణి మంజరి

జలకమూడు మజుంగుపట్టున భార్య నులుకవముంచ మడ్డు సేసి స్‌
పుటుండ దాని పె నుంచి "ీళ్లబించెంజెచ్చి పెశ్తైునంట ! స అదియే

క, పగజుకు వెన్నిచ్చినచో
నగచే నిను మగతనంపు నాయకు అందుకా ?
మును రాంచుపవార మెతిమి
ఇగ పేటికి జలకమాన వఐచ్చినచోబకా?

అని యవమానకరముగా సె తము పఠల్కెనట! తర్వాత,
డక్లా యన్నములో విజిగినపాలుపో"సెను. తిక్కన తల్లి న
మని యక్షీ గను. తల్లి “నాయనా ! నీవ్ర పోయినచోటి శే పస
లును మేంతకుంహోయొన్లు, అవియును విజిగివచ్చినవి. వాలున

విజో గను” అ నెనంట."

క. అసదృశముగ నరివీరు
మవిపుచ్చక విత? చ్చుమగపంద కి, కి యక్షా
గసన్రకా .మే మరం బోయిన

పసులుకొ వితీగినవి తిక్క! పాలుకా విజీగెకా.
అంతట నన్నము విడిచి లేచి యుద్ధసన్నద్ధుం డై పోయి

పగఆ నెదుర్కొని వీరస్వర్లమునందినట్లు నాంటికవుల వర్ణనము
చ, పదటున వాజిరాహుతులపై దుమికించుచుం దిక్క6 డార్చినకా

బెదిరి పకి భ్రమించి కడుం బిమిట వీరులు ఫీతచిత్తు లై

యదె యిదె వాలు వాల్తైఅు6ంగు లల్ల వె యల్ల చె యాకండం చనకా

గొచుకక, యాజింజేసె రిపుకోటుల కొందజి కన్నిరూపులై ,
ఊఉ. చిక్కక | మన్యసిద్ధివిభుచే మను గొన్నబుణంబు దీర్చె మా
తిక్కొ..నమం, త్రీ, సోమశిల దేవరసాత్నీగం బెన్ఫ సాక్షీ గా

రణతిక్క_న = నె ల్లూరుపురము, బిన్‌

చెక్కి_నవాజి సాకీ మహి నుతి కెక్కి_నకీ ర్రిసాత్షీగా
స్రుక్కొ_క మారుకొన్నరణమా రులు సొశీగం నొండసాతీగకొా,

వీ, ోరణకంగమున మోహరంబులం బొడగని
ప్రాణంబు (ాఫీనపందగజము! mre

విజయాధిపుని దాడి వెనుకొని తగులంగ

ది చెస్పద పీ ప్పి పొతినదిగ్షజంబ !
చేర జూలక తిర్తి చేమడ మళ్ళించి
పె భుజ మంగెన కందనినుదగజంబ | కానన?

చెనుతుల్లి Fane బిరుదు లన్నియు రొంపి6

ఎస్తంగంగం చ్రొకిానకుంజరం

గ, చేయడు మొదలుగాలంగ న ఇెల్లూరివీథి కో
బొగడుతనము సేయుమగలతలలు

పూరిగజచి తిక్క! భూతమై సోయకు

యూరివారిసోంకు గారుసేసి.

*సష్ట్యా శాంత రము.
ఫీ, విజయాధిపుని దాడి చెనుపెంట6 దగిలిన 6
బ్రాణముల్‌. దాచిన పందగజమ !
సెనుజర్లెపల్లెలో బిరుదు లన్నియు వైచి
పరుగెత్తి సచ్చినపారుంబోత!
దురములో6 జావక వొరలెల్హవాసీయింప
వముంవానకొరిగిన కొంచెకాండ
వతుఠంగబలముతో సమరంబు సేయక
మూనంబు విడచిన మంచబుద్ధి
గీ, యనుచు నార్వేలవారు ని నృృపహాసింపలై ల గ.
ధరణి వెల్దారిరో చెట్లు తిరుగ గువు 2 "
వై రులను గలి సరీ రి రి ఇకలు మయ్య !
మం త్రికలయ్‌ాళి ? _ తిక్క నామాత్య మాన్స్‌ [

8

26 చాటుపద్ధవముణిముంజరి.

న్‌, భి ర్యంబు నీచేనం దగిలి యుండుబ జేసీ
చరియించి ముందరాశనలము తిరిగ
గాంఫీక్య ముల్ల సీకడన యుండుట 6జేసి
కాకుత్తుచే వారీ కటునడియె
థి డ్‌
జయలక్ష్మీ నికర స్పలిన యుండుట జెనీ
హారి పోయి బరీ దాన మడుగుకొొనిడ
ఆకార మెల్ల కియుంద యుందుబంజేసీ
ముండు చిచ్చునం బడి మడీసి చనియ
గ. దిక్కాదండనాథ! జెవేం, ద, పురికి న్‌
"ఇరుగు శుణేంగి న్ల్గము తిరుగు టుడుగు
నవి కటువిడుచు నచ్యుతుకొద మాను
GG <3
మురుండు మవలం గలుగ మగలరాజ |
చీ, నందిని భు త్తెంచె నిందుశేఖరుండు నీ
ఖః
పన్న! యేతెమ్సు తారాద్రి కడకు
గరుడుని. బు త్తెంచె నరనారి రానయ్య
వ శ
కన ఈ } తా
ఎ. గొ వడి సిద్ధతిక్క_! కై నర్యమునకు
వాంసను బు తెంచె నజుండు నికడకు ను
ర్‌ || వలా
భయకులమి,లే, & రా శ్రుహూసభకు
ఇరావతము6 బం నమరేంద్రు డప్పుడు
దెపమున కేతెమ్హ తిక్క యోధ!
శ్ర, యనుచు వేటు వేజు నర్ణి తోం వబిలువంగ
వారువ్‌రొ లం గూన వచ్చివచ్చి
దివ్య యోగి మైనతిక్క_. నా మాత్యుండు
సూర్యమండలంబు సొచ్చి చనియి.
ఈ. పెస్ఫెలలేనిర్యాత్సియా రవి పృభలేనిదిపంబు నీరుఠే

వో
కున్నసరోవరంబు కడునొప్పగుదీపములేనియిల్లు "నె

ణా

త తిక్కన.
క గ్రా 27

శున్న దనంబు నొంచె మనవి కృనుసీంహపుకంబు చూడగా
బున్నమచంద్రు6 బోలు మనఫోలమతిక్కు...డు లేమి నక్కటా!

ఈతిక్కన రణనివాతుం డయినపిదప వేములవాడభీమకవి
యాకనియింటి కేగి యాతనిభార్యను “ దీర సుమంగలీభవిి
యని యాశీర్వదించెనట'! ఆమె భ_కృవియోగవా ర్త తెలిపి
శోకింపంగా నాతండు--- 1
క. గుణములనిధాన మగుమన
రణతిక్కాన తౌ గశేబరంబును శరముకా
గణక మెయి6 గయ _(్రుదుకును
బృణుతౌఖిలవై రిమకుటభాసితపదుండై .
“అని పద్యము చెప్పిరణతిక్కన నుజీవింపం జే సెనట! ఇదికట్టుకత,
రణతిక్కననుగూర్చి చెస్పంబడినపద్య మిదియొకటి..._
ఉ. ఏమితపంబు చేసీ సరమేళ్వరు జేమిటం బూజచేసీరో
రామునితల్లి యుం బరకురామునితల్లి యు ఫీముతేల్లియుకా
గామునికన్నతల్సియును గంజదళాతుననుంగు (౬ దల్శియుకా
శ్రీమహిళ ప్రతాపుం డగుసిద్ధ నతిక్క-నక కన్న తల్లియున్‌.
ఉఊ. ee శత్రు వుల en వార్యులు మం త్రినర్యు లా
శ్వేలఘనుల్‌ నుతించి రలవేల్చుదొరల్‌ ముదమంది మెచ్చిరో
లాళితశెర్య ఖై ర్య జయలక్ష్మీ వి (ప్రీయంబున ని న్వరించె నీ
లీలలు "హాచ్చె6 దిక్క- er ne యిళంక నిల్చియాడుమా !

నెలూరు. 99

య

ఆలీ ళ్‌ అస
ప్రునవాంచు “బేవిట ఇఒబ్ర్కిహ్మోండకర్చరం
|= పీ వా
వెలు ఇందు నేవీట6 జిరకాలజీవన
స్వర్షాలచెజువు సంపూర్మమగచు
ప జలకును మని. సక లసంపదలకున్మి_

[ఈ

భోగములవీడు సురపతిపురికి నీడు
నమికల పెంకి వెరులం బీముకొంకి
జీ ద —-
భాగ్య నికరంబు చెలూరుపటణంబు,
౮0 లు

. వీపట్టనంబున నెన్నంగ మున్నూట

యటువడి చేవాలయంబులుండు

ఏపట్టనంబున రూపింపనన్నియు
శడుబొవు లింపారుచుండు
సః

ఏపట్టనంబున చెల్ల మానవులు6 ట్ర

శ స్టిగాంచిరి చెజజాణలన (గ
ఏపట్టనంబున "సే కాలమును బెన్న

కాల్వలచెక ముక్కా_జు6 బండు

. శివునిక్సుపల బుకై వేమాలసెటిి బావి
వ్‌ శు

పరంగ జగ "మెల్ల నెటుంగ చేపట్టనమున
నట్టిపట్టన మిలను సాఖ్యములకునికి

పట్తనందగు నెలూరుపటినంబు.
ళు గర! వ్‌

* వరియి౦ చితిని గాని జగము మూలసొన

పర మేళ్వరునివంటిభ _క్షనకదు

వివారించితిని గాని వివిభభ్యూములు * పలి
కొండ నాథునిపంటికూర్చు వేల్పు

.... * పల్లికొండనాథుండు, శయనించినస్వామి, రంగనాథుడు.

80 వాటుపద్యమణిముంజరి.

పరికించితిని గాని బహుదేకము లనంత
పద్మ నాభునిపంటిఫవ్యమూ _ర్రి
వీశ్నీంచికిని గాని విక్య మంతయు బెన్న
నదిసంటిదిన్య పుణ్య స్కృవంతి
గీ, ఆరిగితిని గాని చేకచేశాంతకముల
'వేదగిరిపంటిపాపనోర్వీధరంబు ౬
గాన మిన్నివిశేషముల్‌ గలిగి ధరం బ్ర
సిద్ధికెక్కె 6 డని, కృమనీంహపుకము.
నీ. ఆపట్టనంబున నమకంగందూర్వున
మాకందచందనమహితవనము
ఆనగరంబున కటు దక్షిణంబున6
జెలువారు వేమాలసెటిబావి
ఆయూరిపడమట నంభో జరాజిచే6
చ్రాకటం బె నతటాక మమరు
ఒప్పారునప్వీటియు తరదిక్కు_న
మున్నీటి కదునైన పెన్న దనరు!
నీ, కలిమి నారాజధాని మార్షంబు నెన్న
బహుళ గంధర్వసింధురబంధురంబు
రతనపుంబామ్మా లప్వూరిరమణు లన€గ
వినుతి కెక్కె_ను "నెల్లూరి విభవమహీను.
శా. మల్లెల్‌ మొల్లలు సేమమా? కుభమలా మాకందముల్‌ జాజులున్‌
మొల్లం పారక యుండునా? సుదతులున్‌ మోదంబు వాటింతురా?
విల్లుం గోలయు ( యేమకూఢమరునా ) చేమాలనూ యున్న చా
జెల్లూరకా? బెదసోమవీథిన కదా సీరాక జై వాళ్ళకా!

రుడు రెడ్డిరాజులు. చరం
కాకతీయులయొద్దం దొలుత దండనాథులుగానుండి
తత్సామ్హాజ్యము సన్నగిల్లి నత ర్వాతం బద్మనాయకులవలెనే
వ్‌రును స్పోరంత్రరాజుఖైర. తొలుత వీరిరాజభాని యద్దంకీ,
తరాషతం నొండవీడు, రాజమహేంద్రవరము, కందుకూరు. "వీరు
మహాదాతలు. పదుమూ:డ డవళ తా బ్లైనుండి పీరిపాలనము పెం
పొందెను. నాటు సంవశ్చరములక రు పీరిరాజకము మహో
చఛృ)యమున లే లెదు. వెల్లోటివెలమరాజులును, బజైరాజులును
బ్రబలశ శ్రువులై యారాజ్య మంతరింపం జేసిరి, ఈగరెన్షపరిపా
లన క క్రమమునుగూర్చి యూ క్రి ందిపీ ఏసపద్య్టిము వాడుకలో గ గలదు,
శాసనములబట్టి పరికీలించిననిది మిక్కిలి య, కృమమగుచున్నది.
పీ ఏ పత. పొలుపారం బండ్రైండు
వత్సరంబులు గాచె వసుధయొల్ల
అటవెన%.. ముప్పది యనపోత వేమన్న
నన్నెవాసికి నెక్కి వసుధ యేలె
ధర్షాత్తుల. డ న వేమధరణీకళ తుండు
పడియు వేనిట భూమిపదిలపతిచె
ప్రజల కుబ్బసముగ6౬ బదునాలు గేండులు
కొమరగ శేలెను సమయుదాంక
గీ. ఏలెం గోమటీ వేమన యిరువడేడు
రాచ వేమన్న నాల్లు వర్ష ములౌేలె
మించి కట్టిరి గృవారాజుమేడ కొండ
వీట నూరేండ్లు రెడ్గు భూవీదికేయకులు.

Bp చాటుపద్యనురోమం౦ జరి

దరూ అన 'వేమునృ్ఫపాలుండు. చురుం-

క. కవితాకననవ నలుగురు

కవి జవకుండు హు దోది గనజుతింపం గా

క. రాకున్న 6 బిలువ6 డేనియు
నాకకు ముద మంది చేర వమ్తన( డేనికా
ఆంకొన్న నీయ 6 జేనియు
నొకొలు వటు కాలవలు ననవేమనృపా!
శ్లో, అనవేమమహీపాల స్వ సృస్తు తవ బాహవే,

ఆవాచే రిప దోర ౦ంకచం దృ మంనసలరావా చే!
“ ద UU

ఈన్లోకము నన వేమన్ఫపాలునిపై నొకకవిచెప్పంగా నంత
నించి రాజు మూండువేలుపారితో వీకమొసంగెనట. కవి నేను
నాల్లువేలు (వే అను నక్షరములు) ఒసంగిన మిరు మూండువే
లిచ్చావనా యనెను. రాజు నాల్లువే లొసంగితి ననెను. కవి

కోమటి వేమన, 88

కుమొసంగిన బే తిరిగి మాకొసంగి పంపెదరా యనెను. రా
జయిదు వేలు కొమ్మనెను. కవి (ఆశ్వేలనియోగి) కులమును
గసంచించెదరా యనెను రాజు ఆజువే లిచ్చితి ననెను కవి
నేనుపుట్టువుతడ నే యూ ్వేలవాడ న నెను. రాజు చాతుర్యము
నకు మెచ్చి యేడు వేలు కొనువునెను. కవిసంఖ్య మంచిది కా
దనెను. రా జెనిమిది వేలిచ్చి పుచ్చెను.

యననామలాణాండాలు. పలావినాజాలాలం

క, వెలయాలు శిశువు నల్గుండు
నిలయేలిక యాచకుండు నేగురు గర
గలిమియు లేమియు6 దలయరు
కలియుగమున గీ ర్రికామ! కాటయచేమా !

రుతు కోమటి వేరున. శూ

ఈతని యాస్థానమున శ్రీనాథ కవిసార్వభాముండు విద్యాధి
"కారి. అమకుశతకవ్యాఖ్యాత. వేముభాపాలచరిత సాహిత్య
చింతామణ్యాదికృ తులకు నాయకుండు.
క, ఈసేడుజగము లన జె

న్నారెడు పదునాబ్దు గుడ్డ ననిశము ఆక్క ల్‌

సారించి పొదుగుచున్నది

కోరిక నీకీ ర్రివాంసీ కేముటిచేమా ?
శ్రీ, శా త్రైవఐరాజవృకు ముల బడమొ త్తి

దుళ్ళ తుపురముల దుక్కి_.దున్స్రి

పి ఇవాటుపదస్టనుణేమంజరి

దారా అన 'వేమనృ పాలుండు. చుం

ut
రశ

re
రీ
{A
ళ్‌
టై
గ్ర
అ
ప

ట్రే

6

0

గి

0

3

నఐరసనరసీకుండె “పెనిమిటి
యవి కేకియె తోడంబుట్టు నన వేమన పా!
కం కొంచెపుజగములలోపల
నంచినముగ నిదుక్తీ ర్తి యిన వే నృపా!
ఎంచిన గరి ముకురంపున (6
లోవ కివుండు పంసినకంగికా.

న

రాత్రవాసంవదుగతి మించె కత్ననర్భు ॥
క. రాకున్న 6 విలువల జేనియు
రాకకు ముద మంది చేర రమనం జేని౯ా
ఆంకొన్న నీయ ౭డేనియు
నాకొలు వటు కాల్చ్బనలము నన వేమనృపా!
నో ఆ ఆన వేమమహీపాల స్వ _స్యస్సు తవ బాహవే,

అవావే రిష్ట్రదోక సేంశచం దృ మంశలరావా వే!

ఈక్టోకము ననవేమన్ఫపాలునిపై నొకకవిచెప్పంగా నంత
సించి రాజు మూఃడదువేలువారితో వీ కమొనగానట. కవి నేను
గాల్లువేలు (వే అను నకురములు) ఒసంగిన మిరు మూండువే
లిచ్చెవరా యనెను. రాజు నాల్గువే లొసగితి ననెను. కవి

కోమటి వేవమున, వికి

కుమొస6గిన దే తిరిగి మాకొసంగి వంపెదరా యనెను. శా
జయిదు వేలు కొమ్మనెను. కవి (ఆక్వేలనియోగి) కులమును
గుంచించెనదరా యనెను రాజు ఆబువే లిచ్చితి ననెను కవి
నేనుపుట్టువుతోడ నే యా "క్వేలవాడ న నెను. రాజు చాతుర్యము
నకు మెచ్చి యేడు వేలు కొనుమునెను. కవిసంఖ్య మంచిది కా
దనెను. రాజెనిమిది వేలిచ్చి పుచ్చెను.

మాతాం బనానా తక

మిడు కాటయ “వేమన, ఉఅథం-

UA

, వెలయాలు శిళువు నల్లుండు
నిలయేలిక యాచకుండు నేణురు శరలో
గలిమియు లేమియు6 దలంపరు
కలియుగమున గీ ర్హికామ! కాటయవేమా !

నన ను.

ధాతా కోనుటి వేరమున. శుభా

ఈతని యాస్థాసమున (శ్రీనాథ కవిసార్వభౌముడు విద్య్యాధి
"కారి, అమరుశతకవ్యాఖ్యాత. వేమభూపాలచరిత సాహిత్య
చింతామణ్యాదికృతులకు నాయకుండు.
క, ఈరేడుజగము లన6 జె

న్నా రెడు పదునాబ్దు గుడ్ల ననికము "టిక్కు ల్‌

సారించి పొదుగుచున్నది

కోరిక నీకీ రివాంసి కోమటివేమా ?
కీ, శాత్ర,వరా జన్ఫ మషులం బడమొ త్తి

గుళ్ళ తృుప్రుకముల దుక్కిదున్ని

తశ చాటుపద్భమణిమంజ రె,

ఇొనటీ విరోధుల PY YY YY

వె రికాంతానే,తే ఇర ౦బు గురిపించి

చ Wad

పగతులయొమ్మలు ఇంట చేసీ

గీ, పదరుమన్నీలగుంపుల మొదలు గోసీ

యెసల నూర్చించి తూశ్చె త్తి దమేక రాశి

ఖలను గావించె నీక త్తీకొ పుంగుజ్ఞం

డతులబకఫీమ! | క్రీకోమటన్న వేమ !

ఈకోవుటి వేమా రెడ్డి యాస్థానమున మామిడిసింగనాదా
లు మంత్రులు. తురగారానున యనుమం త్రి, దుష్టుండట! ఒక
కవి వానిం బేర్కొ నెను,

క, కోమటి 'వేమనత్యాగము
భూమి? య నిద్దంబు కల్చ్పభూ జము చేతక్రా
బామున్న పగిది దురగా
రామం డున్నాాండు చేరరా చెప్టరికికా.

ఎఢిడా సాళువగుండ నరసింవారాయలు, శథిం-

ప్రాఢ చేవరాయలయనంతర మోతండు క రాట గాజ్యమా
'క్రుమించుకొని పరి పాలించెను. క్రీ 1439 ప్రాంతములం దీరాజ
రత్నము కలండు. డిండి మభట్టారకుం డనుసంస్కృృతకవి యీతని
దిగ్విజయాదికమునువర్షి ంచుచుసా శ్వా భ్యూ దయమనుపదు నాల్లు
సర్లముల మహాకాన్యమును రచించెను. పిల్లలమత్జి వినవీరభ ద్ర

కవి యీతని కంకీతముగా జై మినిభారతము రచియించెను.
ఈతని'వేర “నవరత్న” పద్యములును “సప్తాంగ పద్ధతి” పద్యము
లును రచింపంబడినవి. వీనికి. గర్త వినవ్‌రభద్రుండుకాందగును.

శ

s+
ధడి నవరత్న ములు, ఎయు

= దినదినంబు ను చెల్ల దివిజులC బోషించు6

గ భవబంధుం డేకార్య కాంక్ష గ్య
అప్పటప్పటికి లోకాంనకారము మౌన్ను

నినుం జీమిలాళంబు నిచ్చగించి?
సచరాచకం బై నజగతియొల్ల భరించు

ఫణీపతి యేఫల ప్రా, ప్తి జూచి?
అదనున పర్షించి యఖిలజీవుల6 బ్రోచు

జలధరం “బే (కృ్కయోజనము గోరి?

, పరహితం చాత్ర పీత మని పరమపుణ్యు

లన్యు లొనరించు మేలు తా రాసపడరు
సకలభాగ్యోదయ! కళారిసాళువాంక !
గుండభకాపాలునరసింహమండలేం దృ!

. ఆకారసంపద ననుకరించినవిద ఖీ

విద్యకు దోడైనవీన యా గుణము
వినయగర్శితి మైనవి కృమారంభంబు

విక్ర, మార్చితే 'మెనవి భవగుణము
విభవానుగుణ మైన వితకణో న్మేషంబు

వితరణో పేతమై వెలయు, ప్రియము
ప్రయవచవోనిళతమై పెంపొందు సత్కృతి

సత్కృతిం జేకొన్న చారుక్తీ ర

ఇనాటుప నదస్టముణి ముం జరి

తాపక్‌ రికి సెం ప నజపాయరపషంబు
pane.) (=
జారుషంబున ఐ రాంచు భాగ్య భూమి
భూమి పారించున్భపతికి sh
గుంశభూూపాలునర సింహామండ శకేందృ ద
సర్వ జ్ఞూ6 చజడగుముం, తి ree
చా

లీ
కావ్యఖద్రముల ఇక ,నము మొలటుంగు
"కాజదనఖవముల మె నరాజా
ర్య్వృఖువ్రమైల (కమ జంగ

ఎహాుువీధంపుల మాలబలము 6 గహార్భ్యు
బవాంవిసంబుల మాూాలబఐఅము గూార్చినరాజు
వో ఎ నవనలీల సంపహారించు
| కును
శకున నవదిల చసంహరించినరాజా
ణి ఇమే కాత, త,ముగ నేలు
(టీ
"కావున మవహ్మోప్కథానా గ గ బ్య బుద్ది
యాసెపుసా మూ మా, జ్ర్రమునకు సర్వాంగరశ్ను
గ sree కడ శి కాద అ >
తాయ మలనసదగంద రృహ్కచండ
సుంకభూ పాలం నరసి ంవామండలేం ద, |

నంగ త ధర (బు సాహీత్యభర్మంబు

ర
వో
తెలియ నేర్చు: పృ కు జ్ఞ గలఫలంబు
వితరణ. పా హ్కాఢియు రుం
చౌకొంకటు సంపద గలసఅంబు
కుజునశి కైణమునా సుజనరషోణమును
గల్లుటు నిజ _క్రిగలఫలంబు
తా 3
వాణభ క్తి యు బంవాతళ _క్తియుం
గావింపు విభనలబుగలపలంబు
సవ
కెదియ లక్షణ హసెన్నంగ సెలమి నెపుడు

వశం Ey 5 పళ
ఫ్రై విష్కుండు ష్‌ కరగ చాత

న వరత్న ము లిం, పై

సాళువత్షేణిపతివంశజలధిచంద్ర !
గుండభూోపాలు నర సింహమండ లేర దృ |

, బంగారునకు సౌరభము జనించినయిట్లు

కులజు. డు కీమగుణకలితు (డేని
కస్తూరి నికరంపు6 గాంతీ: జెందినయట్టు

లు క్రమో త్తముండు | కృీనొంచెనేని
భావింప జెజకునం బండు పండినయట్లు

'నెఅదొత (వీయపచోనిరతుందేని
ఆలరుగందపు మాన నలరు ప్రూచినయట్లు

(శ్రీమంతు నకు6 గీ రి వెందెచేని
భవ్యగుణసాం దృ | సకలవై భపసురేంర్ర
సహజదానళిబీంద్ర! భాహిఫణీం ద్ర!
సాళుపమోణిపతివంళశజలధిచం ద, !
గుండభూపాలునఠసించా మంవలేందద్ర!

3 వాహ్యాళివో మ త్రవాకణనూకరా

క్ర్యముల€ గన్దొనుచోబ సాముచోట
ఆకగించెడిచోట నౌషభధంబులచోట
న్ని దృవోయెడిచోట “నెలంతవోట
వేట వెళ్ళెడిచోట విందుచెప్పినచోట
_ చాటపాటల వేడ్క నలరువోట
వైద్యుచే. .. .,.నిజకటం బై నట్టి
తెరువున ననిమొనల్‌ దీర్చువోట

. చెవకపానచె భపతతులవోట
దా G ద

గొ త్తీవాకలం గాన్సించుకిొ నెడుచోట
నాత్మ రవ, యేనుజకుండునత౭డె రాజు
గుండభూపాలునఠసీ ౦వా మండలేం ద్ర, |

చాటుపద్ధమణిమంజరి.

పం
క ప్రీచుముతో నిజమాతృ పీళ్ళృభి క్తి యొనరించు
భరాతులకు జేజ డెవ మేల?
శాలి a
మమతమై సర్వభూతములందు దయగల్లు
ధన్యులకును వేట తపములేల?
సక ససక్క_ వి కాన్య సకణివినోదించు
నతిప్రుణ్యులకు "వేకు యమృ్యత మేల?
సతత ంయి సక్య భా హానిఫ్థ్థ ఐదలని
కృతికృత్యులకు వేజ కృతువు లేల?
ని హాణపద మెనలలితాంగి6 బొయకుంచు

శి!
పురుషుఐకు పే జేవేందృపుకమదేల
రాయవావా తవుల భరాషరాహా!

ఇది! ch
గుంశభూపాలునరనసీ ంహమండలేం ద!

వీ. ధనికులం గావింపందగదు సోదర్యుల
బకవాలుం జేయ? జొప్పడదు కుటిలు

తగదు దుర్రాఫిపత్యము జ్ఞాతి కొసలగంగ
ధనముకావలి6 బెర్టుందగదు త్రులుని
దేశాధి కారి గా డ్రస్సు నొప్పభు కూరు6
జనవు (పృమాదంబు సాహసునకు

కాదు ఫ్రీరుం దలారికము చృతిష్టింపంగ 6
గీడు ఐంచకుని వాకిటను నిల్బ
స్‌, నమ్మ ననుమాన మగువాని నమ్మందగదు
a
నమ్మియుండినవోట ్కాంబు గనిన
ద్కణమునకు 6 దగంలజేయంగ పటెం జికిత్చం
గుండభూపాలు నరనింనామండలేందృ!

వీ, మంత్రా ధిపునితోడ మర్న కో రాజ
హీతునితోడను నిగ, హొంపంజనదు

సపాంగ పద్ద త్రి 89

అతిముదాంధునితోడ నంగనాళ కుతో.
జెడుగుతోం దనయాత, ఇెప్పందగదు
~—
నిందితులతో బరనిందాభిలాషితో
గూరకరునితోడ గూడ జనదు
రాజవి ద్వేషితో భూజనద్రోహితో
పంచకుతో 6 బొత్తు వలదు సేయ
గి పరల నీదీతి . జరియించునరవరునకు
నూర కవ్వారు మూరు లె 'వైరులగుచు
నడచిశేని యపశ్యంబు ఇడకఫోరు
గుండభూపాలునరని ంహమండలేం దృ!

నప్తాంగ పద్ధతి యను వేరిపద్యము లేడును జేకుజినవికావు,
చేకుతినమట్టున కుదావారింపం బడుచున్నవి,

అంధుల రాజ పద్ధతి. ర్రుప్టాం-
సీ, ఉ ర్తీమకులజు.డై యుద్యోగ శీలు డై
భాషలలిపు లెల్ల బరికళించి
వాక్పటుత్వేము గల్లీ వ్యసనము మాని య
ర్థము గూర్చ దముండై క్రమము చెలిసీ
(సృజలకు6 జల్ల నె బలముల6 బోషించి
నుకృతియై కూరుండై శుద్ధిమెజసి
రాజదోషములు భూరమణు6౬ బొంద6గనీక
పఠమర్శ 'భేదియె వెర వెటీంగి
A, గు_ప్పమంత్రు౬ డై కుళలుం డై కొలు వెతింగి
చారచతు జై చేశవిచార నురయు
నటిసన 0,తి, గలిగినయత(డు రాజు
రు ఆశి ఆల
చుండభూపాలునరసింహమండలేం ద్ర, !

40 చాటుపద్య మణేమంజరి

షీ. తనభుజాన్టిత మైనర్ల రం చొచ్చి
యాయ మెట్‌ గి చ్రాయించుచు ననుదినంబు
నరసి భండార "ముండ ((హార్చునతేండు రాజు
గుంశభూషపాలు నరగింవామండలేం ద!

అద బున న్న
తిరు. రొష్ట పద్ధతి ర్రైపాం-
న్‌. వర్షాశ్రోమంబుల వరసదప్పులనీక
జారచోరాదులపే శఈడంచి
డేవభూ దేవతాసితులు పాలించుచు
. నల్పువిన్నపమైన నాదరించి
ఆబలుని బలవంతు లడరి (తో ,వంగనీక
వష్రిసహారధర్హ్మముల్‌ తివిరినడపి
శొలువుమన్నీలలోపలిపోరు లడంగించు
గళ కూళకు నలజళు మాన్ని
వ్‌ en య
గ్‌. నిఖిలదేకంబులను జక్క నిజగృహంబు
లరయువిధమున దివ్యాజ్ఞ లనువుపతి చి
య ప్రమత్తుండై ధరయులునతలడు రాజు
గుండభూపాలునరసింహామండలేం ద్ర |

ండుడ్టా దుర్గప ద్ద తి, రరుం--
న్స్‌ తృణ కాస్థ జలసమ్భుద్ధిని తతా: గొ
గలకాలమును సమృగృంబుసేసీ
కోణ యాళ్వ్యకి కొము శ్చొ_క్తళంబు లగ డ్డ

లట్టళ్లు యంతృంబు లనువుపతటి చా

మల్మి_ భ రామ్‌, 4t

ధాన్యంబు లాదిగా6 దగుససరణ లెల్ల

నొకటియుం గొదవ లేకుండ నునిచి
నీతిమార్షంబున నెఐరె నదొరలను

బలసీ పొ శములందు.6 నొలువునిలపి
, నగరికాపలి సొసధానముగ నునిచి
చోద్య మిది యొట్టివారి కభేద్య మనెడు
నట్టు దుర్షంబులం దుండునత6డు రాజు
గుంచభోూపాలు నరసింహామండలేం ద్ర!

రురు బట పద్ధతి. రుణం

. బేడు చెఠరువులు పెట్టక చేజేత

శపణదస్పక య జీతంబు లిచ్చి?
చేరునదొర లిచ్చుజీతంబు నచ్చుట

రాక యుందుకు విచారంబుచేసీ
యగువ లై తేల, 4 *4* -=+రేగ్మిన నైనను

గట్టకుండిన వారకముగ నిచ్చి
రణరంగమున6 గానరా మెలంగినచొోట

నుచికంబు లోెసంగుదు నుపచరించి
i ప్రాంతవారిని గొల్వాస పడనివారి
మూాలబలముల మన్ఫీల మునలక ౦ కె
నంగళంబుగ నేలినయత.డు రాజు
గుండభూపాలునరసింపహమండలేం ద్ర, !

ఈతురుష్కుప్రభువు కై? స్తన సం. 1550 తరువాత
నాంధ్ర బేశము నాక్రమించుకొని పరిపాలన మొనర్చిన వాండుం
ఈశనివిజయముల నీచాటువు ఛాటుచున్నది.

జి

త్తం చవాటుపద్యమణిమంజరి

ఊం. ధాటిగ సేశియుద్దగిరం చారని వేంకటరాజు. దోలి ముం
నోటల లన్షవట్టి వినుకొండయు బెల్ల ముకొండ తంగెడల్‌
షాటి మెయికా హరించి మజి బలిని గకొనెం గొండవిడుం గ
చాటకరాజధాని యిళరాముండు బొహుబలంబు మాజు6ంగస్‌
ఈతనివేర “ఇభ రాంపట్టణ” మని నేటికిని బుర మొకటి

కలదు. తుకుషమ్మ_6 డై నను నీక డాం ధ భాహయం దత్యం
"తాదరము కలవాండై 5 యనేకాంధ్ర కవుల 3 నాదరించి ధన మొ
సంగి మిక్కిలి విఖ్యాతి సంచెను. వొన్నిగంటి తెలగనార్యు
డనుకవి యయాతిచరిత్ర మను నచ్చ తెబ్లు ప్రబంధమున్సు
అద్దంకి గంగాధరకవి తప్పతీసంవరణో పాఖార్థనమును, నీతని
ప్రావున రచించిరి. క ఏశ్వురులనోష్టియం దీతనికి. గుతూవాలము
సుం రికి కప్పుడు మల్కి భరామ్‌ప్ర భువు తనయాస్థానమునకు
'బెన్షుసాని తిమ్మానాయని, ఆనంత పురపు హాండెయప్పను, మట్ల
తరుపున. బంగా రేచమనాయని, వేర మల్లా రెడ్డిని, వారి
వారి కవీశషకులతోం వీలికించి, వారిని బొగడిన. పాగ డ్లలువిని
వింప నాయాకవీశ్వేరులగోశెనట! ఆకఏళ్వురులు చదివినపొ
గడ్త పద్యము లిఏ-_
ఉ. వోలు గుతాలు మాగడినిసంగడిరాజులు గొల్వరం డహో

హాలహాలో గ ఫాలదవానాతునియంఠత టిధాటివాండు నా

యేలికవేంకటా ది ద్రైధరణీశునితిమండు "పెమ్తుసొనిభూ

పాలు(డు “హాచ్చధా,త్రి గలపార్థివు లెల్టరు లొచ్చువానికిన్‌,
ఉ. మట్టకరాండు బెబ్బుణికి మ'న్నెకుమారులనీను ధూళి గాం

గొట్టక మానలంజేకద యకుంశికపషింవాడలాటరాయ డ్రీ

పెట్టినదండు6దీండు రణభీమ్థండు హండియ యప్పృ శే రిక్రి౯ా ॥

బెట్టుండు వేగ దండమాలు బింకము లేటికి శ తుభూపతుల్‌!

ముల్క్‌ ఛరామ్‌,

ఉ. కొద్దినిరాండు దిం డుటికి కోటలుకొ మలు గొన్నహారుం జా"

గద్దజిగప్పిరాచపులి గండరచాలుండు మ ట్లనంకు. డే

ప్రొద్డును వె రిభూభుజులపొంక మడంపనె పుట్టి నాండు మో
క కడి
వర్షతికాలు సాగ విక చేల లకు౬డి కుడిమున్నెభూపతుల్‌ !

ఉం. ముక్కున 6 నొండతో. దగరు క్రీకొని తాశీినవచోళగాక యో
బిక్క పకీరుమ నన్నె సరిబేసిదొరల్‌. మునలందు నిల్వనా!
నిక్కము బంగలేచనృస! నీవు రణస్థలి మోపారించినకా
బక్కుున లోకముల్‌ పగిలి పాజవె కూలవె దిగ్గజంబులున్‌ ౨.

చ బలరిపుభోగ కృష్ణనరపాలు నిపేరకుమారమల్ల ! మీ
f ప ౯ అకశు
కలితయళ 8, పృభావములు కన్దొనలే కల ట్టుమ న్నెమా (6
కలు తల లొల్లగో బిరుదు గద్ది యముల్‌ చదివించుకొందు కౌ

కొలంది యొటుంగచనేర కలకుక్కలు చుక్కల. జూచి కూయవే,

చేరమల్హారెడ్డిపాగ డ్ల డకు6 దక్కిన రాజు 'లెల్లరు నా గ వా
భరితులై యుడ్లసన్నద్లు కట 1 అంతట ముల్కి. భాష్‌
ప వ్రభువు"ఈపొగె డ్ర డవలనం బొగడినవారికి న్యూనత యేర్చడును
ని మా శేమియు. గొజితకల్లిదని చెప్పి వారిని శొంతింపం

జేసెనట!

ఈతని నె ౬ జెప్పంబడిన చాటువులు|--
నే, నవ్వెనా సంగీత నాద భేదవిధిజ్ఞ
ధిరాత్రులకుం బడినూఆులిచ్చు
రమ్హనెనా సభా ప్రాఢసత్క వివర
జూలములకు 6 బదివేలు నిచ్చు
కూర్చుండు మునియెనా గురుతకళా విజ
లక్షణవిదులకు తయ

త్న్‌ చాటుపద్యమణిమంజరి.

సాభానురా యన్న సకలా శ్రితా నేక
కోవిదులకు మెచ్చి కోటియిచ్చు
క్‌ కా 3 డ్‌
గి, బళిక! చతుర్ధి మేఖలాకలిత ధా త్రి

చక్ర,నికర్వక్రృపాలనావారుక్షీ ర్తి
రమ్యము క్లాతేష తేరారాజితుండు
వారుతకరమూ రి! యినరాముచ,క,వ ర?

నభా స్ట (2 5

జలా

= కర్గాటకాధీకుకంశమాలిక మో 6ద6
గంరురాజుముత్యాలగొడుగు మా (ద
వింధ్య దేశాగీశు చెల్ల పల్వలమో 6ద
గా శకుషజ్యాలగ నైమా6ంద
పాంచాలభూమోకుపట్టుపల్ల ముమో (ద
కాండ్యభూపతివెండిబరణిమో ౬ద
బంగాళ జన నాభుపాంచ జన్యముమో6 దం
గుకు కేం దుధవళ గోళ కముమో (జ
గీ. ఆడిపొడీంచు నటియించు నవఘలళించు
మెచ్చికుప్పించు గెకలించు మేబళించు
నంతనంబున నీకీ ర్తి జలజక్క
మానవోపేందద,! యిభరాము మండలేంటద, |
ఊఉ. రౌ యిటు భట్ట! యేమికవిరత్స మ! పిల్సితి; పీవి పద్యముల్‌
ఏయపనీళు మె?) నృషకులేళ్వురుండా నిభరాముళాపీమె 3
నాయరపుణ్యమూ ర్తి యత డర్థులు వేడిన నిచ్చు; నిచ్చునా
చేయును రెండువేలు పదివేలును! లక్షలు గోట్టు నిచ్చు; నౌ |
కవిత్వము చేర్చిన వారికి గాని మల్కిభశామ్‌ ప్రభువు
సమానము మెండుగా గావించుచుండెడిచాండు కాండట! ఒక
వ్వుడు కవిత్సము చేరని చతురు లిర్వురు “కరయుగమును”

వాలి భరాన్‌, ఉస్‌

“*యరలవమదనస” యనుకందపద్యములను దలలు మౌొర్చి
వుల్మిభరాము ప్రృభువున కన్పీయించునట్లు చదివి పెద్దగా
సమ్హానింపంబడిరట,
క, కరయుగమును జఠణంబులు
నుళము లలాటస్థలంబు నున్నతభుజముల్‌
సరి ధరణి మోపి మక్కి_రి
మటిమటి నీళ త్ఫులెల్ల మల్కి_భరామా!
శ, యరలనమదనస యనుచును
బకువడి నీయశకురములు భయన యతతులకొ
నిరతమును వ్రాయ నేర్చిరి
మటిమతి నీపుత్తు)లెల్హ్ల మల్కి_భరామా!
ఊం. ఏడు కోలాద్రులెక్కి. వెస నేడు పయాధులు దాటి లీలమై
చేడవు దీవులం దిరిగి యేడుగడకా విహరించి క్షీ ర్తి యా
శేడు జగము లక్‌ వెలయ నేచినమల్కి భరాముచం ర్రుండే
యేడవచ కవ ర్తి పదునేడవరాజు భరాతలమ్లునకా,
ఉ. రాజును రాజుగా డతండు రాహుముఖంబున బిక్క , వాహీనీ
రాజును రాజుగా6 డతండు రామళరాహకిం దూల, డేవతాౌ
రాజును రాజుగా డకండు రావణనూతికినో డె, నాజిలో
రాజనరాజుమల్క్‌. యిభరాము€ జె రాజు ధరాతలంబునకొం
ఉ. రాముండు దుక్కిముచ్చు, రఘురాముడు క్రోంతులరాజ్యా శేణుకా
రాముండు పోటుబంటు, పటుకాగసమంచితు. డై నగోపీకా
రాముడు వెట్టి గొల్ల 6 డింక రాష్ట్ర 9ములందు సమానులేరయా
రాముల నెంచిచూడ నిభరామ మహీధవ భవ్య వై భవా!
చ, మలికిభరామభూప! మహిమండలరాజకులప్రదీప! నీ
పలుకు శిలాతఠం చికరపార్శి వకోటులపలు్కు లన్నియుక౯

46 చాటుపద్య్యమ ణివురిజరి

కెంశమావులు [,.4.*) బూడిద పొల్లునీరుబు
చలు సవళళ్లు (444.46) శారద మేధుజాల ముల్‌!
ఉ. రాం విధాత! యో8 వివరా! కసరా! తలకొట్టమారి! ని
స్నానపులో ఫెరాజులను జంపక మళ్ళి భరామభూవరుకొ
టె
జూరుయశో

EX

నుకొ సుగుశింజంపితీ ఐఘుల శేమి నలా

ధర మైసూరి చిక బేవరాయలు. 4వ

ఈతండు. సదునే 'డవళ తా బ్దియందు మైనూరుప్ర భువై
వే నెన్నిక గన్నవాఃడు. ఈతనివేర సంస స్కృ తాం ధ్ర కర్ణాట
ఛామలలోం గొన్ని గృంథములు రచింపయిడినవి.

సి స్వస్త్యస్తు విళ్వవిక్వంభరాభరక క
దక్షదకీణభుజా స్తంభ! నీకు
విజయోస్తు నిర్వ (క్రువ్మిక్కము కృమకళా
పరిభూకివిడ్వివషత్సటల! నీకు
మహానీయతాసు స్తు సొమంకచూడాళకత్స
బికదాంగడస్ఫారచరణ! నీక
హర్తో2._స్తు ప పృృథుకాళ్వ తై శ్వర్యధూర్థుర్య
సౌందర్యధుర్యతాళ్చర్య! నీక
గీ, వివిధవిఫవో ఇస్తు సత్కర్రివిజితరజత
తారకా దారతారకాచారవచ
హోరసీహారడివివ డాహాకరు చిక
హోర! మైనూరిచిక చేవడ్లిర! నీకు.

మెనూరి చిక్క దేవరాయలు, 47

క్ష శ్రమించు జడచారి చికిలి డెందపు టాట
పటువాం డపరంజి పటువాండు
లు రు
కనభ కులగువారి తప్వు లన్నియును మ
న్నించువా6 డనుకంప నించువాండు
శలంచినం జూలుంబాతీకము లన్నియు కాచు
పేరువాం డరదంపుంబేరువాండు
కబచు లెవ్వియులేక తానయె తె ంలోక్య
ఇ. షల
మేలువా6 డిందిర మేలవాండు
గి, రంగరనుణుం డభంగసా,మా మా, జ్యలత్నీ
నొసంగు6 గాత నిజాం ఘ్రీసారస జమదాళి
పబలదరివీరమకుట్యా గ భుటితదివిజ
రాజమశ్రికిని జిక చేపరాజమణికి.
నీ, జంగమార్చనము భూషాయమాణమహాభు
జంగమార్చ నముచేజాణ సేయు
వారదర్శనము నజ్జనశుద్ద మగు శివా
చాక దర్శనమునే స నరసుందెలు గు
'దేపషమాన్య ములు సంభావితాభోగ భూ
చేప మాన్య ములు చీేధరుడొసంగు
ల భే
రణపర్మా కనుము దుర్టర ధభరాధర విదా
కణపర్మా క్రమము చేరాజు గాంచు
గీ. అతడు పొగడొందు నెందు నుదగృనిజభు
మ గ
జాగ జాగ, నృవామండలా గృఖండి
తాగృహ గ్ర ర వాధుర్చిగ జోరిహారి
పాలనవిహారి చిక్క భూపాలళరిం
న్స, కిరి మించు... 429 4౪
పజఫువా6 డొకండు నీ యొజపువాండు

49

చాటుపదస్టి మణిమంజ ర్‌.

కఘుకు ౨ గరుపట్టు గరుల సింగిణ కోపు
జాల వౌకండు నీయొజపువా(డు
కవలిరా యచకరంగమల చిందులు పొందు
పుజహ్రవాం డొౌకండు నీయుజణపువా డు
నును౬బూల శెంకు నొండుగ నేయు విలువిద్య
పఆపు వాం డొకండు నీ యుజప్రువాండు
వ =, నావిభాలి. గానవాగిషిలసనముల
నౌక! యాహాఐఫీక! పాహాసకుమార!
కోవిదవిభేయ! హాగ బుగగ్గేలురాయ!
రాజజేజేంజృ: చిక దేవరాజచం దృ దు!
కడగి వీరాధివిరుండు ఇచ్చా నని వూరి
శన ఆజాచువారును దారి మజఆఅచువారు
హాగలుగస్తోలరాయ 6డు వచ్చె నని చెట్ల
చారువారును గట్లు జేరునారు
౫గడిమస్నెదారలగండం౭డు నచ్చె నని కూలి
జారలంవాకలం జాలినొ దలు వారు
భఘూోేరాజివి కృమార్కు_ (డు వచ్చె నని నీళ్ళు
చొచ్చు వారును గాళ్ళు చచ్చు చారు
నగుచు6 డారెలగోల్‌' వాకావాళికి నళికి
పజణుచునిజబల మూజికిం బజఆపటబేక
పజవె నిక్కే_రిశిన్వభూపరుల. డయా నె
రాజబేవేంద్ర, ుచేసనాయ-చం ద్ర!
"జాసి ఢిల్లీక వాటములం చాలటుముల య్య
గోలకొండకుల గొ త్తళాలు బలిసి
తేగవిజాపురి నగలు పొగ డలం గాంచె
గట కార్తశములు మిక్కు ఆము లయ్య్య

మైనూరి చిక్క చేవరాయలు, 49

శ్రుబలి కల్చరిగవప్ర,ములు దీప, ములమ్యొ
నాగడా నుక్కుుడా లతిళయిల్లె
కొలూరు పలుబెజంగులపిరంగులల6 బొల్నె
బెడద కోటకు రస్తు 'బెడిద మయ్యె
నెర తొల్టగడాన నీ వచేమి తతేమి
నిక్కు. నిక్కేరిశివ్వప నేని సరగ
విబుగం బొడిచినయావార్త వీన్ననాండె
యాహవో పేంద! దేవరాయ కీతీం ద్ర!
ను, కడిమిన్‌ 'మెసురి జేవఐరాయ లకు రంగస్వామివెన్నాసగా
నడుసన్‌ దండి నఖండ చండిమపుఖం జాలర్వూని చాముండి యొ
ల్లైడలన్‌. దోడును నీడ య నడున6గా నిక్కే_రిలండీలవం
| గడపుం బా పయి నిక్చె నంకకుం డహాంకారంబు డా నెట్టిదో.
వీ చూచిన జాలదా సుల్తాన హమ దు
పాదుసపాయొద6 చాకు నీదుబాకు
ఎదిరినం జూలడా యిక్కే_రిశిన్భప
శేనిపాలిటీమి త్తి నీదుక త్తి
కవసీన6 జూలదా రసణించురాయాదు
“నేదారులకుమారి నీదుచూరి
నులసీవ6ం జూలచా మధురతంజాపురీ
"నేతలపై దూటు నీదు బొరు
గీ, పరనృపతు లెంతే నీయంత దొరకు రాయ
భీరకాభూరికాహ?ాలీలమకర
నుర్తు బాంకుళ దోసేజమపొతబిరుద
రాజచేవేంద,! ఛీ, చేసరాయ చం ద్ర,!
&.' మిజముదాడివాండి కడిమిం గడీ మించినదుండగీల6 టెం
డేజము దాడీ యొక్కుురవడిన్‌ రవడిండెడ మో కడింది ఖం

ర్‌0 వాటు పద్ట్యమణి మంజరి,

డాజగడంబు కవండి కడంగడు పన్‌ జగడం బయానె నీ
తేజులు చేపరాయన్స పతీ! జగతీతమణీపురందరా!.

మ, కడిమిన్‌ మైనురి జీవకాయమనుణీ ఖస్గాఖడ్డిచేం బోరుపా
రిడినన్‌ డీళొని నిల్వ లేక యిహిహీ యిక్కేరి శిస్వస్పనా
యదు దానూడని6 బాజెంలగాక కళ్యాణాగడాజబొగడా
గడవై రాగడళాగడా కహగడాఖానుల్‌ మదింగుంద6గన్‌

మహో స్త్రగ్థక, గడినీమల్‌ చేపరాయా గృణి(గని బెగడుల్‌ గాంచుకేవింతవై రా

డరాడాళలా హురాంబాగ నకళహగ డమన్థమహ ల్లోలకొ ండా
గడఢిల్లీమాహురాసాగరకలు బకగీఖానవర్షంబు కర
క్క_ డమాత్మా_రం బటంచున్‌ గనక ఐడంకున్‌ గ విన్నప్పు డెల్లన్‌,

మ, కలకాలం బర్‌యెన శిన్వసనుధా కాంతుండు (శ్రీశంగరా
యల జేపట్టుక సేయు తౌ గెలుచునో యాచంద్రతారార్క మా
జలజాత్మపుభవాఫవాదిసురపూజల్‌ గాంచు శ్రీకంగరా
యలు చేపట్టిన చేపరాయల కసాధ్యం బెద్దియుం గల్లునో 1,

మ.గడినీమల్‌ జెగడకా విజాష్రకము వేంగన్‌ నోలకొండన్‌ హుడా
వాడి పుట్టక గటకంబు డంబువెడి (౨ న్యుక జెంజితంప్రూపురుల్‌
వడం కంచన్‌ మధురకా మవహాభయము పర్వ న్నీ బలం బాజికిన్‌
వెడలున్‌ డీకొనువార కేరి యిక నుర్విన్‌ డేవరాయా గృణీ!.

చ. గడగడ నన్యభూమి నడంకకా గడకన్నుల6 గెంపునింపు న
బడగడిరాజు లెల్ల నళుకందలళుకన్‌ జిగివాలు బూని "పీ
రడవులరాతికోటు లరయన్‌ నెరయందపు. జేజి నెక్కు_నీ
పుడమిని దేపరాయన్భ పప్రుంగవు( డీఘనుణాక యొట్టిదో!

శా.కట్టున్‌ మట్టునా మిజు నగ్దలిక లన్షల్‌ పట్టి యీరోడ్తు తాం
గట్టల్కా-ం జలపటి కట్టుకోని యక్కా_ రెడ్డి6 జేపట్టు గా

లైన్‌ బట్జైనమ్మా క్రేమా కరుణచేం బొలించి లాలించి చే
పృ్టిన్‌ మాయూుకె చిక్క. చేపధరణీపాలుండు సామాన్యుంజే?.

మైనూరి చిక్క దేవరాయలు, ర్‌షే

మ,ధరణీ చకృమవ కవి కృమముచేతకా "నేనె సాధించి భూ
సురులం బ్రోవచె పుట్టినాండ నిచె యంచున్‌ వామపాదంబునం
బిరుదుం బెండెము సపెట్టినాండనట యొంతే మమ్హుల బోషింప నీ
కరు టే 'మెనురి చేపరాయన్ఫ పచం డ్రా! సాం sy తేవోేనిదీ!.
మ, (క్రీరంగై కవిహారి కౌరి భునన క్నేమంకరప్రాభవే
దాకస్ఫాకక్ళపాకటాక్నములవేత న్విశ వ్ర” సంభరా
భారంధర్యకళా విశేష విలసదా ప్పనోక్షళుం డై డై నమై
నూరి శ్రీం చిక బేసరాయలకో నిచ్చున్‌ శాశ్వ తై శ్వర్యముల్‌
వీ. కరు విరాట సరాట కరహాటనృవజూట
తటకిరీటములమై 6 చాయగితాల
చోళ నేపాళ పాంచాల భూపాలవి
స్య్బాలఫాలములమై వాగిలివారిలి
యంగ గాళ కళింగ నంగ బంగాళరా
డు_త్తీమాంగముల పై నుజికి యుటికి
కుకుర కాళ కరూళ కేసలకాధ్గీళ
మాంసలాంసముల“పె మలసీమలసి
గీ, యెన్వనిభుజాసి జయలక్ష్మీ చెసి యుండు
నతడు పొగడొందు సెందును ననమసమర
విసృమరచమూసమూహ సాహసభురాప
రాజితనతారి చిక దేపరాయశకేెరి.
కీ. కడంగివై రాగడాగడగణడాగడపడం
తులపాపటలకు సిందూరరజము
నోలకొండబెడందకోటవిజాపుర
న్తీంలచన్నులకుం గాక్మీరరసము
కటకకళ్యాణమ కాబధూక బరీభ

se జంపక, పృస సవసమితి

నై చాటుపచస్టి మ౯కి మంజరి.

ఆము చాననగకడి బీ మాహూురాప్రురాం
గనబపూరూన్రబంకు లామూ
గి. తానె యుండు చదయకోభనుని తేజ
వకండు పాణజడొెందు నెందును ననమనమర
సావాసక?ాకువాోరి దుస్ఫహావికోధి
రాఖ్మదవి దారి చికడేబరా ముక రిం

చ్రునంబు

శీ. ఇడివారల్‌ గడగడ నజ6క నిరోడు
ననోలుపకి కోట గటుకొనియొ
3 ళా
చెక్క దెకర్చె_ ఇకార ఇక్కు_. నక్మా_ రెడి
నటి దుమేకి చేపటుప కె
ఈంది (—) శా
తోడోడ గంనసింభుర సై ంధఐవ్రాత
ముడివోనికడిమిచే నాడిసి తెచ్చె
చబతో జక క లెదుక్కొానుచు రా
గ్‌ ర పృతాపవిన్ఫూ ర్హిం గాంచే

fe

వి

|

౩తనవబపటాత్కాారథ్‌ర
కరటీ ఘే ంకారపటఆహాభాం కారవీఠ
చారహుంకారబాపకుం కారభఘాేత
కణదిఘుటితారి చిక బేనరాయకెెరి.
గీ. పంజరమున నుంచి పండు చక్కెర లిచ్చి
మాకునేర్చి విలుక వానుపునట్లు
నిం డ్ఞా"సంగి ఫనము లిచ్చి విద్యలు నేర్పి
వ్తోవు బుధుల€౬ జిక్క._ దేసవిభు జక.
బ్ర ర = లబ్బి విరిబజో ణిద య గుబ్బతిలుసంపదల
నుబ్బు చిక దేనవిభు నిబ్బురపుల చేజం
ఖబ్బృురము లై నకరిమబ్బులన మై (బడదు
గబ్బితనపుందురుక బెబ్బులులబిబ్చ్‌

మైసూరి చిక్క దేవరాయలు. . వీర

గు బ్బెతలతండములసి 'బ్బె పుమి టారివగ
లబ్బుబిగిగుబ్బ చనుగుబ్బలులమి ౬దకా
జొబ్బిలుమృగీముదపుగబు లా వెసం దొలంగ
ద్రొబ్బుచు దిగంతముల గెబ్బుచు మెలంగుకా.

. ఒకచెలి నొక్క_చే వెనుక నుంచి కనుంగన మూసీపటి శే

లు
టొకకక మె త్తికొ మనుచు నొక్క తెకుం గనుసన్న చేసిన

న్నూకపరి ముద్దు వెట్టుకొన నొక్క_ తె వెంటనె వచ్చి మిక
నికీ. జికదేవరాయ లోకచేర్పున వంచన సేయకుండు చే?

ణే

yi

. నెనరుయజూాపులు వాండిం దనరుతూపులు భ కి

పరులపై నరులపెం బజపువాండు
చుట్టైతైదువుం దమ్మిం బుట్టపైదువు నైజ
కరమున నురమున6 గలుగువా 6 డు

చందు లో రెడుళేమిి విందుమి "ఆ డుశోంఖు

రాజంబు తేజంబు గ్రాలువాండు

కంపుపావలు విడి యంపుకేవలు నాత్మ
పదముల రదముల6౬ బరకయగు వాడు

, రంగరమణు6 డభంగసాన్చూజ్యలక్షీ

నొసంగుంగాత నిజాంఘింసారసమ డాళి
పటలదరివీరమకుటా[ గృభుటితదివిజ
రాజమణికిని జక చేవరాజమణికి.

ఆఅరికాంతలముసుంగు తెకలందెంపకలాడి
కడు6 బాొగడొందుజిష్టుడవు నీవు

కళలచే విబుధలోకముల కెంఠరయ( వ్రీకి
-నెజపం జూలినక గానిధివి నీవు

స ప్రసర్వ్టంసహోాచ, కృంబు జీవనా

కలనచే నలరించుఖఘును6డ వీవు

54 చాటుపద్ళి వుణిమంజరి

5 మ్‌ గారా కీ
మహని యముగ సర్వమం౦గ౫ . వ్‌ ప్ప్‌చేం
గర మొప్ప్వురాజశేఖరుండ వీవు
a జొ వం ౯వ చో
గీ, అవర! నృపమా క్రుండవె మహోద గ నిజభు

కది కట్టే జక
బా Wy గ్కదనక్ష శ్రాసిజ జ్‌
కుత్ర

మ. అమృతం చానకయున్నం దమ్రచులపై నాసక్టియే కదా
యమృశేం చానినమో 4న మానఐళమా? యాహా! భనద్విస్సుర
కు_మనియోాకులు నటళాచె” యిశమాందకాొ గోల శెటుందు నే
FI) ద ళ్‌ © య
నిమిషల'జేనియు€ జిక్క_ చేపన్ఫపతీ! ని స్తంద్రసాంద్రద్యుతీ !

కోటి రాయరఘునాథ రాయలు.

ఈతండుపుదుకోట ప్రభువు.పదు నేడవళ 'తాబ్దివాండు.ఆం
న్‌ లి న్‌
భృ భాపాక్షవక_ర్హ నుదుకరుపాటి వెంగన యిీాతనియాస్థానకవి.

రతా తురంగ పంచకము, థం
నీ, ఆస్క_ందికౌకు ప్రవాసితాకుగోద్యళ్తు '

రంగమం బగు నీతుకంగనుంబు
ణా సొవ
థారెకకత్వ రోబ్ధతిధుతేస్థాఐర

జంగమం బగు నీతురంగమంబు'
శేచితో ద్వే గాధరీక్ళ తహరిభృడి

వాంగమం బగు నీతురంగమంబు
వళ్ల్‌తస్యద వినిక్భగ్న ఫణాద్య భు

జంగమం బగు నీతురంగమంబు

కోటి రాయరఘునాథ రాయలు,

న ఫ్లుతీజవవి నికి కసురాళ్వవితకతగమన
చంగమం బగు నీదుతురంగమంబు
కలితగుణ పేటి! కవికోటికల్చ్పవాటి
రాయరఘునాథ పంచణ పభుకిరీటి!

సీ పటములు ద్‌ కానా కుటిలా రిరాజన్య

కో టికోటీరముల్‌ కుదియంబడును
జో డెనల్‌ చూప నా భూరవీరకకోర

గంధాం౦ధసీంధురఘటలు చదియు
వా దొంట్లు దాకునా సనామంతభూపాల

జవనకంఖాణముల్‌

చేడెమాల్‌' తిరిగినా విమతులపురములు
గాలిచ క్రమ్థలకరణిం దిరుగు

గి బళిర రనగాలు ఘటియింప భండనమున
వెడందయురములు బరులును విణిగివిటిగి
దొరక రిపుకోటి నీబెరా బిరుదు కోటి
రాయరఘునాథ పంచణ సృభుకిరీటి).

Pal
గోడీ మెన్టు

చీ, కదలిక చూసెనా కక్క సంపడుశేల
గుండెలు కలంగు గగ్గోలుంగాను
దులడుల నడచెనా దుర్జాంకసామంతే
బలములగముల గర్భ ములు గలంగు
కరువులు వాెటనా, పరిపంధినరపాల
చి తేముల్‌ మెత్తనె త త్తళించు
కరికరి నెదిరెనా గర్వితారాతిరాట్‌

ప్రాణంబు లటునిటు పజుచి వెఆచు

గీ, దూలి రణమున హదలికల్‌ మాణలాను
ఖకపుటోద్ధతు లడరంగ గొట్టి మెట్టం

చాటుపద్యముణిమంజురి

దాక రిపుకోటి నీచెరా వరుదు కోటి
రాయరభఘునాభ పంచా చృభుకిరీటి.
నమరాన ళా _త,ససమితిశిరోజముల్‌
గసకస ఘాసమ్రుక కణ నవులి
కద నాన విమడులకండలు గుండెలు
యుుళ యళ కబళ ముసరణ్‌ పెనం
థనాన మార్తుజ పృక్క_లు డొక్కలు

ఖ్‌
కరకర ఖాణంబువరున మెక్కి

యె

జవరానఠ6 బకరాజవఐ రులర కృంబులూ
గలళగళ జలములగతిని గో ని
మొడటి మర్దించి చుట్టుక మెదలనీక
గొట్రి గోరింప రణమున గుండె ౬విసి
తొక6౫” రిపుకోటి నీచెారా బిరుదు కోటి
రాయరఘునాథ పంచన శుభుకిరీటి!
గర్వ్యాంధపరిపంధిగంధసింధురముల
రొముకకతుల మొనల్‌ కొటి కాటి
చెనంటిదునేచార్ష శిరముల నొగ్షీల యక |
చొలునులు వీిడంగం గూల్చ్‌ కూరల్ని
మూర్చారివిరులా ముసలమానుల మోము
ముక్కు_దూలము లాడ మో6ది మోది
భఘూగేరవజీ చోటు జీ రాలయుంగరాల్‌
చెదరి యల్ల న రాల బెండి చెండి
ఏత తాజుచు ఖురములం జించి చించి
పేరెమల వార బారువ పెంట లసచుం
దొఠర౬గ 6పుకోటి నీచెరా బికుదు కోటి
రాయరభఘు నాథ పంచణ ప్కభుకిరీటి.

Cad

వెలుగోటివారు,

పీరివాటుపక్ళిములు పరిశ్శతము గా నున్నవి.మచ్చునకు
గొన్నిమాత్ర, తే ముదావారించెదను. “వేంకటగిరి ప పృభువ్రులు వాని
నన్ని టిని.ము ద్రింతురుగాక!

చ. కదనమె బోమరిల్లు శెలిక తెలు వీరజయాంగనామణుల్‌
మదకరిమ సకుంభముల మాటికి దొంతులు సంగరసలిన్‌
సుదిగొని పడ్డరాహుకుల (కోపులు సుజ్జనసూళ్ళు బావ్రశే

న తేయ నర ని ఖసపు తి కీస్‌,

పొదలడు రాయరాన్ర ననఫో థరని ఖిసపు తి కిన్‌

జ్‌. మత్తు(డు కూర్యరాజు విషమకుండు నాగవిభుండు మిక్కిలికా
మత్తుండు నూకరాధిపుండు మ త్రీగజంబులు తిండిపోతు లీ
తొ త్తడికాంప్రురంబు తులందూంగ దటంచును రత్నగర్భ నీ
పొత్తుల నీభుజాబలము పొంచెినపో యనపోశభూవరా!,

శా, ఏమిశేషుండి ఏమినారద; ముదం బేపారునా!* తొంటి వి
క్‌, మం బేముయులే; ద దేమి? ససీమిటిన్‌ రావుసింగాంకు డు
దోమస్రాఢి. జయింప సోమకులగో (త్రొధశ్వరుల్‌ జోగులై
భామల చొమును బౌములకొ వెదక గా బాతాళముకా దూటితిన్‌,

చ. కుదురుగ మిముం గొల్చి వెలునోటిపు పురీం! కొమారతిమ్ము! నికో
గదియ 6గ న గ్రహాకములు కై కొనంజూతురు భూసు సురో 4 _కేముల్‌
బెదరక నీకరాసివాతి. బెల్కురి వై రులు బోయి యూర్యేశికా
గదిసి కుచాగ హారములు కై కొన జాతు రబేమిచి తృమో!

ఊఉ. కంగపశేనియబ్బన్ఫపఠక్నము గోపన్ఫపాలుధాటికిక
సంగఠరంగభూ ములను శా తృఐకోటులు నిల్వలేక సొ
'కంగముఖీలలా ములను రాజ్యతురంగకవీం దృ సంపదల్‌
సంగతి నప్పనం బొ(నగి కై లములక్‌ -వినారీంతు రెప్టుడున్‌.

ర్‌

ర్‌ చాటుపద్యమణిమం జరి

మ. కలంపెల్ళకా వారిక క్షియు క్స్‌ దెనకృత్యం బెల్ల భర్ష క్తి యల్‌
a ళం అఖాతం =]
నిలు వెళ్ళక దయ రూపమెల్భ్బయెశలక్‌ నిక్రర్వ మ'శాంతముకా

కొలు వెలా గవి్శగశాయకాళి పతర 'ణీక రకుల్‌ aD

న్య యనారసీంహ సకలోర్వీ నాధ రాయన్నకున్‌ ?.

" ఉం ఆలములోన సీంగవసుధాధిపనందన! యన్నపోతభూ
పాలక నీకు నోడి యని. బాతనవై రుల నాలభోంగి నే
తోలుదుగాని చంపవట దోస మటంచును నౌర! గాయనో
వాకు వ వై ననేకు6 జ శుఐర్షయు గాచుట నె జమేగచా!

క ఇనుసనుక యా గృహచ, కృఘు
వినుతకౌ మరవక మెల్ల వెనక యవెను
జనపతులు సావాసంబున
ననపోలనృపాల! నీకు నందలు వెనుకే. ,

చ, అగణికకీ కిలోల! సుగుణాకర! దాచయవెన్నభూప! నీ
పగతుటు కొండలెక్కు_ ౬ దమభామలకో మల దేహదీధితుల్‌

trib

జిగిగొని నిండినకా గుహల జీంళటివాసీన 6 దము గాంతుఠకా
దెగులున6 గ స్తరికా వెదకి తెత్తురు మేమల మెత్తి న త్రేత్రిన్‌.
ఈ. బల్ల రగండ శింగవిభుపాదమునందు' బసిండియంచా తా
భుల్జురుభఘల్ణుభల్లురని ఘల్లు ని మై యంగ భీతి గుండియల్‌
ముల్లురు రుల్లుర్యుల్ల వని యల్లున నల్లల నాడుచుందురా
యల్బ యలెడ్డిచేము (డును నాతేనిలేముండు విరభ్య ద్రు౭డున్‌.
అ = San తల కి నీ
నాంచి రిప్పులు ;
కమపి న్‌ న వ
బొముల కి క్రియ రావుడాచభూపరుసింగా!
డా, ae. గాశికానగరి నీల్లీనమా త్ర, లభించు నెంచంలగాకా
విక్షపుంగూడు న ప ఖడ్డధా

వెలుగోటివారు. ర్‌ం

రశాక్షతి మేనువీడిన యరాతికి6 గల్లు సుభారసంబు త్‌
చె దై ప్ఞకుము మంచిదో యమృశేపానము మంచిదొ యంచిచూడంగకొ.
మ, అరుదౌనీ బిరుద ప, ప తొపములు కల్యాణాద్రి, త్‌. నుండి కి
న్నరగంధర్వసతుల సదా క్రుతిపుటానందంబుగాం బాడంగా
నరకే బాపు బళీ సెబా! నహహ య్లారా! మే! లహో! యందు క
' య్యరివీరుల్‌ వెలుగోటి యాచవిభురంశా!' సంగరకారునా!
ఉఊ. అంచితరాయరావువిరుదాంక మురా జాల గొట్టి యంచెం గి
లించినమాదభూ విభుసిలింగనృపాలున కొప్పుంగాక గ
ర్వించిన నీకు. బొప్పుడునె వేమటునల్ల య వేమనెడ్డి! పో
కొంచపు దమ్మతిండితినుకూళ కు వింహాకలాట చ

ఈవంశమున సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుండు, విద్రత్కుమూార
యాచమనాయండు మొదలగు విద్వశ్చ్రభువులు వెలసినారు
విద్భత్ముమార యాచమనాయని వై దుష్యదాతృత్పములకు
దో్య్యోతకముగా ని కీందివిధమున నొక కథ యున్నది,

“విద్వత్క్కుమూర యాచమనాయండుు ప్ర భుత్వముహే
ఘ్తుండ గా, ఒక్‌ పద్వ్వంసుండు ఆస్థానముకు వచ్చి" Ci స్త ప్ర సరి
(ముచేసి హంసా స డోగొశైను కుమార రరచమ
డు మిక్కి_లి సంతోషించి ఏవి'కావలెనో వోరుకొండని పండితు
)అడిగెనుు ఆయన ేవరస సంస్టానములో నామనోవృ త్తి తికి చాలినం
$ భూమి దయచేసి, నానిత్ళకర్శానుష్టానములు చక్కగా జరిగే
ఎట్టు, అనుగ్రహి ంచవలసినదనికో* లెను. వవూళ్ళో వపోలముకా
లినో, మిరే సస్యగర్భముగ్గా చూచుకొని వచ్చి చెప్పి కే
వరమా న్య ముగా దానపషత్రము వ్రాయించి యిప్పిస్తున్నామని
రాజు గారు సెలవిచ్చిరి. అప. వారితాలూ కాలో తీర్థం

60 చాటుపద్యమణిమంజరి

డనే వూరికిపోయి అక్కడ జలసమృద్ధి, స్థలసమృద్ధి చూచు
కొని తనస్వా నసంధ్యాద్యానుస్టానములక, అనాం ఉన్న
డనుకొన్నా (డు. ఆవారిచెజువుకు దశ్నీ ణపుతట్టుపొలం తనకు
వనరుగా భావించెను. రాజుగారి దగ్గిరకువచి చ్చి, ఆసంగతి విన్నవించి
అక్క డిఅచె అువ్రుదశ్నీ ణపుచేనుకు దానప శ్రంపుట్టించుకొ నెన్ను
ఆవూరికి బోయి గాముసులతో మాట్లాడే గ్యానుకరణమున
సంతో ప పెట్టి తనబొనపక్ర ము చూపించెను. "ఆయ్యాత్రావ్ల
డా! ఇెజువుకు జ శ్రరపుచేను సుత్నేత్రమై వుండగా వట్టిచాటి
వజ: దతీణపుచేను నోరుకొన్నా వేమిటి? 3? మాతో చెప్పక వెజ్ట
పనిచే స్టివి” అని కరణం చెవ్పేటప్పటికి, ఆపండితుండు “సరి కుదు
రుతుందిలే ఆని లోలోపల సరిచూచుకొని, “అయ్యా! నేను
కోరినదిన్నీ అదేనండీ! అట్లాగేవ్రాయించినా” నని ఆయన కేదో
ఇప్పి లోబరుచుకొని శు శ్రరవుచేనే విడుదల పెట్టించు
ళాన్నాండు. దాన్ని నాగుబడిచే సే కైతును వెళ్ల గొట్టి తనన సేద్య
గాళ్ల ను చొప్పించి తగవుసాగించినాండు. అంతట అభూమికాపు
రాజు గాకిదశ్షర ఫిర్యాదుచేసుకా నెను. పీలిపించి, “యి దేమిటి?
బిరా కిట్లా చేయవచ్చు నా?” అని రాజుగారు పండితుణ్ణి అడిగిరి.
“తమకు దానప పత్రంలో వ్రాయించిన, ప్ర కారం ఇలువువు త్తరపు
వనే నేను లోబరుచుకొన్నాను. నత ప్పేమి?” అనిపండితుండనె,
ను. న్వయముపండితుండు గనుక ఆరాజు, “క్సీసో |! చెజువు
వ్రు త్తరవుచేననగా వచేనుకు చెజువు వు త్తరముగావున్నదోఆే
నని అక్థముచేసి నాడుసు సుమా” అని గృహించి, “బవాు ప్రీహీచే
చ్టీరా?ి అనెను, “దేవరవారు దయ చేసినభూమి బహూ ఎవ్రీహి హీ
గాకఅల్ప ప్రీ హీకావచ్చునా”అని ఆపండితుండు చమత్కరిం చెను.

బహు ప్రిహిఅనగా హాచ్చుధ్యానము కలది = బహూ ప్రీహీఅచే
సమాస మున్ను అర్థము. విద్వతు_మార యాచమనాయనివారు
నమూ నలిగింది, “మునుపు యిచ్చినది అబద్ధము అప్పుడు
ఇచ్చినది నిబద్ధి'అని మెచ్చి అట్లాగే మార్చియిచ్చి సంసారినిన్ని
సమా*భా నపరిచి పంపెను”

ధరా పోలెపలి బుక్కరాయలు, శుభా
Pop

సీ. కొలువులో మోసాలు కొనలు దిద్ద గవచ్చు.
జిశిలిసేనాక త్తి చిమువచ్చు
మేకై నయంగీలు ముఅచి తొన్షగపచ్చు
సతులు చూడంగ నెమె సలుపవచ్చు
గరఠరడిసాదన౭జూాచి ఘాతేసేయ(గవచ్చు
బిరుదులు చదుసంగ బిగియవచ్చు
భు FE న
చి కాక యరి నని వేయ 'సత్క_ వుల కీయ
నీవె నే ర్లువు ధరలోన "నేర్చు మెజయ (6
బంమకళ్య్యాణ! నూతనపంచ బాణ!
భూనుతాటోప! తిమయబుక్క_ భూప!
బీ, కలగుండ్లువడుబొరు కన్చించు దుక్తాలు
య ణం
కడంగి భగన విచ్చు గంకవిండు
OO: య
బ్పలద్రూళి పే6 గప్పి ఛీలెలు6 గోటలు
యమునా య
కమలి భస్మంబు లౌ గాననములు
చీకాకుపడు చొడ్డసి ంహాసనంబులు
హాల కల్లోలమా నవ దిశలు
0౧ ౦౧ ౬

62

బాటు పదస్టమణ్‌ మం జరి

గగ్గులకాకాౌను గడిమున్నెఛూములు
కం చరుంగాన మాద పర్టీణములు

(=
నుజ్ర్‌పక్టటు నెచాట్‌ ప్రుక్టనపుడె
ఆలు
మనసె కానాల! కెభ్రముెన్నె శజాల
రా ద ~~ నా నా

చదిరదాడుకాజులపేరురమ్ము నె కాన
మన్నెచబ్బులిచాకు మహినిడండు
పశవరించుకిపుకాజకమ:ఎం్తబు నె కాని

౭
వాజినెక్మా_డండు రాజిసనమున

కచటరాజకకోఠరక్డలళవ క్షమె కాని i
యడెదంబు కడుగ6 జాహానమునందు

మ న్పెమాత్రు, ౦ బద్దర్‌నున్నె మూవు

ములయుపి _త్రేకిమన్నేల మగలనమగ౭ణు
దండిమన్న్‌ లవలప్రులమిండగీ డు
ఖభోగసుకరాజు తిమయ బుక్క. రాజా.
3 వజ

అనిలో విజేగివచ్చి యందలమెక్కు. నే
. ముక్కు సెవుల్లేని మొండిగాక

బౌక్‌కిలో గుక్ట్రాంబు జొలియించి నచ్చు నే

గు ఆె చెడ్డగుత్రైలగనోవుగాక
జపరంయనకుంబోయి పతినిపంచనచేసి

తొలంణునే బల్జాంగిదా౭బ గాక
ఏలినపతిసొమ్ము "నెల్లకాలము దిని

పాతిపో-నెంచునే పందగఎక

తంజావూరివిజయరాఘవరాయలు 68

$. సమరతలమున6 దమ్మప్రాణసతినిదలఐచి
సుఖము గోరునె బోగులసుతుండు గాక
తా జ! ష్‌ శు!
భూనుతౌటోప తిన్తుయ బుక్కు_భూప

న న...

వుడా తంజావూరి విజయరాఖఘవగాయలు, శుణిం-

ఈతండు తీంజాపురము 'నేలినయాంధ్ర నాయకరాజు,
రఘునాథ రాయలకు చవూరుండు. ముహోరనసికు.ండు. మహాదాత,
రాజుల చరి త్రమాలమున నెటుంగ నగును.

లయ. తౌవిజగడంపుసీ” వూవులసరుల్‌ తళుకు
మా విపలుగెలపు బురుసావలువుసాంపుల్‌
శివిదులకింపునొకళతా విచ,జుకు న్శరుతు
మావుపయి నెక్కి పురిలో వెడలి రాయగా
నీవగలు చూచి చెలి కెఐగలు సొక్కు_చును
పూవుజము దాడిదొరహానలికి( జిక్కె_ ౯
మావెల6దినేలుకొన రానలబె నీవు దయ
తో విజయరాఘపమహీవర! పరాకా!
క, భూతలమున శిబికర్జులు .
చాత లేసుద్ది సుద్దదబ్బర నిన్నెం
చేకటి నదాన్యు. జెవ్వండు
రా? తంజావూరి విజయరాఘవనృపతి!.
ఈయనయాస్థా నమున రం గాజ్తికృస్ణాజి మొదలగు వారాంగ
నలు, సరసకవిత నేర్చినవా రుంజెడువారు. అందు రంగాజి

64 ఇపవాటుసదచవుణ్‌ ముందరి.

“మన్నారుచాసవిలాసి మనువేర నీయనశృంగారచరిత్ర మునే
గ్రంథముగా రచించినది.ఆ పె. మారా జేద్రునిచేం గనకాభిషే.క
సత్కాషమును వవసివది. ఆయనవలఅపు నెలంత. ఎల్ల వేళ లందును
వెల్లాటక క్రైతో నాసందించు నీనృపాలుని మహిపి. తనయా
వాము నాహంకానడాలక యొకనా౭ డానానాంగనకు దూష
ణో కులతో నొక దూతికమూలమున వా క్ర నంపెనట'విదువీ,
మణి యగునావారాంగన యాదూతి కీపనమునురచిం చి చెప్పి
పుచ్చానట--

ఉ. ఏఐనికేల్‌ మముం దలంప సేమిసనో? తమ రాండువారు గా
రో? సంపించునే శ్వ్పెజు గరో? తమకా (గిటిలోన నుండంగా
రా నదిమేమికా విజయరామ! యటం చిలు దూతి బలి చే

వరక కైనె పెనయి తీసుకఐచ్చితినా! తలోదర్‌ీ!

ఊ- రాజనిభాననా! సరసుకాంవు' జమ్బిన నల్లి నా వచే
మే జడ” యింతేకంకు పకళెచే? పలవొప్ప బిగించి యల్ల వే
యోజఐకాల! వేట పనియున్నది; దోసమె దోసమే మహా
రా జగునట్టి యవ్విజయరాఘవు మె చిగురాకె కోమలీ!

చ, కులికెద వేటికే చెలియ: కుంచెండు మానెడు గాను చెల్ల వా
వలు వినినారోలే; విజయరాఘసరాయ(ణు నిమ్హం గూడుటల్‌
వలపులె చాటుదున్నవి జవాదియు నజ్బవు విజ్ఞవింగంా
ఐకెనటె చూచియో రురకె ఐంతులు జంతు లవెటి యి మ్లెలే?.

క. ఇంత్‌! పానుపు పెనిచె
కంకుండు కూస్నన్స వాడు కనుంగొను మవాహా!
కంతుం డనంగుండు నీతెలి
వింటేనా విజయరాఘ్హ వేంద్రు, (డె ఇెలియా!.

దురు మట్ల వారు, శ్రుద్రాం

ఉం. అక్కు జ మొప్పులగా భుజపరా క్రృమక కుల "నంచచు-విన నస్‌
దిక్కు లలోన బో రిపలి తిమయ బుక్క డుకౌజా నాంటిళశిన్‌
మక్కు_న చోర్భలంబులను మానవ నాభులలోన నంతేకు
న్నెక్కు నమట్లకోనరణీళ (రు ెల్లమరాజు చేంటికిన్‌,

ఉ. మాయుశె ! సమణాభరణ మల్లకుమార యనంత* "ర్యా
శేయుని నన్ను నాజి.నెదిరింపను శ కులుగాక క దువుల్‌

ఆవి యా

-వేయనిరాజులున్‌ కరణు వేండనిమ న్నె కొమాళ్లు కానికల్‌
సేయనిళూర్లు మొక్కు నివజీరును లేరు నసుంధరాస్థలికా.

ఊ. వెండియు మట్టరాజు తీరువేంగళ నాథుడు కందనోలికా
ఛండనభూమిలో ౬ దురకబారులవైంబడి సంహరింపంగా:
గండలు కొండలయ్యొ "నెముకల్‌ ధకణీజములమ్యొ నెత్తురుల్‌
గందప్పుకుటు బయ దలకాయలు తారకలయ్య 6 జూడయలోన్‌ =

ఎోరబుతెనావునా లె అకాభలునాలభిదాంజలు

“ంద్టుర్టూ అద్జంక నృషాలురు. చూశాం

మ. పదవే రంభ! సునేంద్రుకొల్వునకు నప్పా! నాకు రా దిరటే;
యదియేమే; ధర మందపాటి రఘునాభథాధీకు బావోసిచేం
గదనతోణిని నీలీనట్టిరిపుసంభఘాతీంబు వే ఇశ్చెడుకా
బదులు న్ఫూజులు వేలు లతలు గణింపకొా శక్యమే చొళ్లెలా.

ఉ. ఇంద్రుని సన్మిధానమున ౩౦౫ రణోజ్జ్వలవి కృమ కియా

సాంద్రు,6 డు మందపాటికులసాగరచం ద్రు,ండు రామభదృరా
జేం

ఎన నేకత ఏదవూరి మా
(ద్రుండు అన వనాల కత గా ర్హికశుద్ధపూర్జ్మిమ
చం దృ్యదినాంతమందు కవి జారినకై పడి మారుకాత్మీజా!.

66 చాటు పద్య మణిమంజరి

ధర. వత్సవాయవారు. చడం

ఊఉ. తీగ వత ఏవాయకులతి మజగత్పతికీ ద్ర కహోక మా
హోరళరద్ది రజన, జన కులి క గ! మించే క ర్యమా
వోిరకరదై ది ప్రచెన్మ పాం మించె రూపమా
వహోరకడది ది ప్రజ న కురికాయుక జాకుల మించె నిదరన్‌,
వ్‌ ర్త
ఉ. రాజులరాజు లోల్సి యొకరాజాలరా జతిమూర్జు 6 డష్షది |
గాజుురాజు చోరుండు విరాజులరా బోొక పథ్నీ తారకా

ల్‌

రాజులరాజు దోషీ ఫణికాజులరా జొకస క,గామి యా

టై
రాజులు రాజులా సుగుణకా జులవాజవు నీవృుణాక యో
రాజసకంస ! వ సర్సేవయ శాజమ! హీజుతి ? తిముభూపతీ!

ఊఉ. రాజు కళంకమూ ర్తి రతిరాజు (నం డొందికా
రాజు దిగంబరుండు మృగరాజు గుహాంతరసీము నుండు వి
(్ర్రూజికపూసపాక్విజయ రామన్ఫపాలుడు రాజుగాని యో

రాజులు రాజులా పెనుతేరాజులు గాక ధరాకేలంబునకా,

డా వాసి రెడి వేంకటా చ్చి నసనాయండుగారు శరం

bie

ఈకమ్మ ప్రభువు పదునాజవశ తాద్దిత ర్వాత, గృష్లాతీక
మందలి యను రావకి రాజధానిగా గొంత తెల్లు జేశ'మేలిన
వాడు. మవహోదాక. కూరుండు. “అటునుండి కొట్టుకు రమ్మన్నా
ర” అను సామెక శ్‌శయే జననకారణము, ఆకాలమునందు దాది
దోంవుడుగాండ్రు,' మెండుగా నుండిరట' ! అనేకుల ప్రాణధన

వాసిరెడ్డి వేంకటాద్రి నాయండుగారు. 67

ముల నొనుచు. ద్రజలకు మిక్కిలి క్రీశ గల్షించుచున్న యాం
పచ్చెపుదొంగలలో బవాప్రయత్నమున వేంకటాద్రి నాయండు
నూర్షురను బట్టించి వరుసగా నిల్వ బెట్టి తలలు నజకం దలాళుల
కనుజ్జ్ఞ నొసంలగెనట !' ఒకకొననుండి నకం చ్రారంభింపం
బోంగా నచ్చటివాండ్రు, అటునుండి కొట్టుకొనుచు ర
కోరిరట ! (కొందణ నజికినతర్యాత నేని. జాలి వొడమక పో
దని) నాయండుగారును నశ్లే రెండవప్రక్కనుండి యారం
భింషం జేసీ నిశేషముగ నే సంహరింపించి ప్రజలకు జోరలీతి
మానిరట !

మ. నరహా ల్కా_నులభంగి సాలువులు కంబళ్లట్ల రూపాయలుకా
క ళో అ a
మలి గవ్వల్వ లె6 గంకణమ్యులు 6 దృణప్రాయమ్లుగా నిచ్చి బం
రాళ ల ( ఫో
గరువల్లెంబుల6 బాయసాన్స ములు లకుజాహ్మణా వనం
J లి 1 చ |
బర శే కిత్తువు వాసిరెడ్డి కులదీపా! వేంకటా ద్రీళ్ళరా!.

ఒకప్పుడు, వాసి రెడ్డి వేంకటాది సాయడునునర్సారావు
వేట మల్రాజు గుండా ఈొయం(డును,నుజివీ టి యప్పారాన్రను, చల్ల
పలియంకి నేండును, మొదలుగా. గొందటు జమోందారులుకూడి
యిఫ్టగో వీ వినోదముసల్చుకొను సందర్భమున హాస్య చతురుండగు
గుండారాయండు “మనజీవిశములు కడచినతర్వాత లోకము
మనల నెట్లు ప్రశంసించునో త తలంచిచూచువొందవమూ” యనె
నట! అందలు నంగీకరించి రట! ఇట్లు వేర్కొనెనట! నూజప్‌టి'
యప్పారాయండు చనిపోయెనా బె రాగులందణును బలవించె
దరు. తాను చనిపోయికినా -వేశ్యలందటును విలపీంచెదరు.
వేంకటాద్రి నాయడు 'చనిపోయెనా యం౦డజును. నల్లో యని

68 ఇవ్రాటుప పద్ధముణి మంజరి

తోపీంచెదొి రనియనట'!
అవుశావతిలో నీ వేంకటాద్రి, నాయని శిలావి ౫ హ

దరిద్రుండగు నొకకవి యావాని రెడ్డి వేంకటాద్రి, నాయని
చాతృచశ్వము ల్‌ . యాతనిదర్శింపం బల్నాడుప్రాంతమునుండి
యరుడెంచుచు గుంటూరుచేరునప్పటి కాభూపతి పరలోక
మూ త గావించినటు జెలియరాంగా నీకి ందిపద్యిమును జెప్పె
యం WF

నందుకు.
చ. నలున! చియే? నినుం దలంయప నానయము:గా దింక వేంకటా ద్హిభూ

తిఐకునిం జంపి యరులకు దెక్కు. మెటమునరించినావు? నీ

oy
వి దలకొట్టుమారితేన మెన్ఫటికికా విడవై తిపార! భూ
కేంమున నిట్రిరాజును యకావిధి నీతరమొ సృజింప6ంగక 9.
వేంకటాద్రి, నాయండు “వారికి వారికిక౯ా మంకియు వారికీ

వాడికి వారి ah అను సమస స్టనీయంగా వళైం నిరూ పాశ్‌
శాస్తులను కవి యిట్లు పూరించెనట.

ళా. భూరమణీ మనఃకుముదపుంజసుధాంశుని వేంకటా ద్రిల
మ్యరమణావతారుని భజింతురు రాజులు. దత్ఫుతుల్‌ హీతుల్‌
సూకిజనుణ్‌ దదీయులును సౌంప్రుగ న్మాపుభు విచ్చు నోరికల్‌
వారికీ బాకికికొ మజియు వారికి వారికి వారివారికికొం

ఎపార్హూర్లుం న్స్‌ వ్‌ (బౌ కదొరగారు. శుభం

క్రై 1170 తరువాత 1820 వరకు నీమహాశయుం డాంధ?
భాపకె. యతిప్రయాసపడి మహోపకృతిసల్పిన వాండు.బందరు
మొదలగు పట్టణములం దీతండుజిల్లాజడ్డీయుదో్యోగముసల్పుచు
ననేక సంస్కృ తాంధ గ ంథములను బహుధనవ్యయమున సేక
రించెను. తెల్లునకు నిఘంటువులు నిర్మించెను. జూలూరి అప్ప
'య్య పండితుండు, గురుమూ ర్హిశాన్రీ, వాసు 'బేవపర బ హ్వణొ
సులు, మొదలగు న నేకపండితుల నాదరించి విరివిగాధన మొసం
గను. ఆంధ/భాషయం దీఘనున కత్యం తాభిమానముకలదు,
్రిస్పుడు ప్రాచ్యలిజతపు _స్తకభాండా గారముననున్న సంస్కృ తాం
ధ1గ్రంథములం దనేశము లిమ్మహనీయుం డార్జి ంచిన వే. ఈతని
యాంధ9భాపాభి మానమును 'బుద్ధివై భవమును దద్భాండా
గారమునలగల గృంథ ములంబట్టి గు ర్రింపనగును,

కం. నూరారు లెక్క సేయక
య 0౧,
"పేర్ల ౦దినవిబుధనరుల6 బిలిపించుదువే
మాక ర్ల మిచ్చువితరణి
ఇ” an గొ వ
బార్లసు ఫిలిప్పు బ్రానునా హాబు కరుణక.

బీదజికమును గుడుచుచున్న యొకయాంధ)పండితుండు.
సి, పి బ్రా౯దొరగారికి భాగవతమందలి యీ్రి,౦దిపద్య మును
వ్రాసి తనకు ద్రవ్యసాహాయ్యము వేయపెొనుచునొకయర్టీ పంవి.
కొ నెన6ట! అఆపద్య్యము.

ల చాటుపదస్టామణి మంజరి

ఉఆలాచ కిం ంతయుకేదు ధైర్యము విలోల లంబయ్యె 6 బ్రౌణంబులా
ప్పెను మాక్భనచ్చెం దనువుకా డస్ఫెకా కమం బయ్యడికా

నికఃపవం చెజు6గ మన్ఫింపందగుం దీనునికా
వరద! సంరత్నీంచు ఛద్రాతృ కా!
కాదొర Surety స్తుతించుటయందు
కోంత, (వారిస్టవా సముతో నొకచోట “ఈచేశపుజనులు'కా
మ నీవేతం.డి డ్రివి,నీ వేజై డై వమున్రు, అని నరునొరుని స్తుతింతు
క అబ్లు స్తుతించుట తల్లిని దండి ని దైవమును వంచించుట
యగును ఆంశ్లేయు లిది యేవగొందుకతనునర్గము వచ్చునట్లు

'కెబ్లుననే కొంతవా వ్రాసియున్నారు.) ఆయర్తీ ని జోచి దొరగారు
తిరిని భరమ క యగు నీకి క్రిందిషన్యము, బ్రత్యుత్తర
ముగాం బంపిరట,

10

ఊఉ. ఏను మృతుంశ నౌదునని యింకేధయంబుూ మనంబులో పలకా
మానుము సంఛనంబు గల మానపకోట్లకు. జావు నిక్కమొ6
గాన హరిం దలంపు. మిక గల్లదు జన మునీకు ధాాత్హివై
మానవనాథ! పౌంచెదవు మాధసలోకనివాససాఖ్యముల్‌

న నాలు.

ంధ్రైల్టు సిద్ధ యామాత్యుండు. చురుం-

జీ, శేపాహి వాహావిశేషు. డింతే కాని
యెలమి6 గర్హునిరీతి సీయలేండు
ఎలమి6 గర్భండు చానమియనిం లేకాని
పుడమి నింద్రునివంటిభోగ గాడు
పుషమి నింద్రుండు కడుభోగి, ,*..4నకల గాని

ధర్మ్మనందనువంటిశాల్మి లేదు

ద్వా త్రింశన్యంత్రులు, 71

ధర్మ నందను డెంత తాలి లి దాల్చిన 6 గాని
"ne గాంభీర్య పరుండు గాడు
ప, గాక యిటునంటిగుణములు గలిగె నీకో
కతు నిళ్ళంక ! ఉటుకూరుకాసనాంక |!
భాగ్యగంభఖీర వేంగ య ప భుకుమార !
మహి తమందార! సిద్ద యామాత్యేధిక!

రురు ద్వాత్రింశన్యంత్రులు. శిఖ

ముప్పది యిడ్డజు మంత్రులను డెలువునీసీ సమాలికకట్టు
కతలనుబట్టి యొకబట్టుకవి వేం గూర్పంబడినది. వేర్కొనయుడీన
మంత్రుల క, మము కాల శృమమునకు ననుకూలింపదు. చరిత్ర,
కారులు దేనిని బరమప్ర, న దీసికానరాదు.
1. సీ. కవులిచ్చి భూపతి ఫో పెట్టంగం జచ్చెం
( బజలవ్షైరాయనభాస్కరుండు,
2. పరదాతయొ మణీనలయముల్‌ కవికొచ్చె
దండిభెస్క్రరనూతి కొండమం త్రి,
కి. భాస్క_రుఐలెం గీ ర్తిపడ నెం తత్పొశ్రుండా
భునరామలింగభాస్క_రు డొకండు.
4 గణక కనిర్వాహంబు గట్పించె నూతూార
.మహి వ రాజు రామ ప, ధాని,
ఫ్‌, దుర మియ్య క కత్రువక్షంబులో 6 బోర
బెల్లు గా 6౧గరణము మల్లమం త్రి.
శ. ఆతీ యతపముచే నరి నాలుకమడు
అ థి య

శేడించి బండారు కేతమం త్రి.

72 బాటుపనగ్గముణేమంజరి

(వ

7. కవిపాముచేం జూనంగనునా యు వాతని
వై యిచ్చె సీ్‌దరు యా చఘఫుము 6దు,
8. వేయటాటుకునియల వీమకుల6వెండా డె
జిలొనాచెండ షల చాన ఇ
నాజిలో ండ్ల యయ్య మయ్య
9. పోకిలో నసహాయకఘా మండె తెగివెన్స_

నలు.

అ

బ్రతికె సదయ తిక్కల వతుకితేయ౪
106. పట్టిసవురవికభరు ని శ్వేమజే
11. ఇలుచూం౭మా చ కానిరికి జదొాకందచాత
చె ముచ్చె నికు హూవవారపు ఇ.
యెలా An] =]
12 తనదుమోసముదీసీ తాకట్టుగానుంచి
250 చ రత్తి
కొఫురెజ్డాం త కోర్కి_తీక్చె.
13. ఆపతి దేవునిక రుణ కట్టుకు మణి
యడదపంబొనంగె గుండాక్యవరుండు,
i a టో రక గో గ చ జ్‌
4 ఆస్ట హృస్కంబు లర్లి కిచ్చిసుకీ రి
మహ్‌నిసంగ నమం త్రి, మాచ 6జంచె.
15. కొనియభాస్క_రునిచేం వెనుంసరామాయణం
చామాఢి సాపహీణిమారమం త్రి, ,
ఇష కరు తాన స
16, ఆం ధృ నెషథకాస్యమం=ో ఈనాథుచే
మామిడిసింగ నానూత్యమాలళి ,
నా ఎడు కనీ
17. ఘనదానక క్తుండైగ ౦డ పెం జెముదాల్చె6
గొటవి యి న్నామాత్యకుంజరుం డు.
1s, పగతు౭జాట్టమటంచుం బల్ము_ ౧౫౪ ధనమిచ్చి
చేపపె. బెమయసీంగరాజు.
డు ఆాజ్జే
19. గరుజగ త యదానగరుమూ రియొ మించె
[బో అవరు

నందూకిల్సీ మనగుండమం త్రి.

ద్వాత్రింశన్నం త్రులు. గై

a: J భాం క
సత్రముల్‌ పెడ విస ప ధాని
=, UE రి న క్‌
31 భట్టుమూ ర్హికి 6 గి _- లెట్లింపం బచ్చల
హార మర్పించెం దిముుసమొళి
22. ఘన దై పతంబు దొకూరామళీ మేకు6
డని కొల్చి బెండవూం డన్నమం త్రి,
29. నీడ ద్రాక్కె డువేళ నెటి నర్తి కఖిమకం
' ప్పించెం జేమకా రప్పనాజు
24. ఘనస ప్రసంతతు లాొనరించి సత్రీ_ ర్‌
వెలయించె విర్భం వెట్టిమం త్రీ
25. అమితళ్ళత్రుులం గెల్చి యవని పాలనచేసె
రహి గుంటుపలి ము తేరాజముం శె
అతు లో
26. తనునేలున్భపతిచేతన మేటికృతి గాంచె
(శ్రీగుంటుపలీ నరసింగమం త్రి
97, భఘునభట్టుగుక వికి మణికుండల మొసంగి
నందితిమకవీం దు,6 డంచెం గృతుల
25. కవులకర్థ మొసంగి ఘనకీ ర్రిహీయించె
రహి6 గూరగాయల రామమం త్రి,
ఏ0. వాకిటి కాసలి బోంకతో నొనరించి
క
దివ్యకీ ర్తి ఐహాంచె+ దినుమం త్రి,
_ ఆ ది
30. రిపు సెల్వ నృపుండిచ్చువిపులార్థముల న
కర్పించెం గటి! కామన్నమం
అడ రి
క]. కవిబుధానలిేలి ఘనక్తీ ర్తెని పహాొంచె
టి సో త
పకకోటిపల్లి (శ్రీ శరశమం శ్రి,
82. నిరతొన్నదాతయమొ నిత్యకీ ర్హె సహించె6
మా pur
జ 3 ఖై ఫ్‌
-గాళి బందా పరదేకిమం శ్రీ

త్ర

44 కాటుప దష్టమణిమంజరి

క్రి
ఒకానొకబట్టు రా వ త్రంరిలిథమున ద్వా త్రీంశన్మంత్రు,ల
వీనమాలికను జదువంజూగెను; గాని, కడముట్టింపంజాలండయ్యా.
అందినంతవట్టు---
జీ. బళిర! రామయ మంత్రి భాస్కరామాత్యుండు
నింజారునందూరి గుండమం త్రి,
కివపొదభ క్తుండు (త్రీ కంఠవెంగన్న
శ నిధి యాకోటసీింగరాజు
వేమభూపతిమం క్రి స డిసీంగన్న
హ్‌ నౌ బెండంపూ6 డన్నమం త్రి,
మేశునకిొచ్చెక్ష కోటకర్శ్యముమల్లు
ర య రం య
స్తు తికక్కు_ వాడలతు క గ్రామం త్రి
యమాడు నెణజాణ పెమ్లు యసీంగన
మహితుండు సింగనమం త్రిమాచ
సక్వజ్ఞాం డైనట్టసర్టయచిక్క_న
యధికుండు నెల్లూరియాదరాజు
చ
ఇకుండు సాళుఐతి మనశేం, ద్కుండు
గురిజాల నాదిండ్ల పమరత్రి,
చృధితి కక్కు.చు నుండు భాస్మ్క.రామాత్యుండు
మాన్యుండు కొడప ర్తి మాదిరాజు
ఇల౯ గొండవీటిలో వెలయు,ప ప్రభానుండు
భవ్యుండు బలభదృపా తే ఘనుండు
కుల ముద్దరించిన గోపయరామన
పేరిమి తిరువెళ్ళ పెమరాజు
విసాఠసత్కీ_ ర్తి విలసిల్లి ల్లి వర్ధిల్లు
విదితుండు సండూరివెంగళ య్య

9

భాస్క్రండు, 75

శీవలప్పణ్యుండు కేసయరామన
నుజనుండు (శ్రీపతిసోమరాజు,
వె సీసమాలికయందుంబేరొొ నంబడినవారిలోంగొందట
పె 6 జెప్పంబడిసచాటుపద్యములు చేకుతీనవి. అవి యీ క్రింద
వివరింపంబడు చున్నవి,

తదుర్లూ భాసన్మ_రుఃడు. చుం

ఈనామముగల పృఖ్యాతెవురుషుల నేకులుగలరు, తిక్కన
వేతాముహాదులటుండ రాజమంత్రులునుదాతృ త్వమునంబఖ్యా
తులును నం వవరీకులునునగు భాన్కరు.లేనల్వు రై దుగురు గన్న
ప్రుచున్నారు. రామయ భాస్కరు లిక్వురు. పదునాబ్లవశతాబ్ది
యందుం బ్రఖాస్ర్రతకవిశ్వకుండుగానున్న రావిపాటి త్రిపుశాంత
కుని చే
చు. సరిబేనై రిపు డేల భాస్క_రులు!భా పానాథ! ఫుతాం! ఐనుం
ధరయం దొక్క_ డు మం తియయ; వినుక్రొండకా రామయామాత్య భా
స్క_రు౬డో; ఆకా; నయినకా సహ్నస్తకరకాలఖు ల్లే వచే యున్న వే
తీరమెదానము సేయుచో రిపుల "హీతికా వ్రేయువో (వాయుచోకా.
అని పొగడంయబడినవాండొోకండు.

క్షి నా
ఖు, నిర్మించె చేమం త్రి, నిరుపమవ్రాకాడ

నపకంబుగా గోపినాథపురము

క్షి ; ఇ
గెలిచినాం జేముంత్రి, లలితవి క్రమమున ఇంగ

ఆశుబలుండై యననుల బలము్మ్నుునెల

శ్ర నియతేసై భిపమున

నట్‌ ౨ a గ
గోపి కానిల్ల భు. గూక్లసాజెలునం ఫె
i శీ

నిలిపినా డేనుం

76 చాటు పద్య నుణిమంజరి

గ్ల ఆకే (డు లం ద్ర సతతెవినుత

పవిశారదు. డచ్యుతచవరాయ

మాన్యహీతేవ కృనుండు కౌర్యమహీతే యశుండు

ఖాను తేజుండు రామయభాస్క,రుండు.

కొండపీటిగోకీ నాథవురపుగోవీ నాథ స్వామియాలయము

ముఖదాషక శాఖయం దున్రాయః బడినయీాపద్యస్థమునలన యచ్యు
త చేవరాయలనాండు వేజొక రామయభాస్కరుం డున్నట్లు
ద్రువపడుచున్నది. ఇంక రాయనభాస్కరులుకూడ న నేకు లున్న
టుస్పష్లపడుచున్నది మనలో. దండి వేరు కునూరునకుం
౭3 లు x శ్‌
జెళ్లైడు నాచారము కలదుగచడా! డానివలననే యేకనామ మనే
కులకుం బొసంగియుండె నని తలంపందగ యున్నది.
చ. కజయంబసిండిగంటమున6 గాటయ వేమసముక్న్షమందు స

తృలముగ రా చున పృభునిబాచడు చ్రాసీన వ్రాలయమో,ంతలుకా

గలుగలు గల్లుగల్లు రన గంటకమం,త్రు,ల గుం డెలన్నియుకా

జలుజలు జల్లు జల్లుర నె సత్మ వివర్యులు మేలుమే లనక్షా.
అనుచాటుపద్యమువలన 6 గాటయ వేముని కాలమున క్రై . 1400న

క్ష య ౦డీ
నొక రాయనభాస్కరు. డుండిన మ్లేర్పడుచున్నది.
నో, ఇా కాస్తే సనుబహ్నీ వేదధరణీగణ్యే చ ధ్యార్కేబ్దకే

వైళాఖే వినుకొండనీమని సుద్దీ రా డెళ్ల యప్ప పృభుః

వానీ స్థాయచక కపూండి మఖిలల్మ్యగ్రామం స్వనామాంకితం

పాదా డ్రాయనిభాస్క_రాయ విదుషే "ప్రేగ్వర్యభో గాన్వికమ్‌.

అను కాసనమువలన కై ?1500 తరాషత నొక రాయన

భాస్కరుం డుండిన శ్లేర్పడుచున్నది. ముప్పదియిద్దజు మంత్రుల

78 చాటుపద్య మణ్‌మంి జరి

ఊఉ. ఒక్క_డు మాంసమిన్నె మజియొక్కు డు చర్మము. గోసి యిచ్చె వే
అతెక్కారుం కస్థినిచ్చె నింకనొక్క ఈడు ప్రాణములిచ్చె వీరిలో
నొకొ,_కపట్టునకొ , బ్ర మకనోపక యిచ్చిరొ క్రీ కిచ్చిరో
చక్క. (గయజూాడు మం త్రికులసంఛప! రాయనమం త్రిభాస్క రా!

ఊం రాజితకీ కికాలి యగురాయనిచాచ! భనద్యశంబు ది
క్వూజితేమొచు మించె సురభూధరభూభరభూధ లేం ద, కాం
తొజనుగో తృరు గ్విధు కథాంగరథాంగరథాంగశేషభా
పా జలజాపాతాహీకతు హెరతు పారతు పార ధా ములక.

ఈ. ఏమినిలింపశాఖి) పనియేమిసుశేశ్వర! యీవి నిన్నుంజిం
తామణి మాఠినాండటకచా మనరాయనబొచకోవిద
గ్రా మణి; యాన యింతటనె కాదుచుమో వీభవంబునందు ని.
న్నో మతియందు నీగురువునో సుకుమారత నీకుమారునో,

మం ఆయలక్షీ నీధి రాయన పృభునిబాబామాత్యు 6 డక్రాంతేముకా
నియతికా చ్రావాణప్రూజ సేయు టభ్ఫివర్టింపంగ శక్యంబె త
తియ గేవాంబున ఫూమవంజరమునకొ బె “ల్ల ర్చత ప్రార్బత
ప్రీయమేధాి యనుచుం బఠించు కకళారీకిన్నరీద్వంద్వముల్‌

Ae జ్ర జో
ఉ. అన్నరొ కొండపల్లి సచివాగృణి రాయనమం త్రిపట్టి బా
దై ఇదా నాటీ
చన్నజలాన్నస్మల్వే మెడపిన పథంబునం బెట్టు నెయ్యి గా
జాన్నము లొెల్పుంబప్పు పదియాలు తెజంగులకారగా యలు కా
వెన్నెలగుజ్జుంబోలుదధి వేసవికాల మవారితంబుగకా.
క మసలా పెవ్రేలుంజన్నుల
పసనంటిది లోఫ్‌వాని బృదుకు భర్మి తికా
బనిబాొలపయనువంటిీడి

రసీకునిజీవనము మంత్రి రాయనిజవాణా!,

సీ, ఫణీరాజు తీనశిరోమణు లర్తికిచ్చునో
| యనుచు విష్ణువు క్రింద నణ6గియుం దె
ఇ లాసకుధర మెక్కుడ నిచ్చునో యని
యె " చ
యుగు,6 డక్కడం గావ లుండయబూ'నె

లీ
తనయందు మణుల నేతలి నిచ్చునో యని

వనధిసంతతీమును పణ6కుచుండె
సురధరాధరము చెన్యరి కిచ్చునో యని
తరణి య్యారిచుట్టు. దిరుగుచుం జె
గీ, జెర! నీ దొనవిఖ్యాతి య ఖిలదిశల
మించిన ర్తించె నీకీ ర్హి "సెంచందరమె
గాఢ దారిద్య9 యామినీకాంతిచం ద

లీ
భాగ్య దేవేంద్ర 1 రాయన భాస్క_ రేం దృ!

సీ, నీపం క్రీనొకనా(డు నెజిభుజించినవి పు,
డమృతౌన్న మైనను నరుచిసేయు
నీసభాస్థలి నొక్క నిముసమున్న జనుండు
తల్పశేషునినై న( దప్పువట్టు
నీధరూపమొక నాడు తేటీచూచినభొను
కందర్నునెన డాకాలం దన్ను
' నీచేతిదొనమ్హు "నెమ్మినమ్మినయర్శి
యె మైధనాధిపు బొమ్మబెట్టు
గి. నీవె నినుం బోలుదువుగాక నిన్ను నెన్ని
యున్ఫృమం తుల సన్నుట పీన్మతేనమె
బాలికా పాణ నూతన పంచబాణ!
భాస్కలేంద్రునిరాయనభాస్క_ కేంద్ర!
నే, అక్షరాభ్యాసంబు శిక్ష చేసెడునాండె

ల సై పండినా
యోవ్రాసీ నా వ్రాయకు వ

కురి జా కయ డట నా౯కే నుం జరి

“సచెకచేళబలయంణుల గోకి లాకే కి తేషింబు
దడాకుం గొమి యక తరి నావు

జీ అ
కాకక మం ని చ్యాయు నూ హా గర్చాననాండే

గురుకీ రకిని చాలుచార్చి నావు

బూ నికంహాంచి

el
టీ
ft
i
ol
/

పాచ్చు కనా దాత వై హాచ్చినావ్లు
నంనవ్భా యుండ! వినుకొండకాసనుం ౫]!

వచ్చి వవతుండక! కాయన జాస్కరుంన!

శ్‌ సంగీ తసాహిొ కనరసవి జ్య ఒ కిచ్చు
జుహూరూూామ్యు ఒకు నిచ్చు బట్టుక్‌చ్చు
జాణ ద
పుండ్ల ఎుదలకిచ్చు€ చెదవి ప పు ,ల కచ్చు
వ్‌దసా దుల కెల్ల < మకిచియి చ్చు
మువచ్చి ననిచ్చు దివించంగానిచ్చుం
గొట్టపచ్చిననిచ్చు6 గొం కుకిచ్చు
చాచన్న్న! యననిచ్చు 'భాస్మ bu! యననిచ్చు
జే పావాయన్న 6 దిరిగియిచ్చు
ష్ష్‌ మెచ్చి తననిచ్చు మెచ్చులుమెచ్చి యిచ్చు
కిండువాంల దనకర్యు సాము వేండనిచ్చు
సే
మం, త్తిరాయని ఫభాస్కరామాత్యు -బోలలం
గలవ చాతలు మూ6దచులోకములయాందు 2

చీ. కదలియి ల్వెడలంగం గడప కాల్‌ చాంకినం
దలపాగ పందిటం దగులుకొన్న
ఎందుంబోయెద సన్న నేకవిపు పునిం గన్న
నొంటిరోదన మన్న నుండుమున్న

భాస్మ_ ముండు. బ్ర

తగినచో ల దుమ్తినం దంబళియెదునై న
విడినతలవాని విథింగన్న
ఒళిమిడిమిక్కిలి యొంటికొ మెక్కి నం
బులులగువిచినల బొడపురుగు గన్న
1. మానకే తెంచు నర్ణి సమాజములకు
నిచ్చునిహైర్ధన స్తవు తెలమితోడ
సరసవహృదయుండు వికుకొండశా సనుండు
భవ్యభరతుండు రాయనభాస్మ_ రుండు.

ఈ కిందిపద్యమున భార్యని చ్చె,న నంగా ఏనావాముచేసె
ననియే యర్థము నిగ్గారించుకొందము,

స్స అవ్రహాడ్చినయక్సి లేనకుండంగనిచ్చె
సలవేసి తీసిన వాని కిచ్చె
గుడివ్రాసియా గన గొజుకొఅపడ కిచ్చె
బ్రార్జించిబు జ మెక్కు బు కచ్చా
మొగ సాల6జిచ్చిడ్డ తగపరింబిలిచిచ్చె
GE
నిలుచూజ వేడిన సెసగనిచ్చె
ప్రాణములో వేండిన 6 బ్రాభవంబుగనిచ్చె
భార్యను వేండినం బరంగనిచఇ్చె
గీ. పల్ల మడిగినబదటులో 6(బల్లమనక
భట్టుగొంపోయి మున్నుతౌక ట్టు "పెట్ట
ముచ్చవెంగన6 జేపట్టి మెచ్చియిచ్చె
భవ్యభరతుండు రాయనభాస్కు రుండు.

ఈయన దాతృత్వపుంబెచ్చిని వినుడు! విీటగ్రామణులకుం
గామస త్రము పెట్టించి నాడట!

82

చాటుపదస్ధామణి మంజరి

. ఆతిథికోట్లుకు నిల నమ్ముతా ల తృంబు

ము శిరస్సా్మానమునకు
ము

పత
క్‌
సత
త
_ విట్యృగ్రానుణులకు
జలకమాదడుట కింట జలస్ళ ప్రి సృక్కంబు
తాంబూలన కృేంబు ధన్యులకును

బాలకులకును నేర్చు

a

కామ

గి, కటకలువేసె వినుకొండ పరుణమయున
అ వ్‌.

సర్వ కాలము సత్కారవూద్వకముగ
మం, త్రిరాయనభాస్క_ రామాత్యు ౭ బోల
గలరె దాతలు మాఒ౬డులోకములయందు?

మణి యు:

నీ,

న్‌.

బట్ట దీవించుచు బాసికంబును జూప

వెలయ బెండిలిచెస్‌ వేడ్కు_€ బంెపెం
జొప్పుకట్టులమో లద సోలియుండంగం జూచి

వ శ్రైమంచెము పాన్పు బట్టు కిచ్చె
వల్మెళ డు౬ ప జెలి యొద్ద వత్‌:

బలాప్రుల జూచినం బాడిపకువు నిచ్చెం
గళ్లెంబుంజూాపిన మునత గుజ్జాము నిచ్చె

os ౬9
జార జూపిన చాసి సుదతి నిచ్చె
ళు

స్పానమాడంగంగడియంబుజాక 6 గమ
కడియమునుజేయ జాంఛవి కరము మాపె
వలయరాయల కుం ౫ ముచేసీచూపె

gene
సరసవ్యాజయుండు వినుకొండళాసనుండు

భవ్య భరతుండు రాయనభాస్క_రుండు.

ఛభాస్మ_ ముండు, 85
నీ నిత్యసత్యత్యాగనీతిలో శిబి జెప్పి
నిను జెప్పి మతేయాునునిన్ను6 జెప్పి
బహు'సరా[ క్రమమున 6 బరశురాముని€౬ జెప్పి
నిను. జెప్పి మజేయును నిన్ను 6 జెప్పి
రఘుకులో తేము డైన రామచంద్రుని. జెప్పి
నిను జెప్పి మతియును నిన్ను6 జెప్పి
సుకుమారతేను సరి సురరాజసుతు€ జెప్పి
నిను జెప్పి మతియును నిన్ను జెప్పి
గీ. చెప్పం దగుంగాక యితేకుల జెస్పందగ నె?
కలియుగంబున నీవంటిఖభునుండు కలంజె?
ఆమితగుణసాం ద్ర! మానినీకుముద చం ద, |
భాగ్య ేజేంద, ! రాయనిభాస_శేం దృ!

సన్ను తలీలం జాండవులసంతతి( గద్దుండుదాతే గాక వా

రన్నలు దమ్ములందు నొక నైన నదాన్యులు గారు; క్రీ ర్షిసం

పన్ను నిరాయన పృభుని భాస్క.రుసంతీక నెంచి చూడ వా

గనన్నలు దము లింట6 గలయందబు "దాతలు భూతలమునన్‌ .
డా ఆ

. ఏవేళ6 జూచిన నిందిరానంద మై
యంద మై వెలంగు నీమందిరంబు

౭

ఏపాళ ౬ జూచిన గోపూలసత్క_థా
ళందమై చెలయగు నీమందిరంబు

ఏజాము జూచిన నిష్టాన్నభోజనా
ళిందమై వచెలంగునీమందిరంబు

ళ్‌ ఆ అ జో
ఎపృక్క_ 6 జూచిన సుప్రజానాయకా
“ లిందమై చెలంగు సమందికంబు

జ్‌

స్తే ఇవాటుపద్యముణిమంజరి

నై క తక్‌? 3౩ పరమ
గి. గాక తక్కు_నమం డౌారిన్ర ములయిండ్లు
మేక మెెకదంకు గిజా శ్లమెలతుగుగూండ్లు
న్‌్‌.
పూవూయబో కులం 5 ంచుబొమ్మరిండ్లు

వు. కేంద్ర

om

నివ
నా

* డంగన, ఎపాద్చ ఇవి గంగానవానిక్‌
చ అలు

మణి కంక రాంబు లేమం త్రియొసల౫గె

ఖెకూర్ష మా య౭ శా నతు, యంబగున ట్లు
' మాకాండుం డర్చుమంతి కొనలాం
అర్‌ ఠా లో
దగ చేండినంతలాో జగతిమై నర్భికి
మానంబుూ వా 'వేమంత్రియొసంగె
పంబు తాకట్టువేసీ పడాక్భంబు
మహిమే నది కమం తి యుసంగా
ఢా |
. అత(6డు నందవరడ్‌కణ సరాన్వ యుండు
దుక్త్రటుండు పసీవు స్పగోత్రో చ దృవుండు
కోత్రు, సతు. వీనుకొంచవాసనుండు
వను వష్టభరకుండు రాయనిభాస్క తుండు.

కం. ఐఇనసుేేకు గొల్వరాదో

Ha

ఐసగలమణి యంబు చేసి డ్రుదుక గరాదో
సనిద్ధిం జక యరాచదో

కసీకుండు కారాదు గాక రాయనాబాణా |!
కం మా6గాళ్త బంటిచెళ్లకు

వీంశయదు నమ్మక్క. యనుచు ఇెరపున ఇనితల్‌

మాలి లు చాంకునా

రాయక నికీ రికాంతే రాయని'బాణా!
శ ఉఊత్తుంగభుజనూమద _త్తనండాపుకి

పుణ్యా గృహారాంళ భో కయిత లంజె

an
cn

భాస్కరుండు.

న నంసిద ప
ఆజన్మ సంసిద్ధభూజన ప్రఖ్యాత
డానసింహాసనాధ్యాసియితం డె
కొండపల్లీరా జ్య మండలా భిలమహో
గణక స చ] డక
ణకసందోవాగ బ్య డక డె
నై కుంళతీర్థనిర్వాణసంయమిక్ళపా
సంసర్షి తాఖిలై క్యర్యుం డిత ౧౫
ఢి ల
గ, కొండవీ డుదగిరి పెనుగొండ గు తి
యి అటి
పానుగ ల్విజయ నగరపట్టనముల
లు
యరులకునిచ్చు నితంజె యిహైర మనుచు
థి ట్య
జగమురాయన ఫాస్క రు6 బెచచంబాగడు.

ఉ. రాజతకీ ర్తికాలి యగు రాయనిభెస్క_రు వేండంబోనం గా
నాబికి నిల్గనుక. బరుని యాలికి నిట్లను నది కీట్టనుకా
దేజముపెంపులేని యతిదీనునిహీనుని చేండంబోవంగా
నాజికి నిటినుకా బరునియాలికినిటను నరి కిటనున్‌.

య య డా య

క్లో .క్ళ తేయుగేబలిర్దాతా తేక యాంరఘునందనః,
ద్వాపశేసూర్యపు త్త్రీశ్చ కలౌరాయనభాస్క రః.

గీ. పరంగరాయనికులబొచ నిధన మెల్ల
భటులపాలు కవులపాలు దలయు
ధరను లోఖివాని ధనము దాయాదుల
పాలు జూరకాంతీపాలు వేమ,

ఈపద్యమువల న6 'వేమనపద్యుక_ర్రయ గు వేనునరాయని
భాన్మ_రుని కాలపువాండని శకేలుచున్నది. వేవూభిధాను లగు
నప్పటి కొండవీటి రెడ్డి రాజుల సంతతిలోని వాందెయైయుండును.
ఈయుదావారింపంబడు పద్య వమొతనిరీతి. చెలువును,

a7 చాటుపడ్ళ మణేమంజరి

క. కాదన డెన్వకినేనియు
వారులసంబో తు వెళ్టవానిపలె నె తౌ
శేదాధేదము కటు గడు
వేదాంకకవాస్య మెల్ల వేమన యెబుంనక్‌,
ఈ పవ్య మాభాన్క_రుని ర్యాణ ముం గూర్చి చెప్పంబడినది,
చ, సవాజకళంకమూరులు కుజాకులు గూఢతరోద య ప్ప ప,భా
మహీతులు గో శ్రువిద్విపద మాత్యులు రా త్రి చరామషాలీ
సహితులు మందవఐ ర్రైనులు సక్పసమానులు రాజ నేసక
గృహములు కాననయ్యొ నల రాయనిభాస్మ.రుః జ _సమించినన్‌,

సూ నను
భాస్క్రరసూతి కొండమం క్రి.

శా. కాండావిర్భవభాండ పరినృథ గై) చేయే లేయసూ

కాం డాటాధివశీేతుమాకులబలా కాళ న చ్రవంతీమరు

తా; ౦ డాఖండు కుండిపాండుక యల కరే టీభన

తా రిడా! రాయనమం త భాస రునికొం డా! దండ నొక గ్‌ ణీ!
శా.నెండా నాలాలు సాంప స లెక్కి ౦ప౯గా నొక్క శే

గండాగొ న క లెక గ్రాల్లేని నాల్క బ్దదా

చండారాతికులా టవీదహన చేజసా J ఫకథాటీలస

ఈ్మాండా! రాయనమం త్రి భాస్మ_రునికొండా! దండ గనాథాగృణీ!
క. పద్యము చెప్పిన పస

హృద్యముగా నియ్యనట్లి పా నాత్తునియా

పద్యము పా మైకఆచును

మ ద్యోతికేకీ ర్రికాండ! భాన్కురుకొండా !

రామలింగ భాస్క్రుండు, 87

క, వడుచునిడినవానిం బద్యమిచ్చినవాసి6
గడుపు కిడినవాని నడుపపలయా
వడుపలేనివాని నయవిధు లెంతురా
భువిని భాస్కలేంద్రపు త్ర) కొండ !

శామలింగ భాస్కరుండు.

రామలింగభాస్క్రరుండు చిజుతనాొండు విద్యాభ్యాసము
చేయుచుండగా నొక బట్టువాండు---
క్ష. రాయని భాస్కరుతో నే
పోయెసుమిో కీ ర్లీకాంత ---
అనెనట ! తోడనే యాతడు తనకరముననున్న మణి
కంకణమును వానికొసంగి-పోదె...అనెసట ! అచ్చట మతి
యొకడు మజేదీ---అనెనట: అంతటనాభట్టుకవిపూరించెను,
ఆయనమనుమడు చతురో
పాయుండగు రామలింగ భాస్కరుంజేరెన్‌,
సీ, ఏమంత్రిసక్కీ ర్రి హిమసేతుపర్యంతే
మసనిమందడలము ముత్యాలళాల
ఏమం త్రి మొగసాల యేస్రొడ్గు చూచిన

లీ
సంగీత సాహిత్య సరసగోష్టి
ఏమం,త్రియిల వేలు పీందుకేఖామాళి
చా జేశ్వరీ మహాళశంభుళ క్తి

చేమం త్రిసొందర్య మిందీపరాతుల
ol వొలారుణజూాపుల వలపుముద్దు

ఇఇ చాటుపద్యి మ౯కె ముంజ

గి ఆతంచు హరిచాసనంకాని కచిచవు౭ండు
అ
ఆధ్థిరారిరు క్ర ఇ గాథత మోర్కు. 6 కకంయడు
దానభర ఉరోపకారానుకూలి
Ir

భాస. రుని రామలింగ న్న భాస రుండు.

= న్‌చేనజేవుండు నిజ _క్షరకకూప
రాయలణంల కాదినారా యణకుం ను

2

షీతాత జగదేక దాత రాయనవమం త్రి,
భాస రాన్యయుం న భాస్య_రుండు.
సీతం డి, వితకణఖ్యాతివిల గలియుగ
కుండకు రామలింగ పృఛాని
నీతల్లి పతిహాతన్‌తి నరుంధతీ
కవితో ఆ తివచ్చు తిముమలాంబ
గ్‌. తనర వెలనితి వత్యంతవినయవిభవ
గురుత శషక్య మవానీయగుణగణాఢథ్య |
భవ్య భరతుండ 1! వినుకొతడ పాలకుండ !
భాస్క_రుని రామలింగయ్య భాస్కరుంపి!.
షకడం[మే[ఘుం బికకాలంబున నెకాని
క్రామరొప్పనే వేళం గురియ6గలంజె
కల్పభూారుహా మొక్క_ కాలంబున నెకాని
గరిమ “నీవేళలం గాయులగలటబె
కమలారి తౌ నొక్కు. కాలంబున నెకాని
యే వేళనవ్చుతెఎబు నీయగలండె
కామడేనువు నేకకాలంబున సెకాని
పెంపాంద వేవేళం విదుకయబడుె
ష్‌, పలుచ వై పోక యాకులపాటు లేక
పట్టి పోఐక చిల్లరవంక లేక

లా

గోపరాజు రామప్ప ధాను(గ. 89

మయనుదినం బర్థుల కొసంగు చెర! భువిని

ద! రామరింగయంచం న!
భఘుననుగుణసాం దృ రగ య os.

గోపరాజు రామ ప్రభానుఃడు.

వో. శ్రీమాక గణపతి ర్నూపో గజపళ్యన్వయోద్భవః,

అస్మిక భూమండలే తస్య బహన స్సంతి మం శ్రిణః.

గోపరాజాన్వయో ౬ మాతో రామాఖో్యో గణక్యాగృణీః,

గణకానాం పీతాగా మ సద్యశ స్వాపనాయచ.

యై ఫె

తిస్టత శృళశిమారాండా యాసతౌఐ, 4.

గో శళాస్త్రాంబనేండూనాం సంఖ్యా బే శాలివావా సే,

రకాతమ్య చే భాద దర్శే అక్క గ్రృవాణకాలికే,

తేన రాజ్ఞ (హా ద్దానం కృష్ణ వేళ్లాత శు తథా.

ధర్మ మేత త్క_లౌ యేన చాతీ ప్తంచ దుకాత్మి నా,

షష్ట్రిసర్ష సహస్రాణి జూయ తేఖరయోానిమ.

ప్రాచీన లేఖనములం దీక్లోకము లగపడుచున్నవి. 'శా.౧౦౬౭
మున గజపత్యనస్వయుండగు గణపతి కలండో యని విచారింప
వలసియున్నది. లేక, సె ళ్లోకములందు “గణపత్యన్వయోద్భృ

ఎ యెలా

ని అని యగునో! ఈ రామ వధానుండు కేనుసాలులపరవా
యియుండు కరణికవృత్తులను నియోాగిబ్రావ్మణుల కిప్పించెనట!
గృవ్య వేణ్ణానదీ తీరమున భూదానప్రతిగ్రవా మొనర్భి సజాతీ
యులభరించెనట! దానికి వై దికు లెవరో యాతేవింపంగొ
నియోగుర్రకరో బదులు చెప్పిరి---

7

90 వాటుపద్ట్వమణ్‌ మంజరి,

ఆ జే పము.
చ. అంతక “శా సదయు ₹ నమహోతులు పండితో తుల్‌
అ ౨/7 దా eer, లి
భుఐనతేలంబునం దధిక పూజ్యూలు వాక లటుండ గూటికె
నపన పకల్ప్చ నా విధిచణతే్ట్టము తోం నబద్ద మాడం న్స్‌
చా వ గారపను ల్‌ !
కవు లదానపా తు యి గా ౦దుట చూవెచి త్ర, ముల్‌ |!
ఉ. మానఘనుండు శ్రావ్యాకులమండనమూ రి పరోపకారి దు
కూనదుకన్నృముల్‌. గొనండు తప్పడు స్వామిహితోపకాళముల్‌
వీనుల6 బ్రోచు చాంధనవిభళేయుండు డస్సియు జేండం బోడు తా
నూనినజేశా_తోడుక నియోగికి నిచ్చినదాన మల్బ'ేం ?
ఊఉ. వ్రాయుట చిక్కమా వికృత పై దికమా నిజదార రక్షణో
పాయముకె నియోగి యిల బొర్షివసేన యునర్చినంత నే
అ... ఛి
షాయునె సంళశీలములు పాయక యెప్పుడు చిక్కు ప్రులుకా
వ్రాయనె మొల్ల లో కములవారలు 6 జేసినపుణ్యపాపముల్‌
వ, కవి కమలాసనుండు తి జగత్చతి యెనపినాకపాణియుం
ww) =
గవియు తలంపలా6 గవులుకాన పరాళశరబాదరాయణుల్‌
కవికృతపు _స్పక్యగృహణగర్వితు లల్ప్బులె పూజ లంద గా
వ్ర | అ | శి é9 పాకి ప
గవు లట! దానపాత్సు లంట! కారంట! యిక్షీవి విచి తృముల్‌ .

న్‌ 2
ఆతని ప్రశస్తి.

పీ, తనకీ యాశచల దృతారారు_ముగ మం త్రి,
కులులను6 గకణికముల నొసం7
నతిథిసంతర్పణ మనుదినంబు నొనర్చి
ఖాన్టతిగా హరిహర ప్రీతిం జేసె
వర్మా కృనూచాకనిర్షయంబుల "నెల్ల
చేదే క్తరీకిగా వెలయ (జేసె

కరణము ములన,
ఇది.

ఫునవి ప వందిమాగధకవీంద్రుల "సెల్లు

లీ

నగ, హారము లిచ్చి యాదరించె

నతడు శ్రీగోపరాజాన్వయాబ్ధిచం దు
డనంగ విలనిల్లెం దనసాటిఖునులుపానడ
మం త్రి, దేవేంద్యు6 డవల్గ స్వతంత్రలీల
మం శ్రికుల హేలీ రామయామాత్యమాొ లి.

51 § ఎక్‌
పీ ఏంటెపో! దు హోరి వరమం త్రి, కథోర

భూధరంబులకు దంభోళిధార
వీండెఫో కవిరాజగాఢ దారిద్ర్ర్యాంధ

కారంబు లడంగిందుకమలహికు (డు
వీండెపో బహూుశీతివి ద్యానిదూడఢిచే

సురగురుథి గెల్బ్చినకు భకరుండు
ఫీజెపో చతురవ్లి వేష్తి తానని గలు

థి లు ౧
బహుమం తి, కులసార్వభళెమనూ ర్తి

WU
గ్‌ ఈత ంజేసర్వ దేవతా ప్రీ తికరుంయు

అలానా
జ

ఈతంజే గోపరాట్కు_ లకీతఖాను 6
డని కవింగద్రు లు పొగడంగ నతిళముళల్లై

మంతి జంభారిరామయా మాత్య శారి.

కరణము మల్లన,
కళ, గంటము ఖన్హముతో డుత
నంటినం బగ దీర్పపలయాు ననసక మైనకా
గంటము కంఠముకొ ఆకా
కంటకరిప్రవృ దయ భల్ల! కరణము మల్లా.

gL

92 వాటు పద్యుమ ణిమంజరి

కె. వంచింపC జనదుమం తి, తై క్రి
వంచించిన 6 గీరి ; నో వణునుతిలోన కొ
'వంచవీసినఖంగను నా
కొంచవినీన ననును గాక కరణముమల్లా!
క్ల

కరణము గామాకరణము
కరరాము తముసంక వారి కాళకణంచా
కరణము నృపునుపక కణము

కరణము కులవార్థి చంద్ర, కరణముమల్లా!!.

బండారు కేతమం త్రి,
ఊఉ. ఆలములోన నోడమికి నన్యవధూటులదిక్క_ వోమికికా
మేలిమి కై నబొంకమికి 'మెచ్చినచో పృభ గామికికా మహీ
పాలనకీ ర్రిలోలుం పగుబండరుకేతననీతిసాటికిక
లుక నడ్డుపక్షైద మనంబున రాముని నిల్చి వేడుకన్‌.

వీదయ యాచమం త్రి వ
ఈ. మోందవెలుంగు పూక్మ్యకశి మేనికళంకముకస్పు6 గి గ్రిందటల్‌
రోందయచునున్న శేషపణరో చులకప ప్ప పరం
సీ లదెండుకృష్ణుకప్వు6 బర మెశ్వరుకంకముకస్పు( గప్పి మా
సీదయయాచకీ క్రీ విలసి ల్లైను దిక్కుల6 బిక్క_టిల్లుచున్‌ ,

కోటసింగరాజు.

ఈతేండు విద్యానగర ప్రభువును శీకృన బేవరాయల తం

డ్రీయు న అప సిళళళం పాళా లాలన నున్న జ పాండు. రాజు

కోటనింగరాజు 58

శేఖరచరిత్రమును రచియించిన మల్లయకవితండి, మాదయ
వెరావణ చరి త్రమున వెంజెర్ల గోపమం క్రీ తన్ని ట్లు ప్రశంసించి
య
కీ, మెప్పించినాండవు మెజఐడిం గర్హాట
నరనాయకుని విరనారసింపహు
ధట్టించినా డవు తస్కరకవిరాజి(
గోటక్సింగ య చుం త్రికొల్వులోన
కాంచినాడవు కనతా_ ౨చనాభకణంబు
లేపార నందాపురీకు చేత
ఆందినా6ండవు ను త్రీ వబాళ్వద్వ యంబును
గిమిడిభూ మండలరమణు చేత
గ్‌ నతిమతిన్నూ ర్తి గోడించినా (క నఖిల
కావ్యలక్షుణలక్యు సౌ గఠము నెటయ
నిన్ను బేళ్వేర ఐర్జ్మింపనింక"నేల
ప్రోడవన్నింట సక్టయమాదసుక'వి !

అహాలెరాపకాతకలులా.

కోటనసింగరాజు నిరతాన్నదాత.

వీ, పాయసాన్న ప్రా ఢిపిపాకమే చాలు
పీండిపంటలరుచుల్‌ మెండు మేలు
ఆజ్య పృ వాహంబు రాజ్య మేనుని జెప్ప
బల్వ్ప నిపెసరొల్బు€ బప్పు తెప్పు
మెర నై స్వచ్భుమై మెద వెడురాజాన్న
బహువిధశళాక పృషంచంబు తుదిముట్ట

ళ్‌

య నూరులాయలరుచు లొకవులుట్ట

94 చాటుపద్య నుణేమంజరి.

నీ. రావూరుపారిడి లిరాజ్ఞంబులందుండి
లం ఫక్‌ నాళ Pe
పాంచాలమాళ ఐవాండ్యభూమాలను డి
కుటకక ల్యాచలగయలనుండీ
ఫఘాట్టాణ కొంకణభాన్టరోర్వులనుండి
మళయాళ కేరళ మహు౭నుండి
ఫోజకర్షాట కాంభోజభూములనుండి
సాల్వారి భధ ముఖ్యు దేశములనుండి
గ్‌, బాలెశేతెంచు సద్ది పజసంఘములకు
నన్న్దానంబు గావించుచున్నదొరవు
భవ్య చారిత్తే! కొండయ ప్కభుసుపు త్త !
కుటిలదుర్శ ౦త్రిమదభంగ! కోటనింగ!.
క నరజన ంబునం బుట్టిన
గరణీకమె యా త్తమంబు కరణం జైనకా
పురుపార్థపరు౬డు గాపలె
శత సి త్తీనఫ లము కోటనసింగ నపర్యా |
చ. గడుసరి ని లోభియడ్డ మది కన్న పుదొంగలబంది పోటుకుకా
బుడమిని వారకాంతలకు భూపతికిం జను. గోటసింగ ! నీ
పడసినయర్థ మా రులకు వొంధపకోటికి యాచ కాళికికా
గుడికిని సత్రశాలకును గూపతేటాకవన ప ప్రతిస్టకున్‌.
గ్‌, ES మాటచవాసియె కాని

గంగమాంబపలన ఘనత కక్క్మె_

గ్‌
వొట్టరువు ఎజ్హమం త్రి. ర

గంగమూంబ జగతి గయ్యాళియ్‌నను
కీంగరా బిణేమి చేయగలడు

నీటల వారివారప్ప.
లు

క. నిజమా రాజ్యసుఖంబులు
నిజమా తరుణీవిలాసనిరుపమలీలల్‌
నిజమా సంపచ్చయములు
నిజమా యీాజీసనంబు నిట్టలహరియా!
క. దీరోదారగుణంబులు
కారణజనునకు వేట కజపలసలెనా
థారుణిలోం జెంకాయకు
నీచెన్యరు పోసి రయ్య నిట్టలహరియా !
క నిట్టలహరియుండయి యిల
బుకైను సురభ్గేనుకల్పభారువాములు డా
మట్టులు గాకుండినచో
"నెట్టుల నిడు నర కోటి కీప్సితేఫలముల్‌,
జ జాతీలచాతవు గదరా శి
భూతలమున నెట్టిసుకృతముంజేసిరొకో
ఖ్యాతిగలనిన్ను 6 గనుటకు

నీతేలిదం, డ్రులు గడంగి నిట్టలహరియా !

కొట్టరువు - ఎజ్జమంత్రి.

ఉఊ. వీనులు సంతసీల్టు నిను విన్నం గనుంగవనిండువాణ నీ
మానికుదూ రిం గన్న నిను నుం త్రి,శిఖామణిీ వన్న నాలుకథి.

96 చాటుపదస్టామణిముంజరి.

జీవయ లలు. నీవొసంగు దిష్యవిభూపషణ-దంద నాదులకా

జ నాని! జ మ! చే డై =e ||
'మేనును చాకీకేంద్కియము మెచ్చు కొట్ధరువెజ్ఞధీనిధి!

ఇలా సద క్‌
గుండమం ప్రి,

క, నెక్టున గజపతిడేవుని
జక మున గల్చువిరభటసామ కుల్‌.
చుస్ట్రేములు హార చై బశ!
గట్టి గుండన్నకరుణగ ల్లైనక తవన్‌ .

సే

క.

న ర ఇ
సీంగనమం్రి మా చం౭డు.

నీ, కులమును రూపును గుణమును గల్లిన
యింతి నిల్లాలు గా చేలవలయు
వీశళగంబ హితమును వెకపును గల్లిన
పురుమునీ బంటు గా6 బోవఐలయు
నీ పెంపు వాటింప నోపక కలిమిమై
నిలయేలురాజును గొలునవలయు
ఆఖిలంబు నెతియగి దయాళు డై పెంపొందు
మూర్తి సదురు డం చు మొక్కు. వలయు
శీ. కాన నిన్నిగుణంబులు గల్తెచేని
ఆలియెడం బుక్రునందు భూపాలువలన
గురునిపట్టున సాఖ్యంబు సాడుటరు బె
మనుజవముండార! సింగనముం తి త్రిమాచ! |
వ్‌, న్యాయంబుదప్పనినరపతి brs త్రీ
నరపతీపాలించునాడు నాడు

సింగనమంత్రి, మాొచండు,

నా డెణింగినదోరపో డిమి పోండిమి

పోండిమి సౌబా నబుధ్ధులు బుధులు
బుధులు సంభావించుపురుషుండు పురువుండు

పురుపో _ల్రీమునిమోందిబుద్ధి బుద్ధి
బుద్దిమంతున వై నపుణ్యంబు పుణ్యంబు

పుణ్యలతమణ మైనపాల;ఃతి పొలంతి

గ్ల, పొలంతి యట్లిద కలవానికలిమి కలిమి

కలిమి చల మ9 తెలిసిన తెలివి తెలివి
ఛానునిభ తేజ! లక్కొ_ మాం బాతనూజ!
మనుజవుం దార! సింగనమం త్రిమాచ !.

శ్రీ అధ్ధలయెడలం (త్య ప్థలయెడలను
' వెజ పెటుంగనివా౭డె వీరసరుండు

సతులసన్నిధి ముహీపతులసన్ని ధి యందు

ద త్తతింపనివాంజె శైర్యపరుండు
భన మగ్గలం బైన జన నగ్గలంబై న

గర్వ 'మెక్షనివాండె కార్యపరుండు
శివుమోంద నై నం శేళవుమోంద నైనను

దలంపు నిల్చినవా౯డె తత్త ్వఫఘనుండు
కాన నిట్రివివేకంబు గలిగి మెలగు
పురుషు లిహపరసౌఖ్యుముల్‌ పొందువారు
భానునిభ తేజ! లక్కు_ మాంబాతనూజ!
నునుజమం చొర! సింగనమం త్రిమాచ !.

ay

చీ, ఈలోకప్రుసుఖంబు నాలోక పుసుఖుంబు
సరిచేత సుతుచేతం జూల బడసీ
మేనిరోగంబును లోనిరోగంబును
pot వెజ్జుచే 'చేల్పుచే నుజ్జగించి

97

రం

గై

చవాటుపదష్టముణి్‌ ముంజ ద

సుడతేర్ష్నణంబు భూసురతర్పణంబును
భో కే చో క్‌చేం బరలణంలోేసీ

ఆతిసుక్ళతంబును నభిమతాళ్ల 6 ంబును
న్‌తిచైన క్యంబుల నెల యంజేసీ

ఠి త్‌ో శ్‌ వన్న మహాత్తులతోవ "చెలిని

(న్‌

పంక మెలంగవారుత క లే ప్రఘనులు
ఖభానునిభ తేజ! ae,
మనుజమంచార! సీంగనమం, తిమాచ!.

తల్లిదం డు,ల6 బ్రోచుతనంయయుండు తనయుండు
తగురాజుచేవడ్డధరణి నరకణి
ఆభిమానవతలి యైన యంగన యంగన
యక్క అకొదవిన యర త
ఇంయకాంతంగోగని పురువుండు పురుషుండు
చేయడ డనియాతనివిద్య విద్య
ఉంంణగరాంగణమున 6 జచ్చుట' చచ్చుట
వససించి సల్పెడు వితము _పృతము
ఎదురు తన్నెతటింగినంయట్లి మయెొజుక యొలుంక
యుజెలా మెచ్చులగ 6 జై స్పుడిపాణటి పా కి
వగయొ లేకుండ బ,దికిన, బి, దుకు ద్ర్రుజుకు

yy (J
మనుజముంచాోర! సింగ నమం,తిమాచ వ |

క ఎరువుక్ళ ంగారంబు నరవునసంభోగంబు6

జేయుటయొబ్నను సిస్గగాబె
విష్పనిపువ్వును నొప్పునికాంతను

ననుషావించుట యెల్ల నధమవ్చ త్తి
తన్నెఆంంగక యున్న వాన్నింపులేకున్న 6

శాంపురం బుండుట కష్ట్రతేడము

సెంగనమం త్రి, మాొచ(డు, రర.

తర మి టుంగనిరాజు నరమానిటై వంబు6
గొల్బుటయొల్బను గసహాళతనము
tar

గీ, గాన నెప్పుడు జతురుండై ఘనత మెజిసీ
వ మెద జ 3
(స్కజలు సంగ సుఖ్లులీల బదుకఐలబె
భానునిభ తేజ! లక్క_మాంబొతనూజ !
మనుజనముందార! సింగనవముం శ్రీ మాచ!.

సీ, ఉద్యోగ హీనుండై యుండడుమనుజానిC
బ్రోవంగ 6 జాలం డేజేవుంైన
ధరంగృతఘ్నుండైననరునివ రన చూచి
క్కకగాదే పుచ్చినకుక్క_ మొన
అక్యంతేధనలోభి యగువాని యెడరోసి
నవసి పర్తిలవె ప్రాణంబు లెన
అఖిలజగద్రోహ యగువాని కెలుగరే
కృప బాల గల్లినతేపసులై న
గీ గాన నుద్యోగియై కృతిఘ్న తకు. బాసి
వెలయ లోభంబు విడిచి జీవులకు నెన్ట
సేయకుండెడువాడు పెశిష్షుం డంద్బు
మునుజమందార! సింగనమం త్రిమాచ!.
సీ సంపద్ధనుని జేయంజనదు క్నకఘ్బుని
సెన్యాధిపతిం జేయంజనదు ఫీతు
కపటాళ్ళు చాతీ యుల జేయ ఇలపదు
సన ౦త, మెతేంగింపంజనదడు సభల
= టా
కార్యంబు లూహీంపం గా దవిశేకితో
గాదు పంచకుం గార్యక రం జేయ
ర్‌
పాపాత్ముం బరమిత్రు, భ_కీవిపొనుని
- పలవదు పరీచరవప ర్హి6 జేయ

100 వాటుపద్యమణి మంజరి.

వినిన కార్యంబు సలవదు విశ్వసింప
మనుజమంచారక! సింగనమం త్రీమాచ!.
బీ, కులమున నధికు6 డై గుణనంతుC జయ నా
యాకారహీను(డై యలరుచుండు
గాకారలక్షం బంత యు గల్దెనా
యోగ్యత లన్నియు నొప్పకుండు
యోన్యత జన్నియా నొప్పుచు నుండెనా
గర్వాంధ కారంబు గప్పి యుండు
గర్వాంధకారంబు గప్పక యుండోనా
యనుకూలసతి లేక యవయుచుండు
గీ కొళు గలిగిన సంకతికొఆకు పగచు
ప్రక) సంతతి మొదలుగా బొందేె నిన్ను
భానుని తేజ! లక్క మాం'బాతనూజ!
మనుజమందార! సింగనమం త్రిమాచ!.

సాహీణి మారన,

ముప్పదియిద్దజుమంత్రుల సీసమాలిక యాసాహిణిమూరుని
నియోగిని చేసినది. ఈతడు ద్రాహ్మణుడుగా6 దోంపండు.

,క. ఆపు లిడునరండు ఫఘునుండా
అప్పు డొసంగి మజలం గాంచునాతండు రాజూ
వెప్పంగసల సాహిత్రిమా
రప్పను దొనమున ఘునుండు రాజు నటంచుకా,

2 వష 9
పెమ్మయ సింగ రాజు. 101

క, మాటాపరాదు సభలకా
మాటాడిన దస్పరాదు మగసీంగముకోకా
మాకే మానము గాదా
సాటువగలవారి కెల్ల సాహీణీమాలా!
క. ఇంతులమనముల నరిసా
మంతులమనములను బుద్ధిమంతులమదిలో 6
జింతింపనిబ్మదు చేట్రిక్షి
సంతతనత్కీ రిహార! సాహిణిమారా!
అణ
ఆ ఆ ఎగ లు న
వ, అజాగళ స్థన ముస పం
నాసాంతశి కళ మథాండయుగ క్షు,
తై
స్భృథా సృజం తృాహిణిమారభూపం
పూజాం నలేనే భువి పద్మయోనిః.

వి 9
పెమ్మయ సంగ రాజు,

క పెమ్మయసింగ ధీ నుణీ” యనువముకుటముతో నొక శత
కమే రచింపంబడె నేమో! పృయోగరత్నాకరమున “జక్కన
ఇెప్పిన సెమ్మయధీనుణికతకము” అని యుదావారింపంబజెను.
కాన నీసింగ రాజు, SS డగును, కొన్ని
పదములు. rae
చ, మిరియములేని కూరయును మెచ్చు నెజుంగని వారియీవియుకా

. గరగరగానిభోజనము కన్నులపండువుగాని రూపముకా
- మురిసములేనియావనము మోహాములేనిలతాంగికాటమికా
సరసుల 3ంపుగావు సుగణణాకర! "పెమ్షయసీ ంగధీమణీ !.

102 చాటు పసదస్థమణిమండజెరి

పోర్చికీసువారు (బుడతకీచులు) మన దేశమునకు రాక
పూర్వ మిక్కడ నిరగ్ధివుగాయలు లేవు కారమునకు మిరియ
ములే యుపయోాగించెడివారు. ఆ చేశమునుండి పోర్చికీసువా శే
తొలుత వీనిని మనచేశమునకుం బెచ్చిరి. కావుననే నేంటికిని
నొందజు వై దికకృత్యములందు గారమునకు6 మిర్ట్యములనే
యుపమూోగింతురు, మిరియములకు బదులుగా నేర్పడినవిగాన
పీవిని మనవారు మిర్యపుంగాయ లనిరి,

ఉ. మచ్చికలేనిచోట ననుమానము వచ్చినవోట మెండుగా.
గుచ్చితులున్నవోట గుణకోవిదు లుండనిచోట విద్యకు
మెచ్చనినోట రాజాకరుణించనిచోట వివేకలుండిడ
నచ్చట మోసమం డు, సుగుణాకర! పెమ్తుయసింగ ధీమణీ!

-G. వాసనలేనిపువ్వు బుద్ధసక్ష ములేనిపురంబు నిత్యవి
శాషాసము లేనిభారగ గుణపంతుండుగానికుమూరు.డుకా సవ

పృసంగములేని వాక్యముకొ
గాసములేనికొల్వు కొఆగానివీ పెమయసీంగకిమణీ !.
© నమో |

“ఊఉ. ఆడిక కోడం చేని యుచితానుచితంబు లెజుంగ. డెని ము
న్నాడినమాట తౌం దికుగనాడక యుండండ యేని పల్లదం

య
బాడెన యేని సీ గువినయంబున యంబును వీ చేని వాం
డేక నియోగి యయ్యడు మహీళ్థలిం బెమయసింగ మణీ.

ఊఉ. మాడంమింద నాస గలమానిసి కెక్కడికీరి కీ రిపె
వేడుక గల్లు నాతనికి విత్తేముమొాంద మెజక్క_. డాసయిీ
ఆడుజగంబులందు వెల "హచ్చినకీ రిధనంబు గాంచి స
తష్పఢయశంబు 6 జేకొనియ్‌ బమయనసి ంగ౬డు డానకర్దు6 డే.

ఈ. పెట్టక కీ రిరాడు పలపీంపక యింతికి నింపు లేదు తౌ

భ్యాసములేని విద్య పకిహాస

దట్టక వాదులేకు కడు ధీరత వెరుల సంగకంబులోం

తిన్నురును. 108

గొటక వాడలేదు కొడు కొక్క_6డు పుట్టక ము శ రాడయా
లు లు టి
పటపురాజుకె న నిది పద్దతి పెమయసింగధీమణీ!
లు ౬. థి వ

నండూరిగుండమం ప్రి.

శీయూరబాదనుచరి త్రశృతిపతి యీతండు.
కు. ధరణిం దొనగురుండ వీ నని కవిం దృశ్కేణి వర్ణి ంపంగా
బిరుదుల్‌ నిండినగుంశయేం ద్రునకు గంఫీర ప్రభావోన్నతిం
దొరకుం గా కతల లాలన గణక స్తోనుంబుకుం గవినకా

౧
గీరికిం బెట్టినచందణూ నితరులకొ గీ రెంపంగా నేటికిన్‌.

తిమ్మరును,

ఈతండు కృృష్ణ్టరాయలయొద్ద ముఖస్టమం త్రీ. రాయలకుం
వికృసముండు. కృష్ణరాయ లీతని “నప్పాజీ యనివిల్చువాండు.
జ తి
ఒకొప్పు డీతేని యెడ భట్టుమూ ర్రికవి కడుంగువీతుండై యో, క్రింద
నుదావారింపంబడు నుత్పలమాలికాదులను జెప్పెనట.
ఉ. లొట్ట యి జేటిమాట ఉనులోభులతో మొగమాట మేల తౌ.
గుట్టక యున్న సృశ్చికము€ గుమరపుర్వని యందుశి కచా
పట్లపురాజుపట్లి సరిపలెసరాసరియీ యకున్న నే6
రు వా య
దిటకమాన నానుతము తీ పృమహో గ ,ఛయంకరంబు గాల
లు లీ
దిట్టీతినా మహాగృహమతిక మరక గృ వాజక్షరీభటా
పట్టపు దట్టఫాలఫణిభ రృబహూకృళపర్ణటస్సుటా
భట్టనదట్టణాలకవిషట్టనిరక్ష శ రాజభృత్యకీ
చట్టచటాక్చ టీనయన జర్జరకీలలు రాలయలావలక

104 చాటు పది మణేమం జరి

ంణికంబునం బొెగనం జూచితినా రజతాద్య9 )ధిత్య కా
ఆమధ న పాం

హాకైళరస గాం నమయమురపవ ము. సుధభాతరంగముల్‌
చుబ్జుళొనన్వలెకా భుఐనవ వోద్య ముగా కయదంబుగా మతణికా

ల్‌
గ్ర

దిటితినా సభొాభననధీంకృతిఖీ మళ్ళ సీ ంహరాశ్ట ్ర్రజా
౭ é [ €&: య
తాక్టమహిట్టవిసదతురా స్వ సముద్చ కుటీతేటీనటీ
వ్‌ అం జ వాళి
సట ట్య
ఫుస్ట్రవిబ్బంఫమాణగతి గాపలె, దీననపద్య మిచ్చి చె
కుక్ట్తితి నా సా లము రా
రట్టతురంగగంభన జ రాజదమాల్య ఘ ఫఘునాతపతే తృభూ

o

కతటికాహోర పూర ఇభేబపు చిరాయుర చామయంబునై
ఆలు

ఆజ కో కా
గట్టిగ దోడుతో వెలయిర6రనానటె నెక్కు_పకీవిం జూడు. తై
యట్ట్రిబు మంచెమేలముల నందజనుం బలె జాల్కు_ జూచి యో
పట్టుననై నం గేరడము పల్కకుండీ పయి "పెచ్చు నందులకా
గొట్టుదు దుష్కు_ విద్విరదకో బుల6 స ల ఫ్‌
చెబ్బుదు దండముల్‌ సుకవిబ్బందము కే నతిభ క్తి క సాలెకుకా.
గట్ట్‌తి ముల్లె లేంబదియుం గాగలనూటచడాజు లెయ్యడకా
రష్టెడిభట్టుమూ క్రికవిరాయనిమాన మెటుంగ౬ జెప్పితిన్‌.
ముందు నిప్పుడు నింకమిా(6ద మోద మలకం
బద్య దండంబు చేంబూని మ్‌ వులను
జంపుచున్నాాండు చంపును జంపలల6డు
పరుషవాక్యత దమవ న ఛట్టుమూ ర్తి.

గుర్తిం బు'ల్లెలు కుట్టి చం దృగిరిలోం గూ డెత్తి పెన్షొండలో

పహాత్తన్‌ స త త్రేమునందు వండి బలుదున్తాధీకు తొంబూలపుం
దిక్త లోని ప పదస్థులెనఘనులకా దివించ_ కా

చేమకూర అప్ప రాజు,

అనునంతవజకుం జెప్పునప్పటికిం దిము:
భయపడి పచ్చలహారము మెడనుండి తిసి భజఫమూ

డక్‌ చను
ఉ వావి
ఎర్‌ అగ అద్య అక స ఇ
ర్పింపంగా నొతిండు పృహృస్తుండై పూరించెను.
_ డీవించిద ప=
మతరెరాతియయాలి నాగమసుకుజకొ మం త్కక్టోరుకా జో
ఆవి వాళ్‌
క్‌, అయ్యా యినిపించుకోంటివి
"నెయ్య ంబున 6 గృషప్షరా యనృపపుంగవుచే
నయ్యా! వీరి యేరీ?
గ ఇ క nal ¢€ స |
తియ్య నివిలు కాండవయ్య! తిమురుసయ్య్యా!
గురువై నుహారాజ్యు ప్రదా పయితే యో సర్పవిధ

ముల సంరతీం౦చిన శీ తిన్తుకుసుసుం త్రిని శ్రీక Pines కడ
కాలమున విచ్వేపీ.0చెను. ఆయన శరెండుగ్రుడ్డును దోడించెను.
తనయశశ్చంద్రున కి ట్లపసయళఃకళంకమును గూర్చుకా నెను.

షేవముకూర అప్పరాజు.

నీ చాశతొ నర్గులతౌరితమ్య ము జెప్పి

యిప్పింప నేర్చుం దొ నీయనేర్చు
నపర సాలంకారనయక విత్వ ప్రైఢి 6

ెలియ నేర్చును నన్యు6 దెలుపనేర్ను
నాగ ట్రసంభుట్టక విత్వంబు

వదువ లగా విన నేర్చు. జదువనేర్ను
మొనవో తేము లై నమహి తలాధీళుల

మెప్పింస "నేర్చుం చొ మెచ్చ నేర్చు

106 వాటుపదస్టమణేమంజరె

గీ. దాత కవి ఛట్టువా జును చాన యనుచు
మహిమ నుతి కెక్కె భాకుణీముంకోలయున
ఫీకరిహ్రదంతిమ* నకంకీకవుండు

విటలవెటు మంతి,
బె ఠి Cw

క, తనేతు తల్లిపేరును
కనుగాంచినకిం డి, పేరు ఆ నముపేరుకొ

‘Ud ౬.
తనయున్న యూర పేరును
వినుకలి నా శ, కుకనలయు విజ్ఞలవెత్తై”.

4. శీగలవేళ్‌ నాకితుల శిష్ట్రజనంబుల భూసురాళి న
భ్యాగతులకా కవికషరుల = నవులకొ దగ నాదరించి మే
en శ ర విదిజూుః
ల్వ్యాగము సేయుసవ్వుధన ధర్మ ధిజ్ఞాలం జెందుకీ రి బ

గ్‌ సి శ దః |
ర్రాగకు యు _క్రిమంత్రు లకు రాడు గడా యిలవెజ్ఞధీమణీ!

గుంటుపల్లి ము_త్తరాజు.
ఊఉ. ఆర్ధిక! పీఠము త్తం డఖియాతిహరుండు కఠోకళా త్ర వో
ద్చద్ద క నృప, చండకరు. డాజిఛయంకరు6 డబ్బ! వానితో
వద్దు విరోధ మెంత బఎనింతులకై నను నిన్నం బంపంజే
గద్దరివై రిరాచతలకాయలు నాలుగు గోలకొండకుక.
మ, అని నీవై రులమంత్రు లిట్టనిన నిన్న్హార్యల్‌ కవుల్‌ పండితుల్‌

ఘనడానంబున మేఘునికా శిళ్సిఘునుం గంధీళ్వరుం కర్షునిం _

గుంటుపల్లి ము త్తరాజుః 107

te

నులెల కావినుతింప గెల్బె నని Pp త బలి తె

రంగి హ్‌ వ్‌

ప
క, సదివేలమాడ లి లిచ్చిన, నిదిగొమ్మని స. య

తుద ప్రియము చెప్పకుండిన,ముదుగుసుమోగంబుపల్లి ము కేయముం త్రీ!
మ. అనభఘమ్రాభఐ! గుంటుపల్లిసచి వేం ద్రా! ము ల్లెయామాళ్య! నీ
ధునహస్తాబ్థ నవీన వాసన మదంగవ్యా ప్త మైనప్పుడే
కనుంగొంటికా జతురంతయానపదముల్‌ గే కొంటి మేలళళసువుల్‌
ర ది గో
గనకొస్ళానము లబ్బె మాకు సెలవా కర్గాఃక మోణికిన్‌.
ఉ. వా ర్లల శత్రు, రాజుల నవశ్యము గెల్బె నటన్న మేటిస
ద్వా ర్తలు ప్రవావావల వివాహము సేయును రవ్నవా లుం
గీ రివిభూష గుంటుపలి ఖేంన! వీకయమం తీము తే! నీ
గ మ గ
వాదర్హలె కాని యెన్న నింక వార్తలు లేవు ధరాతలంబునకొ,

ఉ. సంకేత మారగించు నెడ సజనకోటుల6 బూాజసేయు క్రీ
మంతుడు గుంటుపల్లికులమం త్రి శిఖా మణి ము త్తీమం త్రి, నొ
బంతి బంతి గాక కడుపందగులాముల బంకు లెల్ల నూ
ల్బంతులు దుకి%_ బున మెడబంతులు ని ప వినోదిగార

య |

లీ
శీ దుమ్ధధూళిగ 6 జేసీ తూర్చార6 బట్టండే
కోపాన్ని చే బొమలాపురంబు
ను్రనూ చంబు గా నూర్చిడే. సేయండే
ధాటి మోొజగ నెజ్టపాటీ కోట
కండతుం డెములు గాయ జెండీ చక్కాడంజే
స్త బరిడిబో యలపేట జుండికొట

బంతులు దొంగపొం శ ములుబంతు లు సుమ్ము సరాతలంబునకొ

108 వాటుపద్యుమణిముంజరి

కుటిలవె రుల ,చు,ంచి కొల ౬ బటింపంే
ద Uy య లు
శ్రీల మోకంగ బోళ లోేలకోట.
పాదుమోద తేఘనరాజ్య పదనిరూఢ
'జెంచె వ్రీగుంటుపలికుల కేఖరుం ద
టంచు నీవై రిమంత్రు, లిట్లందు) భువిని

మాం
మంత్రికుల పాళి ము త్రయామాత్యమాలి,

గుంటుపలి నరసింగమంతి.
గా లీ

క, యాచక సంరక్షణకై
భూశ్యక్కమునకొ జలింపం బొ మని నిన్నా
వాచస్పతి పంపినకే
నాచక్క_ని గుంటుపల్లి నవసింగన్నా!,
గీ, గురుయశళ్నాలి యగునట్రి గుంటుపల్లి
మం తి,నరవీంగరాయసన ందిరమున
లీ ఆజ
నొక్క నాంటివ్య యంబగు 6 దక్కి నట్టి
దేళపాంచ్యాలయొకయే టిప్రా శనంబు.
ను. వరగంభీరతసింధురాజు కళలకావారాశిపుత్తు)ండు సుం
జు న ra
దరభాసంబున మన థుండు కరుణ నౌక్ష శ్రభజుం డార్యస
ర్ధురువిప్రానన దానకర్లు 6 డభిలతోజీ స్థలికా మంత్రికే
ఖ్రరుః డీ క్రీ కంగుంటుపల్లినరసీ ంగామాత్యు 6 'జెన్నందగన్‌.

నంది సింగన.

పారిజాతాపవారణమురచించిన నందిలిమ్మనకు ముక్కు
పొడుగుగా నుండుటచే ముక్కు_లిమ్మన్న యనియు బేరుకల్లైన
NM

కటికి కామన్నమం త్రి, «109

పారిజాతాపహరణము శ రంకు కృష్ణరాయ లీశనికిరత్న
కుండలముల నొసంగెను, ఒకనాం డీకవి కుండలములధరించి శ్ర.
యింటియరు6గు వై 6 గూక్షు స్బండియుం కంగా భట్టుకవి త్రోవ నరు
గుచు నీక కందపదర్ధిము పసన
క, మారోల6ది జూనపదులళె
సీకవనపురీవి యబ్బుచే కూపనట
జ్నేకములకు? గ గనభునీ
pes నందిసింగ యతిమా.
నందించి తిమ్మకవి'చేత నేమియు తేకవోవుటచేంగక్షమున
నున్న త మొకటి తీసి యాతని కొసలొనట | కే ర్వాత
రాయల యాస్థానమునకు నొంటికుండలముతోందిమ్ముకవియు భ్‌
ట్టుకవియు వచ్చిరట! ప్ర స్తావవశమున నీన్భతాంతేము రాజువిని
“గగన'యనుచో'నాకియని మార్చి ప ద్య్భముమిసమిసలా ర్చెనట.
క, మాకొొలం౭దిజానపదులకౌ
నీకపనపుఠీవి; యబ్బునే కూపనట
దెకములగు నాకధ్ధునీ
స్రీకరమాలచెమ! నందిసింగయతిమా!.
తీమ్మకవియు భట్టుమూ _ర్రికవియు రెంశుకుండలములను
రాజునకు సమర్చించిరట' రాయలు వారిసరసతకు మెచ్చి హెచ్చు
బహూునుతు లిచ్చెనట!

కటికి కామన్నమంత్రి,

క, తననుడిపడి గలదినములు
కని మృననలె నరుడు కటీకికామనపలెచే

తనువులు భనములు రాజుల
చనవ్రలు నెన్నాళ్తు నమ సాళునకిమా!.
—

కోటిపలి శరభ రాజు,
లం

గీ, నితిదానహానుని నియోగి నె్యరు
కరణ మనరు వానికరుణ మనరు

“వేములవాడ భీమకవి,

ఈతండు పన నున్నవాః
డందురు. “లేములవాడళీమకవి" యనువేరు కొన్నిపద్యముల
యతిస్థానస్థావితమై కలదు.ఆతేండు నీతండును ను వేలో! ఒక్కరో!
ఈక హాం రో కళ్దాటభాషలలో గొప్పకవి,
ఫీ గడియలాోేపల6 'దాడి కడగి ముత్తునియ గా 6
దిట్టిన మేధా విభట్టుకం పె
శండుగడెల ద్రహ్హ్మదండిమాండ్లన్ని యు
డుల్ల < దిట్టినక విమల్దుకం కె
మూడుగడెలకుం దా మొనసీ య త్రినగండీ
పుపల దిట్ల్‌నక విభా నుకం కు
ఆజిజాములోపల+ జెజువునీ ల్ళింకంగ 6
దిట్టినబడబాగ్ని భట్టుకం టె
న్‌, ఉగ్భకోపీ నేను నోపుదు శపీయింపం

చృమ్మజిం పక శ్ర కీ గలదు నాకు

వేముల వాడభీమకవి. 11

వట్నిమాన 6 జిగురు పుటింప గిటింప
వ ౬ లు
బిరుదులేములాడ ఖీమకవిని.

ఈతీండు శైవుండు. పాల్కురికిసోమునాథు. డాంధ్రిమున
రచియించినబసవపురాణము నీతండు కన్నడించెను.“సోముగురు
వాక్టములు సాన్ని భీకనుకవి, గరిమబసవపుకాణం౦ంబు కన్న
డించి తెలుగున నృసీింవాపురాణమును రచియించె నట!
కవిజనాశయముకూడ నీతనిదే యందురు. ఈతనినివాసము
దాహమో రామముగాక నై జాంరాష్ట్రమందలి వేముల వాడ నామ
నుని కొందజిందురు. అడి చింత్యము. నృసింహపురాణమం దలి
దని అాసద్యము లశత్స్‌ణ గ్రంథములం దుదాహ3ంపంబడెను,
క. ఈతీతికి సచ్చి ముందుగ
డాళూరామమున వాకతనుణులనృత్యిం
వీక్షించి యంతేకం కును
దత్తేణమున చేర్చి రంభితిగ వేర్నడంగన్‌.
నృసింవావురాణము న
క, కంజిగురునకుం గధినత
వంజకు బాల్‌ పిచ్చుగుంటువా నిక్‌ € బరువుకా
నంజుడుకుం స్‌మ్మం దావియు
లంజెకు మే లెందు లేదురా విబరాయా?

కోమట నీకేండు తిళ్ళైను.
న ల
- గొనకొని మర్త్యలోకమున( నోమటి పుట్టంగం బు దోన చొం
కును గపటంబు లాలనయు6 గచ్చితబుద్ధియు రి త్తి కియుకా
ననుఐరిమాటలుకొ బరధనంబును గృక్కున మెక్కల జూచుటల్‌
కొ నుట్టలు నమ్లుటల్‌ మిగుల గొంటుందనంబును మూర్భవాదమున్‌ ,

EA

శే [9 బాటు పద్య్భవాణేనముంజరి

ఊఉ. కోముటికిెక్మ, టీచ్చి పది గొన్నను దోసము తేద;యింటికికా
స్తే వినం చెందద పాపము; వాని నెప్పుడే

చేనూకషాటున వ చేయు నేమియొనర్చిన లేద దోస మొ
వీముని రింగ మొన! కనివీమునిప మలర్కలం నమ్మి యుండు6వీ

Ww
స
ళు
9
dE
(6
a]
రో
ట్‌
లో
షై
wa
ఢా
pol

ఫీరుకవి యొకస్పుడు గుడిమెట్టయనుగ్రాముమున కరి?
నట! సాగి పోతుకా జనురా జాతనిగుణ్ణము క్కి దనసా
హి ణఅమునం గట్టి పెట్టించి యూతండు వేండి వ్‌నను విడిపింపం డయ్యె
నతు: చానిపెలగో పించి భీమకవి చెప్పిన పద్యము---

చ. వాయ మది నీత పోతవసుధాధిపుం డారయ రానణుండు, ని
క్చయముగ చేను రాఘవు(వ, సవ్యా జు వారిధి మారు డంజనా
ప్రీయకేన యుండు లచ్చన విఫీషణుC 'ణాగుడి'మెట్ట లంక నా
జయమును బోళరక్కా_సునిచావును నేడవనా6ండు చూడుండ్తీ!

సాహిణిమారుం డనుదండనాథుండు బాళుకి చొక్క
భూపతి నెదిరించెనట! భీమకవి యామారుని శపించి చొక్క
భూపతికే జయము చేకూర్చెనట-=

ఊఉ. చక్క-6దనంబుదివి య॥ససాహిణిమారు:డు మారుకై నడికా
బొక్కి.పడంగలండు చలముకా బలముకా గలయాచళుక్యపుం
జొక్క నృపాలు6 డుుగు,ండయి చూడు... లHలవుంటలు రాల జూచినకొ
మిక్మ్కి_.లి రాజకేఖరునిమో ందికి పచ్చిన ర త్తవోవు నే.

వేములవాడ భీమకవి. 18

చాళుక్య చొక్క భూవాలు. జొకప్పుడు భీమకవిమావో
క లె ?
_క్టమును బ్రతన్టితముగా నటుంగంగోరి వ్‌ ప్యారా
డినదియాట వాడినదివొాట యగునందుకు. వినొదార్షము కొం
వ జ 33 Pp వీ ఫై
శొంటి ప్రదర్శింప వేణెనను” అనంగా భీమకవి నీయభీష్ట మే
WY లు
మనియడిగ తెలిసికొని యచ్చటి మల్చ్టెసాలనున్న స్తంభము
ని బప సస్య తద ష్‌ జర ॥ చి
చివుళ్లతో జొంపములతో వృత మగున ట్లై కృిందిపద్యము
చప్పును.
శా.ఆనీలౌ భ్యుప దానక్ళంఖలళీ కరాభ్యాలంబభికే స్పంక'మా:
చేశే వేములవాడఫీ నుక వినేనికా జి తృకూబంబులో
భూనవ్యా పృతపల్లు వోపలతి కాపుమ్పోపగు చ్చంబు౬కా
నానాఫుపష్పుఫల ప, దాయివగుమా నాకల్బ్పస్భమాకృతిక.
అశు యా స్తంభము పుష్పపలభరితమగువృతు. మయ్యె
నట'మరల దానినీ క్రి ందిపదస్టముం జెప్పి తోంటివ్‌తికిందెచెనట!
డ్రా, శంభునర పునాది కవి జాలన ణు (డనైననాసవో
గుంఛన మాలకించి యనుకూలత నొంది శనూనఫాననక
గుంఫిని బొక్క నామన్భపకుంజరుపండిటిమ ల్లెసాలకుక
సంఛమురీతి నీతనువు చాలిచి యొప్పట్‌యట్ల యుండుమా!
అనె య
భీమకవి తేలుం గాథీళునిం (కళింగాధిళుండని కొన్ని పతులు,
గసూరి యాచించుచు జెప్పిన పద్యము---
మ. ఫఘునుంచక వేములవాడనంళ జుండ చాక్షూరామఫీ మేక నం
దను డక దివ్య వి షామృత ప్రకటనా నాకాష్యధుగ్యూండ EN)
మన నాపేరు వినంగ 6 జెప్పితిం 'డెలుం(గ తిం) గాధిక ! కస్తూరికా
ఘనసాగాదిసుగం% సస్తువులు వేగం దెచ్చి లాలింపురా?
చోడగంగు వై 6 జెప్పిన పద్యములు
చ, అనిమునం బోడగంగ(డు మురారి బకారి నరుండు మ్మా దృిజుం
డన ఘనచక్రృతోమరశరాసనకుంతేము లల్య_6 బూని చే

114 ఇవాటుపద బ్రవుణిమంజరి

యను వడి కాయ సేయం బొడునకా గళమ _స్టకవత్సమర్య్శముల్‌'
తునియవె నుష్ట గానె యెదందూఅవె నాటపె వై రివీరులకొ.

ఊఉ. భోజుడు ప ధర రజా డు బొంకు కశ-ిపతి రంకు కల్వవూ
రాజా కళంకు దై ఇకా జము డొంకు పయోధి యింకు నం
భోజక్షవుండు సంకు ఫణిభూపణ దేవుండు సంకు పద్దినీ
రాజహితుండు శంకు సకి రారు గుణంబుల నీకు ఛారుణిన్‌.

భీమకవి మైలమభీమనిమో౭దం జెప్పిన పద్టిములు---

చ. గకళప్ట ప్రుముద్ద లోహా మస గాఢమహిళ నికోట్లు సమెటల్‌
పనసయనాక్న్‌ కొల్లి యురగాధిప్రుకో అలు పట్టుకార్లు ది
క్క_కజికికంచు చాయ లయ కాలుడు కమరి వై రివికసం
హఠణగుణాభికాముం డోగుమైలమభీముని ఖప్హసృష్టికికా 3

ఉ. ఏఅువఖీమ! నీపగతు "ఆక్క నికొండలు చంచలాత్తులె
దూఅని యట్టీఘాలోవవినమక్షములుకా ననితావియో॥స లై
పాజనితోగివలుం డిననిపండ్లును నాంకట:గూర లుప్పగా
చేజనిక డాలాం గలవె యాలనణాంబుధి వేస్ట్రితాఐనిక?.

కోలింగంగు నాసా నమునకు భీమకవి యరుగంగా నాళ
డనాదరమున నిది సమయముకాదు పొమ్మనెనట! దానిపై భీమ.
నకోకించి శొపమి ట్లాసం గను

ఉఊ. వేములవాడఫీమకవి వేగమె చూచి కళింగగంగు దా
సామము నూని కోపమున సందడిదీణిన రమ్ము పొ మనెకా
“మోమును జూడ దోస మిక ముప్పుదిరెండుదిన ంబులాఐలకా
జామున క మం దతనిసంపద శ తులషాలు గా-వుతకా.

శాపము ఫలించెను. రాజకలింగ గంగు నర్భచరిద్రు, (డై
పరుల శెజుకపడకుండం బ్రచ్చన్న వేపముదాల్చి తీరిపమెత్తుచు.

కవిసా" ర్వభాముండు ఎనౌొథుఃడు, 11

CN

thi

ML WS థీముకవి యొకనాండు గ be

నెక్కి దినటీలతో చెక్కి_డకో పోవుచుండగా నాతండు € ర్‌?
చేగుచుం శీకటితో నొకనోతం గూలి “అయ్యో: కాలిడివ
క లే దయ్యెంగదా' యనుకొని చింతిలెనట! అది క
విని శీ నీ వెవ్పోండవని యడుగ “భీమకవిగారిచే జోగి చేయబడిన
వాడి ననెనట! భీమకవి “రాజకలింగగంగనాి యనగా నా
తడు "కేల్తోడ్చి రత్నీంపుం డనెనట! అంతటా

చ

ఉ. వేయుగజంబు లురిడ6 బడివేలు తురంగములుండ నాజ్‌లో

రాయల గెల్సి సజ్తవగళంబున6 బటముగటుకో ఐడీకా
జో ర a) రు

రాయక లింగగంగు గవిరాజ భయంకరమూ _్థింజాడంా
బోయెను మొనమౌాసమున6౬ బున్నమవోయినపస్థ్రి నా ౬టికికా.

అని యాశీర్వుదించి తిరిగి లబ్ధరాజ్య్రనిం 'జేసెనట!

ఉఊ. రామునమాఘబొణమును రాజకిఖామణికంటిమంబయుక

గ చి ల ఇ! క ళ్‌

భీముగ దావిజృంభణ ముషేర దు నిన్న జ్రిము చ కి చక్కముక్‌
దామకచూలివ్రా కేయును దారక విద్విషుఘోరళ క్రియుక
(వే) లేములవాడఖీమక వివీరుని తట్టును రి త్హృవోవునే[

కవిసార్వభౌముండు క్రీ నాథుండు.

శ? 1690 ప్రాంతమున జనియించి 1156 త రా్యాతవజకు
జీవించి పూర్ణ వురుహాయువజీవిమొ య'నేక సుకవిరాజసమ్మాన
ముల గాంచీ యాంధ్ర కవిముండబియం దన న్యసామాన్యమైన
సుప్రృతివృసంది మహోభోగముల ననుభవించుటయ'కాక తుదకు
గష్ట్రములంగూడం జవినూచిబృవాస్సలతికి సయితముగుండియలు .

116 ఇాటుపద్యునుణి మంజరి

దిగ్గురనునట్లు స్వీర్లమున కరిగిన యాయుద్దం డపండితకవిని చెల్లు
'జీశమున మాతృభాపాభిమానులలో చెజుంగనివా రుండరు,
ఈమహాోకవిచే శృంగారనై పధాదులగు ప్రబంధము లే కాక
యింక ననేకము లగుచాటుపద్య ములునురచియిం చిప6బడిన వి,
అంచు రసో త్తరము లిం దుదానవారింపంబడును.

శ్రీ శ్రీనాథుయకన్తాటాం ధ్ర రాజ్యాధీశ్వకుండగునంబువరా
యని తెలుంగు రాయలమొద్ద కరిగి యాతని నాళీరగ్టీదించినది,
శా ఛాటీఘాోటక రత్న ఘట్ట కమిళ ద్రరిఘిస్టకళ్యాణభుం
టాటంకారవిలుంకలుంకిక మహో న్న త్తాహితమోేణిభృ
వో, ట్రీరాంకి కకుంభినీ ఫరసముతూ్కూ టాటవీరూటక
కాటాంధాగధిప! సాంపకాయనితెలుంగా! నీకు బృ వాయువా.
ఆన్ఫపాలునిం గస్తూరి యాచించుచు జెప్పిన పదస్థము---
ఇా,అక్షయ్ననంబుగ సాంపరాయని తెలుం గాధీళ! కస్తూరికా
ఫికా దానమునే ురా సుక విరాశ్బ ఎ్రందారకొశ్చేణికికా
దామారామ చళు క్య ఫీమసక గం ధర్వాప్ఫరో భామినీ
సశ్షజద్వయకుంభికుం ముల సె వానీంచు.6 ద ద్వాసనల్‌ ,
వెల్లోటిరాజునుపండితకవియునగు సర్వజ్ఞ నింగభూ పాలు
'నాస్థానమునకుం బోయి యానృపాలుని కొల్వుకూటమునకు
ముందు. బూజింపంబడుచుండెడు శౌరదాని (గృవామును గాంచి
యూతండు చెప్పినపదన్థిము-ా

సీ. దీనారటంకాలం దీకమాడించితి
దతీణాధీకుముత్యాలకాల
పలుకుందో డైతాం (భా హెమహాకాన్య
వై పధ్యగృంథసందర్భ మునకు

జ

కవిసా ర్వభౌముండు శ్రీ నాథుఃడు. 1

పగులంగొ ట్రించి తుద్భటవివాదప్రైఢి
దడిండిమభస్టుకం చుక వక్క
వంద, భూప శ్‌ యాళ క్రి క్రి రాయలయొద్ద 6
. పాదుకొల్పితి సార్వకామభిమద
గీ, మెటులు మెస్పించెదో నన్నునింకమి6ద
రొవుసింగమహీపాలు ధీవిశాలు
నిండుకొలువున 'నెలకొనియుండినీవు
సరససద్దుణనికురంబ! శారదాంబ!
సీంగభాపాలుసెం జెప్పీనది=
క. సర్వజ్ఞ Er ees
శర్వునకే రావునీంగ జనపాలునకే
యుర్విం జెల్లును దకొ_.రు
సర్వజ్ఞాం డనుట కుక్క సామజమను కె,
అఆయాసానమున నొకబట్టుకవి యిచ్చిన సమస్య----
“కుక్క వొ నక్కవో ఫణివొ కోతివా పిల్టివొ బూతవిలీవో”
ఉం
కవి సార్వభౌముని పూరణము
ఉ. తేక్కిన రావుసింగవసుధాఐరు6 డర్థుల కర్థ మిచ్చుచో
దిక్కులలేనిళ రుని దధీచిని ఖేచరు చేల్చున్తూను6 'బెం
క్కి నకామేనువు శిబీంద్రుని నెన్నెదు భట్ట! దిట్టవై
కుక్కు_వొ! నక్క_వో | ఫణివొ ! కొ(తివె | పిల్లివొ | బూతోపిల్లివో!,
శీY నాథుడు కెండ్లయాస్టసకవి. రెడ్లకు చెల్లోటివారికి
"నె వె రము. ఈతడు తిరిగి శెక్ణయాస్థానమునక. పం డమ
శశ్రువగు సింగమనేని నట్టు పొగడినందుకు వారు కుపితుల
యచ్చ కాలమారివని చుల్క_నచేసి పల్క్‌రట ! చేనాపద్యి
మున నాఠనిగూఢముగా వెక్కిరించితినేగాని పొగడలేదని

ils చాటుపద్య మణేమంజరి

శ్‌ శేనాధుండిట్ల నకన్వయముచె ప్పెనటోసర్ప్వజ్ఞ నామ
యము ee _—_ సింగజనషాలున శేయుర్వం'జెల్లును ?
(కివ్రునింగాక)కకొొ_కు సర్వజ్ఞండ నుట కుక్క_సామజమనుక
వేజౌశప్పుడు వెల్లోటి మాదయలింగమ నేండు రెడ్డకళారిని
శె కొనగా సాకశారిని దిరిగి "రెక్టకడకుంజేర్చుటనై ఫీ9నాథుః
డాతనికడ కరిగి పొగడిన పొగ డ్రా
. జగనొబ్బి గం డాంక సం గ్రామనిశ్ళ్శంక
జగతీక లాయ వేశ్యాభుజంగ
అఖిలకోటలనొంగ యరిరాయమదభంగ
దే లందు ధఠణీశమిోనజాల
మూకరరాయరగంత ముతయురాజులమిండ
యఖిన్ఫద్ధి మిరు వాహ తృమల్ల
ఘునగాయగోవాళ కామినీపొంచా ల
ద్రైహయు శశిపంశ పరశురామ
చి దండివికుదులసురతౌ ణిగుం డెదెగుల
బళీకఠయల్ల యవేముని పగరమిండ
రమణమిం చిన మేదివిరావుబిరుద
సంగరాటోప! మాద మలింగభూప |!
క్ర ర్షాట రాజ్యమున కరిగినప్పు డారాజు విావాసస్థల
మెట్టిదనంగాయ జెప్పినది----
కీ పరరాజ్య పఠదుక్ష పరమై భవ, కీల
నొనకొనివిడనాడు కొండవిడు
పరిపంధికాజన్యబలములబంధించు
కొమరు మించినబోడు కొండవిడు
“ముగురు రొజులకును మోహంబు పుటించు
సలునైన యాజీర్రాడు శొంకీడు

en

కవిసార్వభాముండు నీ, ఫీ నాథ్టుండు. 119

చటులవి కృమక కాసొహనసం బొనరించు
కుటిలా తులకు గాడు కొండవిడు

గి. జవనఘాోటకసామంతస రసవీరే

భబనటానేకహాటకి ప కుక టగంద

సింధురారవమోవాన కలం దనరు

కూర్మి నమరానితికి జోడు కొండవీడు.

అక్కడ రాజసమ్తూ నమున కుం గాలయాపనము కొంత

సంభవింపంగా నా చేశపు విధము తనకు సరిపడక కర్తాట రాజస్ట
లవ్యీం ద్రార్థించుచు జెప్పిసపద్యము---
భౌ, రం గోంకసుట్రితి మహాకార్పాసముం దొడ్డ్‌తెకా

జెల్లుల్లిం దిలపీష్ట్ర ముక he విశ్వ స స సడ్జింపం గా

సల్లా నంబలి 'ద్రావితికా రుచులు దోస కు బో నాడితిం

దల్లీ! కన్న డరాజ్యలక్షీ! దయలేదా చేను శ్రీ (శ్రీనాథుండకా,

తొలుత నీతీ(డు కండవీ టి రెళ్లయాస్థా నకి. see మం
తరించినతర్వాత రాజవాహేం దృ 'వరముస్‌ రాజ్యుమేలు నళ్లయ
వేము వీరభద్ర, దా రెక్ల్షయున్ద జేరెను. చేమునివర్ణించినవర్ల నము.
శ్చ సత ప తగ
తలంప నల్ల య వేమధరణిపతికి
రోజనందనరాజరాజూత జులుసాటి
తీలంప నల్లయ వేమధరణి పతికి
రాజనందనరాజరాజాత జులు సాటి
తలం నల్ల య వేనుధరజణ్సిపతికి
రాజనందనరా జరాజాత్మే జులు సాటి
తలప నల్ల య చేమధరణిపతికి
శీ. భావఛవభోగసత్య్మ_ళాఖా పములను
భాపభషభోగసక్కీ_ళాభాసములను

120 చాటుపడర్లిను ణిమంజరి

ఛాసళపధోగ సత్య భాఐములను
భావభఐభోగ సత్క "భావములను.

ఉ. వీకంసాతిచేక రణవ్మిక్రుతీ 'వేమునచేంద,! సీయళం

కవమూాన తౌరకరహారవిలా'సము నీపరా కృమం

చా
బా రకమానతాౌరక రహోరవి లా సము చి త్సేమారయకా.
వేమవీరభ ద్రా రెడ్లుపుళివర్ష మునుసింహాచలపున్భ సింహా
సాగ్టీమికీ డిరునాళ్లు జరివించుచుండెడివారు. శీ9నాథుండును
వారితో నచ్చటికరిగెడి వాండు.ఆపర్వతముమిందికీ యాశ్రార్థము
వచ్చునానా స్త్రీలను జూచి యాతడు నరించిన వర నము...
౯ €
వ్‌, హరినీలములక పూ లణంగించునును నొవ్వు
విడం బువ్వుందండ తౌ వీడంచాఆ
కో టి చందురుడాలు గోటమోటంగంజూలు
'మొగము6గుంకుముచుక్కా సొగసుగుల్క్బు_
ఆలజక్క_ పలబజిక్కు లణగంద్ఫొక్కు_ ల నిక్కు
పాలిండ్ల పె నాచు పెంట జూలు
ఇసుకదిన్నెలమెట్టు పసి 6డీ చెంపలంగొట్టు
పిఅం౦ందుపై మొలనూలు బెళుకు బేర
గ్‌, చిగుకుెమ్లో వింబగడంపుజిగియు మెజియ
మాట లాడంగం గనుదోయి కేట లమకం
జెమట లూరంగ సింహోద్రీ, చేకబచ్చె
భోగణణభధామ యాం ధ్రనియోగ భామ.

న్‌, విడనకొప్పున జాజివిరు లొస్వుగా రాల
జిటికుంకుముచుక్క_బాటు చెదర
లు లు
చక్కలగాం బటువారుసందెడుకున్చెళ్లు
వెలంగు మెట్టియలమై 6 జిందులాడ క్‌

కవిసార్వభౌముండు నీ నాథుండు. 121

కొదమగుబ్బల 6 బై యటకొంగు సయ్యున జారి
కం జ ఆరం స
ముక్కూ నత్తోక వింతముస్తు గూల
న్‌ విమ మో, సో కంజిు
చులగంట అనుకు నా తేల ౦జిల్ట 6
గనకె ంప్తుటంది యల్‌ ఘల్లు కనంగ
సంగం గ పృంపుపీడెముల్‌ పొందుపణిచి
యను ఒగుజేడెలతో ముచ్చ టాడికొనుచు
ది జ కా షా 1 వ
నలరుసింహో ద్ర పై కక్కి హర్ష మునను
సచ్చె6 గలకంఠి చేపారిమచ్చెకంజి.
కా.రా పాడంగలగుబ్బచన్ను (గఏతో రాకంచువింబంసుపె6
దూ పేయంగలముగ్చు నెనుంగముతో 6 దోరంహమెిచా మతో ౬
“a
జూపుకముగ్గుల బాలసంఘమాలతో సౌంకా' రులేనవ్వుతో
వేపార్యంగన ఐచ్చెం గాసెవిగితో చేణీభకంచ్చాయతోకా.
కీ. పలు తెజంగలరంగు పద్మరాగలవీఇ
చకచకత్ప్సంభల సావాత్క_ కింప
సౌంపుతోరవ ఇక్క కంపు ముంగరణా య
పుగడంప్పుమోవి పె. బరి3కవిల
డా యం
విరిసి యోసరిలి క్రిక్కి. ఉసీనచమదోయి
బిగువున నెజ ఆక పిక,_టిల్ల
ఒసపరియొయ్యారిముసుణులో నెలివేణి
క్రొమరాలిమాపున గునినియా=
గి విరుఃతావియు నెమ్మేనివెనుకకచ్చ
'సెళపెళక్కానుచిజువొడల్‌ బెళుకునడుము
వలుదపిటు దులు కలికిచూపులబెకంగు
లోలయ 6 గన్షొంటి 'వేపారికలంవకంటి.
క. రంభె స్పంభము లూరువు
లంభోరఠుహానిభము లత లతనుళరంబుల్‌
9

i292 చాటుసద్య్యమణమంజరి

జంఫాసురారినుదగజ
కుంభము లీనంపవివారికోడలికు చముల్‌
క అదిక. కులుకులు బెలుకులు
వ వ
నిష్దంప్తు మెజుంగు 6దొడలనిటులు నం శు
దిష్తుకొనియేలవచ్చును
ముద్ది య యీనంబిపడుచు ముచ్చట ద్‌అకా?
జీ, జభాలపొందగ( విభూతిబొట్టు నెన్న సలిపె6
దళుక్షొత్తుచెమట కు త్తలపడంగ
సొగసు గాం బూదండటో 6పినకీల్లొప్పు
జూజ౬గా నెకచేక సరుదుకొనుచు
విగిచన్ను ౧సమాంద బిరుసుంబయ్యెుద చెంగు
దిగజూటీ శివనూ త్రీమగపడంగ
ముక్కు న హురుమంజిముత్యాలముంగర
కమవా తెజమో (ద గంతులికంగ
క స్త
గ్‌, కాను జవ్వాడ నుట్రియల్‌ గదిసి మ్రోయ
గమవిలుకౌని జూళువాబాొమయన గ
—_ ఆశీ
మెల మెలన సింహా ది మోది నలం
లగి గవ UF
గన్నెఫూంబోండి యగసాలి వన్నెలాయడి.
అక్కడం దంబురా చేతబూని గానముసేయుచు వచ్చు
x,
సాతానీవెలందిపె చెప్పినది.
(cn
పీ. మోఒగాళ్ల జీరాడుమేలై నకుచ్చెళ్ల
తీరున, మడిచీక తీర్చి కటి
వ్‌,
చి[వుగుబ్బలమోంద నిగనిగ లళుకొత్తు
సోరపయ్యొదకొంగు జాజవై చి
ఇలపల కొకవింతే గలుగలా గొప్పలౌ
కురులు నున్నగ దువ్వి కొప్పువెట్టి

కవిసా ర్వభాముండు క్రీ నాథుడు. 28

నసుపంక నామంబు 'సలలితంబుగ నుంచి
తీరుచూర్ష మామిోంద౬ దీన్నచేసి

. ఓర చూపుల విటుల దొ నూరడించి

సిలు, మె కులరరవఐల్‌ గుల్కరింప6
మ లు

జికిలిచెసినతా మ ,౦ప్రుంజెంబు ప్రాని

ఏథి సేతెంచె సాతానివేడ్కు_లా౭డి,

అట దుకాణమున6 దములపారకులు కొవంబోయి వెప్పినది.---
వ. తొలకరిమించుందీవగతి తోయ దుకొణముమోంద నున్నయ

య్యలికులవేణితో 6 దములపాకులబేరము లాడంబోయి నే
వలచుటశకేమి శంకరునివంటిమ హత్తు డు లింగచూపిమొ
కులికెడు దానిగబ్బిచను గుబ్బలసందున నాట్య మాదంగడకాం,

ఊఉ. అంగడివీథి బల్ల వుల కాసగ మామిడిపండు లము చుకా

జంగమువారిచిన్నది పి సాళితనంబునం జూచెంబో నిశా
తాంగజిబాణకై రనసీతాంబు జము త్రచకోరళాలసా
రంగతటిన్నికాయముల రంతులుసేసెడు వా౭డిచూపులకా.

శీ, భాలేందునేఖసంపద మించి విల్ల సిల్లు

నొసటితళ్కులనీటు నూజు సేయు
ఛ మరి కాహరినీలచమరవాలముల బోల్‌
య

వేణీభధరమువాయ చేయుసేయు
దర్చణద్వి జరాజధాళ ధళ్య చల

లపనవింబన్ఫూ రి లక్ష సేరయు

కోకహాటకశై లకుంభికుంభారాతి
కుచకుంఛభయుగళ్ల ంబు కోటి సేయు

గీ. జఫఘననీమకు విలువ లెంచంగ ఐళమె

దీనిసౌందర్య మహీ మంబు 'జీవుం 'దెజు 6కు
నహహ! యొబ్భంగి సాటిసేయంగవచ్చు
భావజునికొల్య్వు జంగముఫామచెల్వు,

124 చాటుపడస్థిమలో మంజరి,

జు, విమలాంభోరహప త్ర, జై కేములుగా౬ బెంపారు నే త్రృమ్తులక
ఇమసీ యఠబగకొజ్జలం బునిచి శేఖాసాష్టపం బొప్ప నా
౫ ముతోం జేసీనసీందుకంబు నుదుటం గాన్నింపల బయ్యెంటయు౯ా
యమునాజకయు దాటి ప్రూయపచను లొయ్యారంబు నూపకదుకా
ణము సె జొోెండిలి దోర్తు నిల్వా ముఖచందృన్ఫూ ర్తి కోఖిల గక.
నీలాటి శేవృున స్నానమునకై యరిగి యచ్చటనున్న
నానావనితలం జూచి చెప్పిన పదములు
ఉం. వీసప్రుముక్కూ. నళ్తు నకనీసపుమంగళనూ త్రీ, మమ్మినకా
గానసునురానిక ము లరకాసునుగానివీ పచ్చప్రూసలుకా
న

మెసంగంగ చేయడు రాగ నా

ot
ర్‌
1
స్‌
a
|
ల్ల
eR
ర్తి

తౌ జూజలో బిందె జాకి దబ్బునబడియెకా
మెజాజుకొంగు దడిసిన
చాజాళే తిరిగి చూచి పక్కున నవ్వాకా,
ఖా. పొచ్చెం బింతయు బేనిహాంసనడతో. బొల్బ్పొందులేనవ్వుతో ౬
జచ్చ లాపినకుల్క్క ముంగరలతో బాగ నళమా వితో
ఏ ద క
నచ్చంబై నముసుంగవెట్టి చెలితో నామాటలే యాడుచుకా
వక్చెంబో కుచకుంకముల్‌ గదలంగా వామాథట్నీ తా నీళ్లకుక
చ్‌. గ్రీకశభూపణంబులును సీబ్బెపుగుబ్బలు ముద్దు జెక్కు లుకా
గోేకిలనంటీపల్ము_ లును గొల్సినం జేటలంగేరుకన్నులుకా
అల్‌ ద
చాక టదేవాకాంతియును బంగరుబొమ్మకు హెచ్చు నచ్చు స్‌
ఇవాకలవారిజన్వనికి సాటికిరా రిక దొంటిజవ్వనుల్‌. కీ
క. నిలాటిశరేవులోపల
చలిమితో 6 దీర్చినట్టు మెిజిసీ నిలచుచుకా

కఏిసార్యభౌముండు ,9,నాథుండుం 125

శ్రీ
చాలిమిని వాలు (జాపుల
ఖాలా మణి గుట్టు వైటంబడలాం జాచెకా,
కొండపీట నున్నప్పు డెడగెడం బల్నాటినీవుకు కనా
థఘండు పోవుచుండెడివాండు. పల్నాటిసీమచె నీతేనికిగల యనా
దరము న నేకపదస్టములం బట్టి తెలిసికొననగు, పల్నాటి వారికి
గారెమపూ౭డి కాశియటం

ఉ. వీరులు దివ్వ లింగములు విష్ణువు చెన్నుడు క్‌ పోతురా
జూఠయంల గాలభైరవుండు నంకమళ క్రియ యన్న ఫ్రూూర్డ యుకా
గేరెడుగంగధారమడు లో మణికర్షిక గాం జెలంగు నీ
కారనుహ్రూడిప పట్టణము కాకిగదా పలినాటివారికిక౯ొ.
పల్నాటిసీమనై నీతనికి గలయనాదరము---
క, రసికుండు పోనండు పలా
డెసంగంగా రంభమైన చేకులె నడుకుకా
వసుభేకు మైన దున్నును
గుసుమాస్తుం డైన జొన్నకూడే కుడుచుక.
పల్నాటిసీనుళో నెంతోలోంతు త్రవ్వినంగాని నీళ్లూరవు,
అక్కడి చేంత్రాళ్లు కొండవీటి చేంశ్రాళ్లకుద్విగు ణితములై యుండ
వలయును. అంతలోంతు త్రప్వినను గొన్నిచోట్ల నీరూరక రాతి
చట్టు వచ్చును; కాన నీళ్లపై. యెంతోసొమ్లు భంగపడవలసి
వచ్చుచుండును. ఈవిమయమున. జెవీ ప్పిన పద్యము
ఉ. అంగడి యూరలేదు పరియన్నములేదు శుచిత్వమేమిలే
దంగన లింపులేరు ప్రీ యమైనపనంబులులేవు నీటికై
భంగపడంగం బాల్చడుకృపాపరు కెన్వరులేరు దాత లె
నృృంగను సున్న గాన పలినాటిీకిం మాటికి బోవ ేటికిక౯ా?.

126 బాటు పదస్టమణినుంజరి

పల్నాటిప్రాంతములందు గ్రామమున శెవ్వరేని "పెద్దలు

నచ్చిన గ్రా గామవురోహితునింట విడిదలసేయింతురు. శ్రీ నాథుః

డొకపురోహి తు నింట విడిసి యచ్చటి రోత నిట్లు వర్షించె.

(ఆవై పులం బురోహితు లూరిలోని తమయా్రితులయిండ్ల

కనుదినమును వి స్తళ్లు ర్లుకుట్టి యిచ్చు చుండవలెన యట! = దానికే కై నిల్వ
చేసి యుంచుకొన్న ఏ స్పరాకులు గలవు.)

ఊఉ. చోసండుకొంపలగే( బసుల త్రో, క్కి_డి మంచము దూడరేణము కా
బాసినసంటకంబు పసిబాలురకే చము వి స్తరాకఘులుక
మానీనగుడ్డలుకా దలకునూసీనముంనలు వంటకుండలు కా
కాసెడుక కెలుం దలంసరాదు పుగోహీతు లింటికృ త్యముల్‌ .
రా
గీ, చిన్న చిన్నరాళ్లు చిల్ల రజేనళ్లు
నాగు లేటినీళ్లు నాయరాళ్లు
సజ్జజొన్నకూళ్లు సర్పంబులును బేళ్లు
పక్షైనా నాటీనీమ పల్లెటూళ్లు,
జొన్నన్నృము బొన్నపిసరు జొన్న లె తప్పక
సన్నన్నము సున నుమ
పన్నాగం బల్బాటినీమ పృజ లందటకుళా,

త్ర్రూవను మంచినీరు దొరకక చెప్పినది:

క్ర

సీ రిగలవానికి6 జెల్లును

దరుణులు పదియాణు వేలం దగ 'బెం-డాడకా
దిరిపమున కిద్దరాండడా,

పరమేశా! గంగ విడుము పార్వతి కాలుకి.

కవిసార్వభొముండు శ్రీనాథుడు. 127

ఒకప్పుడు పల్నాటిలో నొకరింట నీతనికి బొన్నకూడును,
జంతచిగురును బచ్చలియాకును గల్పి నండినయుడుకుహార
యు, వడ్లింపంగాం జెపి ప్పిన పద్యుము---
&. ప్రల్బసరోజునే త! యలవూతనచన్నులచేందు ద్రాని నా
డల్ల దవాగ్సీ మ్రీంగితి నటంచును నిక్కెద వేల? తింత్రిణీ
పల్బనయా కమా నుడుకుబచ్చలికాకము జొన్నకూటితో

మెల్లనయొక్క_ ముద్ద దిగ మ్రి॥ంగుము! నీపస కాననర్యుడిక.

గురిజాల సీనును గల వులిపాడనుగ్రామమున కు శ్రీనా
థుండు పోంగా నాతనియెడ నచ్చటి శేవయ్యయనుకరణమును
హనుమయ్య యను కా(పును పుఖ్రయ్య యను రెక్టియును ననా
దరముచూపిరట! దానిపై నాతెండు చెవ్పినపద్భము.--
గ్‌ ఊరు వ్యా ఫ్ర ఫఘునగర Mees క రణంబు
కాపు కపివరుండు కసవు 'నేండు
గుంపు గాంగ నిచట గురిజాలనీమలో
నోగు లెల్ల గూడి రొక్క_చోట!
నెమలివురిసె జెప్పినదిలా-.
క “నెమలిపురి యమపురముణా
యము6 జాయొను బసీవి రెడ్డి యంతకు మిగులకా
యమదూతలైర కాంపులు

శ్రామ మెటు(గని దున్నలైరి కరణా లెల్లక!

అడిగొప్పుల పై gs జెప్పినది---
క సడిమి (ది క్రోంతితోడను
గుడిలోజ పలిగలివారికోడలితో డా
నడివీథిలం జెతో డను
నడి గొప్పులయోారుగాలి నడిగితి ననుమో!

128 చాటుపదన్టమణి మంజరి

ముసర? రాజ్యము పె ౬ జెప్పిన పదష్టములు__
చ
ఆ, గొంగడి మేలుపచ్చడము కుంపటి నల్లులు కుక్కి మంచముకా
జెంగట వాయుతె లము లజీక పుమందులు నువిపాయలుక£ా
a అ en
ముంగిట వంటక ట్రియలమోపులు దోమలు చీఅపోతులుకా
కంగ! వివేకి కీమసరరాజ్యముకాంపుర మెంతరో6తరా!
ఉ. నింకరపాగలుకా నడుమునంగినక తులు 'మైలకో €కలుకా
సంకటిముస్పలుం జఉనాపకొక ములుం బలంపచ్చడంబులుం
చెం కగునోకచూపులును జేంుఐద ప్పినయేనబాసల కొ
ఆంకుల బె హ్హ యీమసకకాజ్య ము నెను సృజించె?- నక్కుటా!
ఊ. ఆదకణంబు సున్న విన యంబు కాకతెంబును బొంకు సక్యనూ
లేదు దయారసం బడి హుళిక్కె_ పసాపడు వేళ్‌ ప జె లో
నాకా ల!
డోకు లబెటు దిటబలిలిక్ష కన
హైదప్తుంబెట్టు స్టుబలిఫిమము6044 26004064 466 + ఎంతో
జాక్‌ జ్‌ పూ
త్య్యాదుల( బుట్టంటెసిన విధాతి (వృజాపతి గాళయుండు సే!
నాటినిగూర్చి---
క, గరళము ,మి,౦గితి నంచుం
బుకహక! గర్వింపంబోకు పో! పో! పో! నీ
వీరు దింళ 6 గానపచ్చెడ్‌
మెజసెడినేనాటిబొన్న మెదుకులు తినుమో!
పడమటిసిమ వాన్టిపారుల వై జెప్పినపద్యము---
వూ

ఇా.ద సాలుకా మసి బుజ్జలాం గలములుం దార్కొ_ న్నచింతంబళుల్‌

t

పుస్తుల్‌ గారెడుదుస్తులుం జెమటకంపుం గొట్టునిర్కా_వులుం

జాల డీ

అ సవ్య సపులన్సడంబును హయం బై తోంచుగడ్డంబులుకా

pr.)
“వస్తూ చూ స్టీమి రో సిమికొ బజడమటకా వా్యాపారులం (గూరులకా.

కవిసార్వభౌముండు శ్రీనాథుడు. 129

ఫజరకాంతలు: __

క, సీటగిటనగు నెన్నడుములు
పుటపుటనగు బన్ను 6గఐవలు పున్నమనెలతో
జిటుపొటలా డెడు నుంగములు
కటితటములకిొనురు శబరకాంతలకమరున్‌.

గీ, వీనులకు విందులై ేనెసోన లెనయ
ముందురొగంబునను జగనోహనముగ
పాడె నొకజూలరిమిటాంి యీాడులేని
కాకలీనాదమున నోడగడపుపాట !

ఒక ప్పుడు ధనలబ్దీ తనకు లేకపోంగాం జప్పినది:--

ము. కవితల్‌ సెప్పినం బాడనేర్చిన సృధాకస్టంచె యీబోగపుం
జవకాం కే కద భాగ్యశాలినులు పుం _స్ప పంచే హో పోంచకా
సపరంగా సొగనీ చ్చి మేల్‌ యువతివేపం విచ్చి పుట్షింతు వే
"నెవరుక మెచ్చి ధనంబు లిన్చెదరుగాబే పాపప్తుందై నమా !

రాజమ'హేం దృవరమున శా స్త్రపండికులతో వివాద
పడి చెప్పిన పద్యములలో నొకటి...

ఆ జ ల్‌ జ చే
చు తికౌస్తస్ఫతు లభ్యసించుకి ని విప్రం డంత నా నాధ్వక

శు
ల
చితుండై పోయి కనుకా బురందరపురారామ ను మానల్నక
ల్పతేరు ప్రాంకేలతాకుడుంగసుఖసు _పుప్రా _ప్రకంభాంగ నా

జో వా En రె ఈ
పతి . + ంకురపాటన క,నుకళాపాండిత్యళ "౦ ఉర్య ముల్‌

ఒకనాం డొకవనిత తన్ను. గికురింపంగా6 చెప్పినది.
ఉ. హాజలజాశ్నీ! హో కిసలయాధర ! హో హరిమధఢ్య! హా శర
ద్రాజనిభాస్య! హో పృమదఠంత కళానిధి! యెందు బోయి తే

180 చాటుపద్య వుణిమంజరి

రాజమేంద్రవీథి6 గవిరాజు ననుం గికురించి భక్షకం
తాబితకాలకూటఘుటి కాంచిత మైనయమాసవీ(కటిన్‌ ?.

కడిదిపురమున కరిగి చెప్పినవి;---

క, ముదివిటులు విధవలం జెలు
పదకవీతలు మాజు బాసబాంవనవారల్‌
చదువనిపండితవర్యులు
కదనాస్థిరవీరవరులు కడిదిపుకమునన్‌ .

ఊఉ. వీరయుం ముక్కు ముంగరయు6 జెంపలగంధము ౬ జుక్కు_ బొట్టు మం
జీరముణంరయుణాఠరవము 6 జేతులం గంకణనిక్ళణంబు నొ
య్యారపుజాజుకొప్పును గయాళితనంబును గాని లోన ళ్కం
గార మొళకింతలే దనుట గంటిని యీాపురి వార కాంతలన్‌.

రాచవీటి కరిగినప్పుడు 'చెప్పికొన్నపదగ్టీ ము:
చ. పసగలముగ్గు'వెరా వి బిగివట్రు వగుబ్బలు మందహాసముక
నొసటవిభూతిశేఖయుం బునుంగునతొవి మిటారిచూపులు కా
రసికులు మేలు మేలు బళిరా యని 'సొచ్చంగ రాచనిటిలోం

బసీండినలాకవంటి యొకబల్లవధూటిని గంటి వేడుకన్‌.

దతీణ దేశమున కోరిగినప్పుడు చెప్పినవి:
గి మేంతం గ రిపిల్ల పోపన మేకపిల్ల

పారుంజబోతుతనంబున బందెపిల్ల
ఎల పనులను జెజటుసపంగఈబిలిపిల
య్ల్ళ

ఆందమున. గోంతిపిల యాయజఆపవపిల .

లీ యి య

వీ, కూడు కలంపల జోళ్లు కూర కారామళ్లు

2ెవులంత చ్రేలాళు చేలు మళ్లు నా 2.

కవిసార్వభాముండు శ్రీనాథుండు. 181

దు తెంజే నాగు దున్న పోతులయీళు
ఆట en య
కలవు మాపటి వేళగంజినీళ్లు
మాటమాటకు ముళ్లు మణి దొంగ జేవళ్లు
చేలై నపచ్చళ్తు ఇజకునీళ్లు
వనంటపిడ్త లదాళు వాడనూతులనిళు
లగి రగ
విన విరుదపుం బేళు ఇడందనోళు
@ి ౧ ణి
సఖులచన్నులబైళ్లు చల్దనిమామిళ్లు
పరు పెనవావిళు పచ్చపళ్లు
Can (ar k య
=, దళమయినయటిశంబళు తలలుబోళు
రు cn చి
వయిండికిని జూదం బయిండెతు ప తివిళు
అచు ద 0
వలముకొని వెదకిన లేవు చల్ల నీళ్లు
చూడనలనసిను దావిళ కీడు మేళు.
లీ on య

. తొలుతవే వడింతు దొడ్డమిర్య పు జారు
G3 యె హ్హ

చెవులలో ౬ బొగచెళ్ళి చిమిరేంగ6
పలు తెజంగులతోడం బచ్చళ్లుచవిగొన్న

టబ్రవారంధము దాం: బారు నావ
యవిసాకు వేంచిన నార్న్నెల్లు ససీలేదు

చరినుళ మెంచిన6 బండ్లు సాగచు

-జేపాకునెండిం చి వేసినపొళ్ళను

గంచాన (గాంచిన€ి గృక్కు వచ్చు

+. నజుసవారింటివిం 'దెల్లనాగడంబు
వెప్పవశ్తురు తమతీరు సీగులేగ
అతనే వ్‌
* కః

చూడబల సెనుద్రావిళ్లకీడు మేళ్లు.

18% బాబుపడ్ళమ మణిమంజరి

శ్రీకరం రంగమే శ్రమున కరిగియచ్చట నొకచి త్తరివె ంజెప్పినది:.
కీ ఒకవెంప Tt నొనగూర్చి దిద్దిన
అము సాద కవి విరులు రాల
రాతిరి విదురం గూరమిం జేసి DF
బడలిక నడుగులు తడంబడంగ
వింతవారల6 జూచి వెసనవ్వు నెడం గుప్పు
గలదంకతేముల౪ కాంతి వెలికి “బౌణ
చిడిముడీనడచాటం జెలఆఅంి గుబ్బల
సై 'దాంకియిక్కింతే పెంట జాణ
క్ష, చెనుట దే దికునామంబు చెమ్మగిల్ల |
హోళి జాచేక విడియంబు గిలుకొల్సి
రంగప్పురిరాజవిథి€ గానంగ నయ
నాదుమదిం గోర్కు_లూరక వై ప్త్వవవధూటి.
వం. సిమ కరిగిన ప్పుడు చెప్పిన వానిలో నొకటి:
ప్‌, నడిపీథిలో రాళ్లు నాగులే డేఐళ్లు
పరగట సావిళ్లు పాడుగుళ్ళు
ఐదువ న్నెలకూళ్ళు నంబటి కావిళ్ళు
నూరూక జిల్లేళ్ళు నూబనీళ్ళు
నడుముకు సడదోళ్లు నడువీథి కల్‌ గోళ్లు

కర కాాలవడిసెళు కాంపుముళు
యి రా
ను శ్లో * ళ్‌ * *

శ శ శ *
గీ * & క 'నేరళ్లవాసనీళ్లు
సిరుల జెలువొందు మారెళ్ల సీ సీచుయందు.
ెక్షప్రాచీనరాజధానియగు నద్దంకి కరిగినప్పుడు చెప్పినది.
నీ, తళ్వ్కు_తళ్మ్కు_నుకాంతి బెళ్క్ళు'కెంపులముంగ
రందమై కెమ్మా వియం౦దు6 గులు.

గీ,

కవిసార్వభొముండు శ్రీనాథుండు. 18

fi

ధగథగద్ధగల చే. దనరారుబంగారు
గొలుసులింగపులగాయ కొమరుమినుఒ
నిగనిగన్నిగలచే నెగడు చెల్వపుగుబ్బ
దోయి యొండొంటితో రాయిడింప
రాజహంసవిలాసరాజితం బగుయాన
ముందు మె స్టైలు నండు సందడింప
సరసద్భక్కు_ల విటులను గరం జూచి
పొంది కైనట్టిమోమున భూతిశేఖ
రాజకళ లొప్ప నద్ద ంకిరాజవిథి6
పాలిచె నొకకొమ్మా గాజులముద్దుగుమ్మ

ఉం గండముద స్పై నాంధృకవి-గానికి నిన్నటిశేయి బుస్న్పకో

దండుని గారవింపకయ తద్దయు నిల్చి తిగానియయ్య యో!
బండరువారిపాపికిని బై టిపసారమె యి మై! 'మెమయిం

బుండయి యెల్లఐంకం జెడిపోవుదుగా! యటువోయియుండినక.

ళ్‌, వాలగుకన్నుదోయి బిగిప్ట్ట్రువగు బ్బలు కాలు-ఏీంకటిం

జూాలహాసీఠిచుకొప్పు జిగి సౌరసము న్నగువోము గ్ల నా

బాలిక గూలి కముకొన బటలునేసెడునాని కిచ్చె హో
iat లు

సాలెత "గాదురా కుసుమసా యకుప్టుపుదంతి ! యింతీయే !

ఉ. కునురవారిబాలిక చకోరవిలోచన ముదుగుమ యా
ఆశీ చి -¥

వముదరికొ రసామవీనన సము చుంగులుబాుం గటి తౌ

— తో వాక ళు
గ మ్రనివైూ, తే 6 గరనఖమ్ముల భాండనము లంగ జూ స్తపా
తమ్మనం బోవు దిసె విటతండము గుండియ లాశ విచ్చంయకా.

క. ఆకదురున6 వికరనముకా

ఆకదురున భృ ంగకపము నాత్మ రవంబుకొ

184 బాటుపడన్టీ మణోమంజరి

er

కకత యుగ నేకు ల

కులు విన ఐడికె మదిర యేకోలముదిరా!

4 219 మ ళా చా చె

య్‌ గుబ్బలగుమ్తు లేంజిగురుంగొమ్మ సుపర్షృపుంగీలు బొమ్మ బల్‌
గబ్బిమిటారిచూపులడి కాంవుది దానికి నేల యొక్క_నిం
బెబ్బులి నంబంగట్టికివి పెద్దవు ని న్ననరాదు రోరి చా
నబ ! పయోజగర్భ ! మగనాలికి నింతవిలాసమేటికిక ౧.

శా, దొయాదుల్వలె గుబ్బచన్నుు లొఅజయకా ఛానళ్య నేత్రాంబుజ
బ్వాయల్‌ తాండవిమాడోం శేరి పురుషస్వాంతెమ్థునక మన్మణుం
డయం జంగ మువారిచంద ముఖి వి శ్వేశార్చ నావేళలకా
వాయించెం గిరిగిండు బాహుకుశలవ్యాపారపారీణతన్‌.

PE + +

ఉ. పువ్వులు కొొప్టునం దురిమి ముందుగ గౌ నసియాడుచుండంలగా
జెవ్వునంజంగసాంచి యొకచేతను రోయకలిప్రూని యొ య్యనకా
నవ్వుముఖంబుతోడ దననందను6 బాడుచు నాధుంజూచుచుకా

సువ్వియ సువ్వియంచు నోకసుందరి వియ్యాముదంచెముంగిటకొ

21h

వీ. బొమవింటం దొడిగినపూవింటి చొరముల్క్‌
పోల్కి_6 గసురి నోంగబాట్టు దిద్ది
చకచక లీనుకారకలరేకలువో లె
నొలుకులు వెకలం గజ్జ్ఞలము ద్‌ర్చి
పొాడుపుగుబ్బలిమోంద బొడమునీరెండ నా
రంగుచందురుకావి చక దొడిని
పిలుందు పొక్కిలి యను మెటిక పల్లము గప్ప
లి
చాల్రవెలువవలటి చేల నచ
క లై | లు
న్‌ అంచకొదనులగమి చెదరించుపోల్కి
నందెచప్పుళ్ళు భల్లు ఖుల్లనుచు మొకయ
నడుము జపజపలాడం గీల్టడ ఘటించి
ఎచ్సె ముక్కంటి సేవకు మచ్చెకంటి.

కవిసార్వభౌముడు క్రీ నాథుండు, 185

ప తాటంకయుగధగద్ధ గిత కాంతిచృటల్‌
వెక్కు.టద్దములప జీరువాళ
నిటలేందుహరినీల కుటిలకుంతీలములు
చిన్నారమామున జిందు ద్రొక్క_
గే టహాఠాఐళు
గుబ్బుచన్సులమో (ద గునినీ యాడ
కరక ౦కణక్వణక్వణనిక్వణం బులు

బంధురమొ కిక

కులుమాణు రాతి పెం బరీథవిల
దు య
గి, ఓీకఠచూపుల విటచి తే మాూంగులాడ
చాహుకుళలత 6 జక్క_ నిమోహనాంగి
పాటయాడుచు. గూర్చుండి రోటిమో 6౧ద6
బిండిరుబ్బంగ ౬ నన్నులపండు ఐయ్యి.

శీ శ్రీరస్తు భవదం ఘీ చికరంబులకు మహా
భూర్యబ్దములు సితౌంభోజనయన!
వరకాంతిరస్తు తొవకముఖనఖిముల
కా-చంద్రతారకం బబ్దఐదన |
మహీ మాస్తు నీక టిమధ్యంబులకు మన్ను
మిన్నుగల న్నాళ్ళు మించుబో డి {
విజయోస్తు నీగానపవిక్నుల కానీల
కంశవారిసాయిగా లతౌంగి |!
శీ. కళల మస్తు లసచ్చాతకుంభకుంభ
జంఛభిత్కు. ౦ఖభికుంభాభిజ్బంభమాణ
భూూరిభవదీ యవతమోజములకు 'మేరు
మందరము లుండుపర్యంత మిందుషదన |!

చీ, చక్కని సీముఖుచం దృ వింబమునకుయ
గళ్ల్య్యాణమస్తు బంగారుబ్రామ।
జని ఎజి

మోజటినం బగులం నీమెటు ౬ ౮బాలింస్లకు
$
సౌభాగ్య మస్తు భజే భ యాన
నలపులు ౫ఏలుకునీ Mase న
క కాం శ్రీ !
త్యధిక గోస్తు పద్తాయత శే!

=, మభురిముము లొలన్మ్చై. నీముద్దుమాటలకును

కా వె భవోన్నతి కస్తు తాజస్య వీవో |

వెన్నెచి-న్నెలుగల్ట సీమన్న నలకు

శాశ్వత స్థితిరస్తు దా హాలలామ!

సొగసు కీల్ణడ చాన! సోగకన్సులదాన!
సిజ్రాలఐంటిపల్వరుసదాన !

బంగారుజిగిదాన ! పటువుగసబ్బలడాన!
నయా మైనయొ యా్యారి నదడల దాన!

తోరంపులటి చాన! తొడలని గులదాన
వీడికిటనడాంగు నెన్నడుముదాన!

తళుకు జెక్కు_లడాన! బటెళుకుముక్కు._ రదాన
వింగాణజికనుబొవు శాలువ్రుడాన'!

మేలిమిపసి ండిరనకడియాలదాన!

వింం-చిపో-నేల కతా లమించు దాన!

తిరిగియూడవె ముత్యాలనరులదాన!

చేరి మాటాడు ఇంగావిపఏ్‌రకదాన!

కమంకునూ లేదోమృగనమడ

పంకముకేదో పటీరపాంచును లేదో

నసంకుమదము లేదో యళు

భంకరమగు ఫస స మేల జాలా! నీకున్‌.

కవిసా ర్వభాముండు క్రీ నాథుడు. 181

శ్రీ నాథుని చావమజుంది రామయమం క్రై యనునతండు
మంచిభోజనపుఫ్టి గలవాండట ! ఆతం డొకయూరికరణము.
పాండిపంటలుగల సంసారి. ఒకసారి బంకిని గలసి భుజంచుచు
శ్రీనాథుం డాతని నీపద్యము చెప్పి గేలిగొ నెను.
ళా, గ్రామము చేతనుండి పరికల్సికే ధాన్య ము నింటనుండి
రామకటాశువీక.ణపరంపరచేం గదవే0ం గాక మా
రామణయనుం తి,భో జనపరా కమ మేమని ఇప్పఐచ్చు? నా

©
స్వామి యెజుంగు6 దత్క_బళచాతురి కౌళ ఫల పృమాణముక్‌,

వేజొక బంధుజనుని పె 6 చెప్పినది.
ఊఉ. మా కలిదిండి కొమయకు మారుకుం డన్నిట6 డం,డ్రివైఖకె

కాక తదను డెట్లగును? గాడీదకం దురగంబు పుట్టుచే?

చేకొని కొంకినక్క..కును సీంగము పుట్టు నె” మాలకాకికిం

గోకిల పుట్టునే? చిటుతకుక్కొ_కు మత్తగ జంబు పుట్టు నే+

తనయెడ నత్యంతాదరము సూవిన రాజులును, రాజ

మంత్రులును, స్వర్లస్థులై రి. కడుపు కక్కు_ర్హిచేం గృష్టాతీరమున
బొడ్డుప శ్రైనుగు త్తకుంగొని సీ శ్రీ నాభుండుకృషే చేయ మొదలిడెను.
కృవ్ణవరదవలన౭టై రు ముటీ?గి పోయినది. అప్పుడు తన్నాదరిం
చిన రెడ్డిరాజులకు గర్భశ శత్రు, వులగు నొడ్జరాజులు రాజ్యమేలు
చుండిరి విద్యా గారవము లేక యాయొజ్సె రాజులు శ్రీనాథునిం
బలుసిలుంగులకుంబచాల్పజచిరి. స్ట్‌ శ్రీ నాథకవసార్వభాముండీ క్రి కింది
పదమును జెప్పియాం ధ్ర వాజి చయ మున్న ఇంట కాలమునుశొళ్డు
తమగున ట్లూరాజుల కపకీ రిని నెలకొ'ల్పెను.
వ్ర కవిరాజాకంఠంబు కొంగిలించెను గదా

ప్రురవీథి సెదురెండ పొగడదండ
10

18 చాటుపద్యమణినముంజకి

ఆం నృ నెషథక ర్ర యం మ్‌ యాగ బున
దగిలియుండెనుగబా నిగళ యు*ము
పరభ్ళ దా, కెడ్డివి ద్యాంసుముంజేతే
వి య్య మంచెనుగ దా వెదువుగెడియ
సార్వవెమునిభుజా స్థంభ 'మక్కె.నుగ దా
నగరివాకిటనుండు నల్ల గుండు
న్‌, కృష్ణ్రవేణమ గ షొనిపోయె నింతఫలము
వింబిలాతులు తినిపోయొం దిలలు పెసలు
బొడ్డుపళ్లెను గొడ్డేతి మోసపోతి
"నెట్టు వెల్లింకు. దడంకంబు లేడునూక్లు,
అననాన కాలమున శీ నాథమహోకవి సార్వభౌముడు చెకి
కొన్న పద్యము
నీ, కాశికావిశ్వేశుం గలిసె వీరారెడ్డి
రత్నాంబరంబు లేరాయ( డిచ్చు ?
రంభంగా జెం 'దెనుంగురా యరాపహు తుండు
కస్తూరి కేరాజుం బృస్తుతింకు?
సుక డయ్యొ విస్సనమం త్రి, మటి హేమ
పాత్తాన్న మవ్వనిపం క్తి6 గలదు?
కె లాసగిరిం బండె మైలారువిభు. చేయ
దినవెచ్చ మేరాజు తీర్పంగలండు?
న, భాస్కరుడు మున్నె దేవునిపాలి కరిగెం
గలియుగంబున నింక నుండ గస మనుచు
దివిజకవిసరుగుండియల్‌ దిగు రన6గ6
నరుగుచున్నాండు ,క్రీనాథుం డమరపురికి,

ల.

బమ్మెర పోతన.

ఈతండు క్రై 1100, ప్రాంతముల నున్న వాదు. శ్‌ శ్కనాథు

నకు చావమజుంది యందురు. శ్రీ భాగవతము,! భోగినీ వండకము,
వీరభ దృవిజయము నీతనికృతులు. కొందటు,భోగ్‌నీదండక ఏర భ
ద్రవిజయములకుం బోతనక రృచశ్వమునెడ సంశయపడెడరు.
ఈపసి త్రీ కవి వై పయి కేచ్చావై. ముఖ్యమును జె బ్రశంసించుకట్టు
కతలు కొన్నికలవు, వానిని విడచి యాషప్రస లోని పద్యము
లుదావారించెదను,
ఉ. కాటుకకంటినీరు చనుకట్టుపయింబడ నేలయే డ్నెదో

౩ టఛటై దై త్యమక్స నునిగాదిలికోడల! యోమదంబ! యో

హాఆ క గర్భురాణి! నిను నాశటికై కొనిపోయి యల్ల క

ర్ఞాటకిరాటకిచకల కమ క్రమం ది ద్రిశుద్ధిన నమ్మ భారతీ!

శ్రీనాథ కవీశ్వరుండు, పోతనామాత్యునితో నిట్లనియె నట!
క, కమనిగృంథం బొక్కొ-టి!

యిమ్యుగ “నేనృపతి కైన గృతియి ప్పిన గ

కొమసని యోయరె యరం

దీ హీ హీ దున్నంగ నేల యిట్షిమవోత్తుల్‌ ?, 2

నందినుల్ల య ఘంటసింగ యలు, శృం గారవన మనువేర

భాగవతవష్ట్రస్కంధమునే తెలింగించినారు. దానిం గూర్చి
శా చండాంకు న ప సవీత! తిమయరనూజా! తిమ! విధ్య స సపా

షండంబై నతి 'సలింగభాగపరేవస్టస స్మ ంధభానంబు నీ

కుం డక్స్కిం౦ ఆ జతురాననక్వగుణయా స్త లీ నీటి వాణీమనో

భండారోద్ధతి చూజికాఠరబిరుద ప్రఖ్యాతి సార్థంబుగన్‌

పశ0 చాటుపద్య మణిమంజరి
వెల ౦కి ళాతంభట్లు.
రం లు

కవిలోకచింతానుణి యనుచేరి లక్షుణ గ్రంథమును రచి
యించిన యూకవీశ్వరుండు పదునై దవకతాల్లిలో నున్నవాండు.
ఈ క్రిందిసద్భుము లాతీని ప్రశ స్టిని చెలుపుచున్నవి,___

కీ దీకవి నిరి ౦చె నీక
—

ఏకవి పకియించె నెల్లభాషలు నతి
పృకటనిర్భరమతి పథి మెఆసీ
సకవి తెచ్చె మహీాశసంఫము చేత
వారణాళ్వాదిసుపస్తు చయము
సీ. ఆశండు వెల్లంకితాతమహాయళశ గృ
గణ్యు. డు ల్తీమసుక విముఖ్యాధి నాథుల
డంబకాళాపకాశ విఖ్యాతచ డ్‌
చాళ కే లాంఠరావా ప్పఖేలయకశు డు,
సీ, “కర్హాటకటకభూకాంకసభాంత పృ
గల్భృక వళ్ల సైరకమలహేళి
స జపతిసంసదఖుర ఏవిచ్యాగర్వ
తార్కి. కకుముద సుధా మయూఖ.
5
అశ పిసౌధనమహింద్రా స్థానశాద్దిక
వక్యచూకే ద్రుమపనవస సంతే!
మాళ దేశ పరసదో మభ్య మస్థాయికా
లంకారిక నుయూరలలిత మేమ!

విల్లల మజ్జి వీనవిరభ ద్రకవి, 141

గీ యనుచు ని న్నపనీపతు లవారహంబు
సరగ గంఫీరవాక్సాఢఢ్‌ సన్నుతింతు
కబనీమణితనయ ! కబారనిలయ
en దిథి
తాసిరాత క ! చెలంకితాతనుకవి
ఫై రాశీ య

నవిరభ న కవి,

లి

వీలలమణి
య =]

జ
WU

ఈమేటికవి క్రై 1480 ప్రాంతమున Se చేకమునం
బఖ్యాతి కెక్కిన వాండు. శృంగార శాకుంచి మ్కు జై మివిభార
తము నను రెండుకృతులు మాత్ర వ లభించుచు న్నవి
నిదా్యానగ రమును dns . సాళ్వగుండ నరసింవారాజు
నకు చె జై మినిభౌరతము కృలిగా నొసంగయడీనది. నరసింహారకాజు
నకు కృతి ర చించికొనివచ్చుట శ్రీక్చజీచిన గడువునాంటివజుకు
నీతండు (గ ంథరచనమారంభింపనే లేదనియు నాండు తద్బంధు
జనులు కృతి రచింపవై తిపి ఛచాజువలనం జికు [ వచ్చు నని మొణ
పెట్టంగా నారాల, ుంటిలో న యలికించి ముగు
వెటించి తాటియాకులును ంటమును గొని తానొక్క్ల పడ
యందు. ట్ర వెశించి సరస్వతీనా హాయ్యుమున6 ద్నావారువణకుః
గృతిని సమకూర్చి ములు నోండు రాజాస్థానమున ఏనిపించి
“వాణి నారాణి యనెననియు నొకకట్టుకథ కలచు. అంత శీ మ
కాలములో నతిరసవంతమగునాకృతి ? నాతండు రచించుట సత్య
మయి యుండును. వై కథకు దోడుగా నీపద్య మొకటి కలదు
క, పిల్ల లమణిపినవీరన

కిలా లట వాణి యట్టులే కా కున్నక

142 కాటుపదస్టమణిముంజరి

చెల ముగ నొక్కరాతిరి
ap)
తెల్ల గః దలవారువజరకుం చెటలలడె కృతిక.

గాలుల నికతులపెక్రొపుటాయురా కారకా.

తెనాలి రామకృష్ణకవి.

ఆంధ్ర, కవులలోం డెనాలిరామకృప్లకవి మిక్కిలి పరిహాస
చతురుండు; ' స్రైఢకవితాధుకీణుండు. రీ శ్రీకృష్ణ దేనరాయలవారి
యాస్థాన కవులలో నొక్క_డని కొందడు ; “కశ్వాతివాం డని
వుజివాందటు. రాయల యాసానకవి యనుటకును నాధారము
లుకలవ్ర. heb తనము, ఖాజా నోరు
ము నీతనికృతులు. ఈతనికి వికటకవి యని వేరు. ఈతని యశ
స్సును గూర్చి aes 6 జెప్పంబడినపద్యము---
రామకృషుండు "వేటు, రామలింగండువేజు గాంగూడం
డెలియవచ్చుచున్నది. ఉద్భటా రాధ్యచరిిత్రాదులు రామలింగ
కృతులట ! విచారింపవబసియున్నది.
ఓ. లింననిషిద్ధు6 గల్వలచెలిం గని మేచకకంధరుం డి ద్రికూ
లిం గని 'సంగతాళీ లపలిం గని కర్ణ ముదూషితే నణా
లింగని కృవ్న చేలుని వాలిం గనీ నీలకచకా విధాతృనా
లిం గని రామకృష్ణకవిలింగనికీ రి వాసించు డిక్కు_లక.
రాయలయాన్థాన కవులలో నగృగణున్టిడగు _ పెద్దనా
వహూతు్యుని మనుచరిత్రమున “అమవసనిసికిక” అనుపద వయో
శగమును విని రామికృష్ణుండు.---
క, ఎమి తిని సెపితివి కపీతము

బ్రమపడీ వెజిపుచ్చకాయ వడిం దిని సెపితో

తెనాలి రామకృన్లకవి. 148

యుమెతకయ తిని సెపీతివో
యమవసనిసి య నెడిమాట యలసనిపెదనా |!

అని యావేవీంచె నందురు. ఈ యాజే పము నొక వేళ
బరివోసమునకై_ పెద్దనామాత్యునిం గూర్చి రామకృ్ణుండు
చేసియుండు సమో! ఈతనికిం 'బె్టనపై నపరిమిత గారవము
కలదు. పెద్దన్న శెంతో 'యుత్కృష్టత వెట్టి దన శెంతీయు
నికృష్టతను బద్యమునం జెప్పుకొనెను. చూడుము

క. కవి యాల సాని సపెనన
య "ది
క్‌ి య గణుతింపం ౫6
గవి కి. నిరుకాకీకి లేచి ౩

అల్ల సానిసె పెప్ష చన్నకవి, తిక్క నసోమయాజైికవి, రామకృ
న్థుండను చేనుకవిని, ఇంకను గొందఆకుః గవియను'వే చేరుగలదు;
నీరుకాకికిని గలదు: అనికూడ నర్థము చూచుకొన నగును

నందితిమ్మన యొకనాండు తనయింట నుయ్యెలలో నూ
గుచు గవిత్వము రచించుకొనుచుండంగా నీకొం'కుకోణంగి
రానుక్ళుష్ణం డక్కడ కరిగి తాతా ! ఉఊంతునా యని యడిగె
నట |! తెమ్మక వి యంగీక లి నూచింపంగా రామికృష్ణుండు తుబు
కన మొగమున నీకి చేమి చేటుంగాలమన,'నూతునా”
యనిగదా నేనడిగినది; రాని కంగీకరించికిరి గావున నట్టుచేసితి
నచెనట! కోప మూపంజూలక తిమ్మకవి యెదురనున్న యాతెేని
నుయొ్యొల పై నుండి యెడపకాలితో మొగమునం దన్నెనట!
పాపమూ పల్లూ డెను. చప్పున నింటికరిగి దుప్పికొమ్ము నరుగందీసి

144 బాటుపవన్ధిమణిమంజరి

పల్లుగా నదుకుకొ నెను. నుజునాండు రాయలసభుకు వచ్చినప్పు
డెట్లోయి వా ర్తరా యలకుందెలిసి యాస్థాన కవుల కిట్లు సమస
సలెను-- కవిగాన నిచోం గవి శేంచునే గదా” ఏకవి
యోగాని సరిగా నిట్లు పూరించెను.

చరణాహాతి డుల్లినబోసినోటికికా

గడ We
నక వారికవితముఎందు దోషములు గలవని యం
దందు నవరులాడుచుండెకి వాడట. అతేందునుస్విత స్స మర్జుండే.
రక ప్పడశాతంయడు కృష్ణ్వకాయల చమూన్లానమున్తకు నచ్చి -బేద్దనా
దులకంయె హపాచ్చుగా నాళువుగాం గవిత్పోము రచింతును ;

సభకూర్చింపుమనికో రెను. రాయలు మజుదినము సభగూర్చ
నంగీ180 ఇెను. 'పెద్దనాదులు hs రామకృష్ణుడు
“జీనాకవి నకం దొ కాన నని సపెక్టనాదులకు థై ర్యము
చెప్పును. వముజునొండు సభకు నరసరాజు వచ్చి గంటకు.
గొన్నినందలు పద్యములు చెప్పెదననెను. రామకష్టుండు కొన్ని
"వేలు చ ప్పెవన నెను, వారిర్వురకు స్పర్థ యేర్పడెను. నీ కవిత్వ
మున దప్పు లుండునని నరసరాజు రయకృష్లు నావే వించెను.
ఉండునేమో ! నేను కవితము వెప్పదను , చూపు మనెను.
నరసకాజునకు వ్రాయసమునం దనమంతవాండు లేండనియు
గర్వముగలదు. గాన్రనం చానే వా సెవననియు6 గల
మౌంగనీయనంత వడిగాంజెప్పవలయ ననియు దప్పులుఇెప్పిన

తెనాలి రామకృషప్షక వి 145
లె

ననియు తినవ NM కము TAT ర
చిద్దెద న బ్ర వూ నెను రామకుమ్షుండు చిత్ర చ్చారణ
ముతో నొకపద్యమును జదివెను. నరసరాజు వ్రాయలేక గింజు
క 3 క్షి ens
లాడుకొని యొట్ట కేల ట్టువ్రా సెను
స్ట తృన్వట భాబ్రా తలపై 6
బువ్టట జూబిల్ళి సల్వ బూవట చేచే
బున్వట చూడంగను హులు
క్కు నవ్వ తలయంగ నిట్టిహరునకు జేజే!
వౌ కాటుక క్‌ చ కళ్ళా కర క ప్‌
ఇది వ్రాయుటకు రానుక ఎవ్లకని పద్యుముచదివి $ ంతసే
పూరకుండ వలసివచ్చెను. నరసశాజునకు వ్రాఃతబికుదు పోయి
నది. రెంశవపద్య మిట్లు చెప్పెను
య
మ. గననీహారగు రామపడ భళరంగత్కి_ ర్తి చానూరమ
ద్ధన శుక్రా&ీక శేభరాణ్య గపతీ తై 9లోక్యధా మోదరా
యన (గా కంకరవాంఛి తార్థకృ పదివ్యా స్తోకపాణీ జనా
ర్ధనవా నేక పవై రివి గవా ముకుంధా మి కె వింధాధిపా!
నరసరాజు తన నేర్చు వెల్లడి యగునబ్లుగా ననేకదోవ
ములను సంస్కరించి రామకృష్ణుని గేలిసేసెను. నిజముగా రామ
a
జ్‌ జా ఒడ అద నాళ ళ్ళ జ
కృష్ణునియుచ్చారణ ప్ప'కార మాపదన్టి మున కర్ధము కలదు.
అందుదోవములు లేవు. సామాన్య బుద్ధికి దోవములుగాం గన్న
టునటు 'రామకృమ్లుండు రచించెను, నరసరాజశు పోరంబడెనుం
£9 0౧ లా య
Sn a య 9
అంతట రామకృష్షూండు లేచి యో క్రీంది పద్యముల, చెప్పీ
గెల్పుకొనీ నరసరాజును నంచించి పంపెను,
చ. ఒకనికవిత(మం చెనయు నొస్వులు తప్పులు నాక విళ్వమం
దాకశికిC దప్పుపట్టం బని యుండదు కాదని తప్వుపట్టినక

146 చాటుపద్య మ ణేమంజరి.

మొక మః క్కి
సిక మొదలంట6 గోయుదును జెప్పునం గొట్టుదు మోము దన్నుదుకా
ఇ, తెలియనివన్ని తప్పులని దిట్టతనాన సభళాంతరంబునం
బలుకంగ రాకురోరి పలుమాజు6 బిశాచపుంటా డెకట్ట! శస
పలికిననోట దుముపడ! భాష్య మెజుంగవు పెద లై నవా
పపకి... వై,గడరాళ్ఞి కసా! విఠసా కుసా! నాగ.
రాయల యాస్థానమున నపస్పలాభార్యులను పండితకవి
యొకండు కలండట! ఆతనింగూర్చియొకరు---
కో, ఆపశబ్దభయం నా స్టీ ఆప్పలాచాగ్యసన్నిథౌ,
రానుకృష్ణుం డు _క్రరార్భమును వెంటనే యిట్లు పూరించె
శ్లో. అనాచారళయం నాస్తి తిస్టన్తూతృ,స్య సన్నిథొ.
రాయల యాస్థానముననే యొకనాండు బట్టుమూ ర్తీకవి
“కుంజరయూధంబు దోమ కుత్తుకసొచ్చె౯” అన్న నమస్య(
జెప్పి వీనిబూరింపుం. డని తకి,_నకవ్రుల నడిగెనట ! రామ
కృష్ణుండు
క్ల, గంజాబితౌగి తుగకల
సంజూతులంగా 6డీ కల్లుచవిగొన్నావా?
లంజెలకొడుకా యెక్క_డ
కుంజరయూథధథంబు దోమకుత్తుక సాచ్చెకా!
రాయలు కోపించి యిదియా పూరణ మనెను. రామ
కృష్ణుండు “దేవా: పెద్దనాదిమహాకవుల క్ట బట్టుకవియా సమస్య
నొసం గువాండు! అకన్‌ కిట్టిపూర ణమే పోలు ననెను. రాయలు
“ననానంగిలిని పూరింపు మని యాగృవాముతోనే పల్కెను.
వెంటనే.

¥* జ er Ta కా
చ్రయోగమవై చి త్రం

ందుగా6 దివిచి ముక్క లువోన నినుంపక త్తితో

తెనాలి రామకృష్ణకవి. Ey

క. రంజన చెడి పాంశవు లరి
భంజనులై విరటు6 గొల్వ కొల్పడి రకటా!
సంజయ! యేమనివెప్పుదు.
గుంజరయూథంబు దోమకుత్తుక సాశ్చెకా,
అని పూరించెను. రాయలు పరమానం దభ రితుం డయ్యును.
%
పెద్దన్నమనుచరి త్రము, తిమన్న పారిజాతాపవారణము,
అద
బట్టుమరా_ర్రివసుచరి త్రము,రాయలు మిక్కి లిమెచ్చుకొనుచుం
డువాండట! ఒకనాడు సభలో మూూా(డు గ్రృంథములనుండి యు.
దుల్టసందర్భముగల వగుమూా.ండు పదష్టిములం జూవి వానిని
విమర్శింప సభ్యులను గోరెనట! ఆపద్యము లివి
ఊ. పాటున కింతులో రర! కృపారహితాత క! నీవుచో,నని
= = “UU
చ్చోట భపన్సఖాంకురము సో౭కెం గనుంగొను మందుల. జూపి య
ప్పాటలగంధి వేదన నెపంబిడి యేడ్చెం గలస్వనంబుతో
మోటిన విచ్చుగబ్బిచనుమిట్టల నశ్కులు చిందునంచుగకా. (మను-)
ఉ. ఈసున 6 బుట్టి డెందమున "హెచ్చి నకోపదవానలంబు'చే
గాసీలి యేడ్చెం బ్రాణవిభుకశ్షైదురకా లలికౌంగి పంకజ
శీ సఖమైన మూముపయి 6౬ జేలచెజంగిడిబాలపః ఏ
శ్యాసక పౌ యకంఠకలక ంకఐధూక లకాక లీ్వనికా, (పారి b
శా. ఆజాబిల్లి వెలుంగు వెల్లి కల ణఢాయకొలేక రాకానిళా
రాజ శ్రీసఖ మెనమోమున౯ బటాగంబొ త్తి యొబ్లె క్రియా
రాజీవానన యేడ్వెం గిన్నరవధూరాజత*_రాంభోజ కాం
భోజీ మేళ విపంచి కాకవసు ధా పూరంబు తోరంబు గాకా. (వసు.)

రామకృముం డీపదస్టాముల వై నిట్టు లభిప్రాయ మొసంలౌనట!
అల్లసాని పెద్దన అటునిటు నెడ్చెను.ముక్కు_లతీమ్మన్న ముద్దు

148 చాటుపదస్టీమణేమంజరి.

కర లా రి చావు రని యేజ్చెన్వు-_
భట్టు మూరి కిని రామలింగనికిని ఘోరవై రము. ఆబట్టుకవిశను
గూర్చి శామలింగకవి యి బ్రధితేపించెను.

క, ఏీయ పాంయరతింగలం
జేయలబు ట్రల్లినట్టు చెప్పెడునీయీ
కాపుల విత్వపులపాతలు
చాంయపనక వివరునిచెవికిం బ్రృమదం బిడుచే!,
శా.అ ద్రిస్టీగ్గకేలంబు బుద్భు దము లుద్యద్దారుభూ సానళుల్‌
తఈద్రౌదుంబకపాక పక్ష ఫలముల్‌ శు క్త గింతిరాకాళ ముల్‌
మద్రామా క్షరపం కివి భృమము లీరూఢి న్నిరూపింప నీ
జొద్ర ప్రజ్ఞలు విపృసక్క_విబచన్ఫూ ఎ క్రి న్విడం బించునే!,
క, ఇంేల రామకృష్ణుని
బంగరుకడియం౦బు లుంకం బండికు6 చదగునా
జంగులు జల్లులు గట్టిన
సీం-గారపు పుటూరంగక్య సీంగంబగునా!
కపిళ్వరులస్తో త్ర పాఠములకును నతిశ యో కులకును నేవ
గొని తీరుమలరాయ లొకనాండు స్వభావో క్రిమధురముగానే
తన్నువర్ణి ంవు(డని వారి ౩ కాజ్ఞావిం చెనట! ఆతని కొంటికంటిగ్రుడ్డి
కలదు. రామలింగకవివర్షి ంచిన వర్ల నము.
"క. అన్నాతిం గూడ హరుండగు
నన్నాతిని గూడకున్న నసురగురుండా
నన్నా! తిరమలరాయండు
కన్నాక్క._టి లేదుగాని కంకుండుకాంజే.

ణే ౪ క్ష
తెనాలి రామకృష్ణ! క, 149

రామకృన్లుని యితరణచాటున్రలు.
' అతీవ కచ నాభి జఘన చేహాననము త
మీినదరసాలతౌరాజపానిరాక'
కరణ వొనంతే నునాది నేక గళ భుజన
ఖోస్ట కుచ వచో దంతము లుభయగతుల.
॥ అధరము ఖనర్హ శూన్య ంబు లతినకుచము
లాననాకారరహిత మచ్జాకీ మేను
అజజఫఘనమండలము లంచయానకురులు
వఠరనుబాధితకరములు వాముతొడలు,
॥ అన నాధరగళమూ ర్లు లతిన కజు౯ండు
చం ద్రృకురువిందళంఖచం చలల. జేసి
చెలగి తచ్చిహ్న కాఠిన్యసిత చలరీలు
సౌరిదిం గచ కుచ హాస దృష్టులుగంజేసె,
, నడణెనా గంధగండకబంధధుర్య వే

దండతండము నటుండుండు మనును
పలికెనా పల్ల కీకలకంఠకలరన

మండితధ్వని నటుండుండు మనును
నవ్వెనా మల్లికానపపిఠచం్రికా

డిండ్తరముల నటుండుండు మనును
చూచెనా పుష్పనారాచజాతనస్సుర

త్మా_ండద్యుతుల నటుండుండు మను ను.
* ఏమివెప్పుదు నాయింతి కెవ్వు రీడు?
అహావా! కతిఐలె నది నీకు నబ్బెంగాక
పరమభాగా గికళాలి యోపాండుకంగ
విట్టలేశ ! యనంతరవి,ప్రకాళ 1

150 చాటుపద్యమణిము౦జరి.

-వ, అం ఘనచం ద, వింబసమ పె తనరావెడు స్క్త్రం మందులో 6
గలిగిన నామశేదములకై వడి నొప్పెడిం గవ్వుకొస్వు ఇ
క్యు_లు వద నాంకుకంబు లవి గుబ్బలకుకా సరిరాకపోయె జే

తులు సరలయ్యె దానివలె నున్నది. పౌంకపుటారు బోటికిన్‌.

fh

. దరభుజగై ణసి ంవాయులC దద్దత వేణ్యనలోక నద్వమయో

దరముల కోడి వారిధిపదంబుల6 బుక్టులల బూరులకొ గుహాం
తరముల6 బూన నిక్కు_6 దిన డాంగ ఎసృవింపంగ నూర్నులూర్చు న
త్వరముగ నేయి నీడగని త క్రజమందంగ జేసి తౌ శైలీ !

మ, ఐరబిం'బాధరముకొ బయోధరములుకా నక్రాలకంబుల్‌ మనో
పూరలోలాతులు( జూప కప్యలిమొగం బై నంతే సమారు నీ
గురుభాస్వజ్ఞఘనంబు 6 గ్రొముడియు మాకుం జాలవే ? గంగ క

ఉరిమే లిదరికీడునుం గలవె యుద్య దాజవింబాననా!.
ణి ఏ లో

కృహ్న చెవరాయలు,
fn)

బ ళ్లారినుండలములోని యానెగొందికి సమాపముననుండిన
'విద్యానగర మనుపట్టణరాజము రాజధానిగా దశీ ణహీందూ
దేశమున కెల్ల నేశచ్చత్రాధిపత్యమును నిర్వహించినయీనృపా
'లరత్నము కై?) 1509 మొదలు 1580 వణకు రాజ్యము వహీం
చినట్లు తెలియుచున్నది. క లవ్షేరాయలు బవహువారములు దండ
యాత్రలు చేసి నానారాజుల జయించి తురుష్ము_లముప్క్మ_ర
కృృత్యముల సాగనీయక 'రాష్ట్రములనాక్రమించుకొని మహో
రాజ్యవై భవ మనుభవించినవాం డగుటయకాక సరసకవితా
విలాసలాలనుం డ్రై పెద్దనాదిసుకవీంద్రుల పల్కుంజేనియలం

కృష్ణ చేవరాయలు. 151

జొజులంగొని సంస్కృ తాం ధ్రములందు మేలయిన కవనము
సెప్పనేర్చినసుకవి రాజశిఖా మణి. ఆం ధ్ర మునవిమ్షుచి_త్తీయమును
సంస్క్ట్భతీమునమదాలనా చరిశ్రాదికములునీతనీకృతులు. ఆంధ్ర

సహరా నున క్‌వపహోరాజు కాలమున నిం తం తీనరానిమహ*
న్నలీ చేకూ ణెను, పెద్దనాదిక విశ్చెష్టు లీశ్రని యూ సానమున6
గవిశ్వరులు, మనుచరిత్ర, ము హార 'తాపవారణము మొదలగు
కృతులకీతండుక ఎతిపతి వడ్ల ద్రనామాత్యు నకళండాం ధ్ర కవితా పితా
మహా డన్న బిరుద మొసణాను. విద్యావిషయమున నీముహో
రాజు నాస్థానమునందు జరిగినవృ తాంత ములువింతవింత లుగాం
జెప్పుకూనంబడుచున్నని. కాన్నిమాత్ర, మిందు బెల్బం బడును.

ఒకప్పుడు కృష్ణరాయలు పసిండ్‌పల్లైరమునం గవిగండ
సెండేరమును గొనివచ్చి సభాస్థానముననిడీ సంస్కృతాంధ్ర ధృము
లందు సమముగాం గవనముసెప్పు నేర్చినవా రిద్దానిం గై కొన
నర్ములనంగా సభ్యలు మిన్నకుండిరనియు చానివై నాతంజేం

చ ముద్దుగ గందడపండియకముకా గొనుండంచు బహుూఃూాకరింపలా
నొద్దిక నాకొసంగు ముని యుక్కు_రు6 గోరంగలేరు లేరొకో

అని సగముపదషిము* జదివినం 'బెద్దనామాత్యుండు లేచి.
పెద్దనబో లుపండితులు పృథ్విని లే రని నీ వెఆుంగవే
పెద్దన కీందలంచినను బేరిమి నా కిడు కృష్ణరాజ్మృపా !

అని పూరించి యూమాలిక నాళువుగా రచించి చదివెనట !!

ఉ. ఫూంతమెజుంగులుం బసరుపూంపబెడంగులు€ జాపునట్టి వా
గ వ ॥ అ
జై ఈలు? జస్ట నిగు నెనగాపలెం గమనగమనన్వ లెక

152 చాటుపడస్టిముణేమంజ డి,

రాతిరియుక్‌ బవల్‌ మజుపురానిషపొయల్‌ చెలి యారజంపు ని
బాశరితీపులో యన6గ (౬ దారకసిలన్వలె లోయ దలంచినకా
ఇా౭తెన 6 బి కొనకానలను బె దలికుత్తుకలోనిపల్ల టీ
కూంతలనన్వ లెక సాగసుకోర్కు.లు రావె నా౭కించినన్‌
జేతికొలందిం గౌయగిటను జేర్చి నకన్నియచిన్నిపాన్ని మే
లూ 6తలభన్నుదోయివలె ముచ్చటగానలెం బట్రిజూాచినలా
వాటే ళం
-డాతొడనున్న మిన్నూలమిటాకపుముగులగుము కమనా
య క ది కశ శ

వాతజఅదొండపండువలె వాచవి గాసల6 బంటనూదినక
గాతల6 దమిచూలిదొక కె ససపుంజనరాలిసి బ్బెపు
న్నే 'తెలియబ్బురంపుజిగి నిబ్బర పుబ్బగుగబ్బెసబ్బ పాం
బూంతలనూనెకాయసరిపోడిమి కి న్నెరమేలుంబంతి సం
సాతతతానతానలపనకా దివుటాజెడునోటమాటుబల్‌

న్‌! బడా వ థ్‌ కా
మో, (తలనుంబకెకా హూరువు మొల్ల ముగావలె నచ్చ తెన్ష లా
రీతిగ సంస్కృతం బుపచరించెడుపట్టున భారతీవధూ
టీతపనీ యగర్భ నికటీభవదానన పర్వ సాహితీ
ఛాతిక నాటక పృకరభారతభారతేసమత ప్రభా
పాతసుధాప్కృపూరబహుంభంగఘుమంఘుమఘుంఘు మార్చ టీ
జూతకతాళ యుగ్మలయసంగ తిచుం చువిపంచికామృ దం
-గాతత లేహిఠ _కేహీతవహాధితభంభణుధాణుధింధిమి
వ్రాతనయానుకూలపదవారకువబారాద్వహహారికింకి ణీ
నూతనభుక్థ్రలాచరణనూపురరూళ రృలళ్లీవురంద సం
ఘాత వియద్ధునీ చక చకద్వికచోత్ప్చలసారసం ళో

ల్‌
యాతేకమారగంధవహహాోరిసుగంధ విలాసయు కృమై

కృప్ప చేవరాయలు 158

యాతేకుమూరగంధనహహారిసుగంధవిలాసయు క మె
చేశతము చల్ల 6జేయవలె జిల్ల న జల్హ వలకా మనోహర
దో్యోతకగో _సనీఫలమధు. దృవగో ఘృతిపాయస ప్రసా
రాతిరస పృసాకరుచిక పృసకంబుగ సాససా శెకుస్‌
రాయ లంతట. గవిగండపెంచేరమును దాన యాతని
పొదమునం దొడిగెనంట ! రాయలు వేజొకప్పు కేదో యాళు

వుగా రచింపువునం 'బెద్దనగారు చప్పినది--ా
(ప్రీభుదూతిక తెచ్చియిచ్చుక
ప్వూరవి డె మాత్మ కేంపయినభోజన ముయ్యొలమంచ మొస్వుత

చా

చ. నిరుపహతిస్థలంబు రమణీ

ప్పరయురసజ్ఞా లూహ తెలియంగలలేఖకపాకకో త్తేముల్‌
దొరకిన (గాక యూరక కృతుల్‌ కచియింపు మనంగ శక్యమే!

కృష్ణరాయ లొకనాం డాస్టానమునం గవీశ్వరుల కీనమ
సస్టినొసంగెనట! “వి! స్ఫురిత ప ణామణిద్యు తులం బొల్పగునాగ
కుమారుడో యనక” పెద్దన్నగారి పూరణము
చ. వరుడు ఇెజంగు పట్రినను వల్వ తొ అంగినలేమ సిస్పప
ట్రుకుతరరత్నమ్యు(ద్రికల నొప్పగుడాపలికేల మూయ లాం
గర మమళం గంం బపుడుకామవిధానము€ గాచియున్నవి
స్ఫురితిఫణా మణిద్యులం బొల్పగు నాగకుమారు6 డోల యనన్‌ *
నగరు, తగరు, తొగళు, వగరు, అనుపదములు ప్రాసస్థాన
మున నెలకొల్పి, రామాయణ, భారతీ, భాగవత పరములుగాం
గృవ్ష్వరాయనియా స్థానమున రాభామాధవకవి వేం జెప్పంబడిన
పదన్ధిములు-=
చ, నగరుపగాయె నింక విపినంబులకేంగుండు రాజ్య కాంతుకుం
దగర కుమారులార! యని కల్లి వగ లి లంగ డోపంగా౭
11

154 ఇవాటుపద వ్రముణేమంజ రి

దొగకున కత్షగట్లి మదిందోంపక గద్గదఖిన్న కంకయె
వగరుచుచున్న6 జూచి కఘువంశవనెణ్యు డు తెల్లి కి ట్టనున్‌ .

చ, తొగరుచి కనుదోయి గడు. దోపంగ6 గుండు ఫీముచేన 2 పై 6
నగరు ఇరాథ వంబునను దాంకినళంగిని దాంశి నొచ్చి తా
పగరుచుచుకా వెసక్‌ బరుగువాచిన నచ్చటిరాజలోకముల్‌
నగరు సుమోధనాజ్ఞ నుదినాటుట౭జేనీ భరాతిలేశ్టరా,

చ, పగరుపుమా లే, మె పరుండు సశ్యుండు గాండు సఖీసఖత్వ "మె
న్న గయవవాహనుండు మము నాంచటు డించుటయెల్ల సా
తగ రని కాక పూహపులతౌాతీను ల న విడంగ జూశతుశే
త్రొగకుచి మూషఫీశునకు( దోప ంగంేయునె వీడనాడంగన్‌ ?.

కృష్ణరాయలు ధూర్దటికవి కవనళ క్తినిగూర్చి పద్భరూప
మునం బ్రృశ్నింపంగా నొక కవి పూరించిన పూరణము.

చ. స్తుతిముతియైన యంధ్రకవిధూర్షకిపల్కుల కేల కల్తెనో
యతులితీమాధురీమహా మ; హో జెలి సెకా జగదేక మూవానో
ద్ధతీనుకమారవారపనిళా జనతౌ ఘనతా పహాకిసం
తతమభురాధ రోదికసుధార వధారల6 గో పుటం జుమా,

రాయలకోరిక వె నీ క్రింది మూండుపదసన్టిములును 'బెద్దన

తిమ్మన భట్టుమూా రి కన్రబచే రచింపబడి నవి

= మానుము కుక్కు టాధమ దరి ద దృతుదృ ద కూ ద్రాంగణ

హ్రాంతో లూభలనూలకం డులకణ శ్రా సంబు బే. గ్రొవ్వి దు

ర్షాంతాఖీలవి శేషభీవణఫణాంతర్షాంససంతో వెత

స్వాంతుం డైన ఖగేంద్రుక క్రైదుక నీజంజాటముల్‌ సాఫెసే?.
జాం స్థానవి శేషమా త్రేమునం దామరసాకున నీటిబొట్ట! నిక

బుూనికమౌొ _కీకంబనుచు బోల్స్బినమ్మాతృడ యింతగళ్వమా

కృష్ణ దేవరాయలు, , 15ర్‌

మానపతీశిరో మణులమాలికలందును గూర్చ వత్తువో
కానుక లియ్య ఐత్తువె వికాసము నిత్తువొ విల్వ చెత్తువో,
ఊఉ. కేక్ళు_క "నేలముక్టైగొని తవ్వ లనేర్తు నటంచు. దాకుతా
వొక్క కు జాతి యంచు ముద మొందకు బుద్ధిని వెల్టపంది! చ్చ
వెక్యడ? యాదిమఘోణియన చెక్క_డ! య స ద్రిసముదృ దుక్ల్షభూ
ర్భాక్కు_ రీలంబు నొక్క యకసంట నె మింటకి నెత్తి శేరు చే.
రాయల యాస్థానమున కొక సంస్కృత కవి యరు
చెంచి పెద్దనాద్యాం ధ్ర కెవిశ్వెరుల యెడ నీసడింపుతో నిట్లు
పల్మె_నట-ా
కో ఆంధగ9భా పామ యం కాన్య మయోమయనిభూషమ్‌,
వెన్వెంటనే పెన్షనామాత్యు(డు చెంపపెట్టు “పెట్టినట్టు
పూరించే!
నో, సంస్క తారణ్య సంచారి విద్వన శ్రేఫశ్ళంఖలమ్‌,
రాయలకు. జడరంగవుకెత్తులు వేయ టయ౧దత్యం తా
స క్షి యుండెడిదట! బొడ్డుచర్ల చినతిమ్మనయను కొప్పోలు
కరణముక వీశ్వర ది గ్షంతియను ప్ర ప పతిష్టగలవాండై రీ శ్రికృప రాయల
తో జదరంగ మాడు చుండెడు వాండు. శ్రీకృష్ణ రాయలపక్షము
ననెంద తాలోచించి యెత్తువేయుచున్నను సీతండొక్కండో జేయె
దురెత్తు వేసి యాటగెల్బ్చుచు వేయార్లు పందెముగొనుచుండెడి
వాండట! అతనిళ క్షికి సంతోషించి ఫాప్పోలు గ్రామమునకు6
గృష్టారాయపురమ మనునామ మేర్పజిచి రాయలు సర్వా గ xX హో
రముగా నాతనికి థధారవో సెను,
శక, శతసంఖ్యు లొక మైనను
సతేత్తము శ్రీ కృష్ణరాయజగతీపతితో6

156 చాటుపదస్టమణి మంజరి

జతురంగ మాడి గెల్బును
~ వ కుచర |
ధృతిమంతు డు బొడ్డు చర్ల తిమన బలి శే!

ఊఉ పీరుండు బొడ్డు చెర్ల చినతిమ్మనమం త్రి ర్రీకుమారుం డంచితా
కారుడు సక కాక నో క్రుండు పద్ద చేత
వారత్రేబుద్ధి నందసకవంశ్యు డు సక్కు_ తు. “డా
ఛారసమగ్రున _ర్హనుండు బారువచ సి న్థ్సీతినొప్పు వాం డోగిస్‌.

రాయలు కళింగ చేశవిజిగీ పూమునీవ దండె తిపోవుచు బెజ
వాడలో విడిసి హారి వాసరోపవాస వ్ర వతమును గృషహ్లాతీరమున
నున్న కీ, కాకుళ పుణ్య మె త్ర తమునం గోవించుటకె కె పెద్దనాదివిద్వ
త్క_వ్రురతో నరిగిను అప్పుడే యక్క_డవెలసియున్న యాంధ్ర
నాయక సామి కృష్ట రాయల స్వప్నమున నాము 'క్రమాల్య్ష
రచింప నా చేనించిన ట్లాము _క్రృమాల్యదయందు. జెప్పంబడి యు
న్నది. అక్కడ నేశావశినాండు పండితమండలితోం బుణఫ్టికథా
గోష్టి సలుపుచు. గృప్ట్య రాయలు చాశరథు లెక్కువవారా?
పాండవ్రలెక్కు_వవారా?అని ప్రశ్నించెనట. పెద్ద నాదులుతమకుం
దోంచినరీతినిబలు బెజుంగులం జెప్పిరట, దాళశరథులు ఈశ్వరాంశ
మున జన్మించినవారుగావున వారిక మానుషశక్తు కృులునులోకో త్త
రయోగష్టతయినుగల్లుట వింతే-కాదు.పాండ వులయెడ నీశషరాం
శములేదు. అ ట్లయియు శే కులయందును యోగగతేయందును
ఉఊశరథులతో సాటివచ్చిరి. కావున 'బాండవులే యక్కువవా
రగుదు రని తనయాశయమును రాయలు తుదకువెల్ల డించెనట!
అది విని రాయలప్రక్కను జామరము విసరుచున్నవాకలి యొ
కండు కేలుమోడ్సి “చేవర జన్మాంతరమున నున్ననుబ్తాండవుల

క్ర ఎవ బేవరాయలు, 1567?

భఘోంది యభిమానమును మాన లే” దనె నట! రాయ లతా
నందము సెంది యాచాకలివాని నేది కావలయునో కోరు కొమ్ము
నినట! వాండు బేవరకోట యేలవలెనని కోరిక కలదనెనటీ
అప్పుడేయక్కడ వానికి జేవరకోట సీమ నేలు కొమ్మని యనుజ్ఞ
నొసంగనట; "నేం డా దేవరకోట సీమను గమ్మజమోందామలు
పాలించుచు న్నారు. కాని నేంటివజకును నా సంస్థానమునం జూక్‌
లిచేం బల్లకీ మోయింపకుండుట యు సీలు మొవాస్లువానియొద్ద నే
యుంచుటయు నాణారముగా వచ్చుచుండె నందురు. కృష్ణ్వరా
యల_పైె ననేకకన్రులచేం జెప్పంబడిన చాటువులు...
ఉ. కరసంధానబలక్షమాదివి వి భైళ ర్య ంబులుం గల్లీ దు
ర్భరహండత్వబిల ప్ర ప, వేశకలన బ బ్రవా్నళల్‌ మానినకా
నరసీంవావ్నీ తిమండ డలేళ్వరుల "నెన్నకాసచ్చు నిసా టి-గా
నరసింహతీతిమండలేశ్యరుల కృష్ణా రాజకంకీకవా !
ను, కలనం దావకఖన్షఖండితేరిపుత్తుభ ర్ర రాండమం,
డలభదం బొనరించి యే గు నెకం దన నృధ్యంబునకా హారకుం
డలకేయూకకిరీటభూషితుని క్రీ కీ నారాయణుం గాంచి లో
గలంగం బొజుచు నేం? నీవ ue గృప్టరాయాధిపా !
ఊఉ. ఏపునC గృఫ్మరాయజగ తీశ్వరుఖన్తము మింట మౌొర్షముం
జూపిన భొనుమండలము సొచ్చి హుటాహుటి శతు లేయగుచో
శేపటిబాపన య్య పగలింటినమహో గృపు జంగమయ్య !యా
మాపటి దాసర య్య? మము మన్ననసేయు మటందు శెంతయున్‌ ,
ఉ. కాశియు నికరాసీసరిగాదు నృసింహునికృష్ణరాయ ! యా
కాళిని జచ్చువారికిని గల్లును జేతికిం బు జై నీమపో
గ్రానీని గండతుండెములుగా మృతి బొందిన వై 5కోటికి౯
భాసురరాంభకుంభకు చభారము లబ్బెడు నేమిచి శ్రేమో!

Re]
nN
౧

బాటుపద ద్భమణిమంజరి

ఆజ్‌ "టే
గాయం బూడ్చి కళింగ జేళనృపతుల్‌ కానిర రీపోషణీ

యి
మాయానీకుముటూరులోటుకుహుటూ మాయా సటాజాహ రే
మాయాడోయమడే యటండ్రు, దివి రంభాజారునిక్‌ యత్వునిన్‌.

వ, కాయగ్రామణి కృష్యరాయ భపదు గ కూర రఖడాహి మాచే

మ సమరకోతి9 కృప్పరాయలభుజాకాతాసీచేం బడ్డ దు
క శ్చేమదోక్షండపుళింద కోటి యనిన వ్రాకేంబు సప్తాళ్వమా
రోమునకొ గాంచి సెబా సహో హరిహకంగాఖూబు ఘోడాకి తే
తుముకీ'బోయిల "చాయి చేమలికి యందు ర్తి ంటికిం బోవుచున్‌.

మ, గవంకుల్‌ బికిరకురర్ట ఢిల్లికిని మకా కోటమేలమ్యొ ల బం
డుపకుం గుత్తి తెగ ల్స్‌ త్తడంబు అనుళకా బో లేరుచందేరులకొ
దపసం బెక్కె. చెపందపోటపురకాంతాగకృనిన్ఫేదన
ప్రపణం బై బె నస్థ్గపక ఎగయాణజయవా ర్త రకా నృన్నరాయాథిపా!.

ఒకప్పుడుకృష్ణ గాయ లకు గృప్షడ గ్గ అం దురుమ్ములతో(

బోకసువాటిళ్లెను రాయల సేన కృష్ణ కిద్ద కిడరిని దురుహ్క_సేన యద్దరి
నినుండెను.నదిదాంటిరాయలే నేన వె కీరావలయునని యేన్లులతో
దురకలు నదిళోనికింజాచ్చి కృష్ణ వెల్లువగా చాబుచుండుటచే
జెల్లాచెవరై కొట్టుకొని పోయిరి, ఏన్లులుమాత్ర, మోదరికి వచ్చి
రాయల సేనలోం 'జిక్కెను. అప్పు డోక కవి చెప్పున ప పద్యము
క్ల నకసింహక్ళప్పరాయా

దురమున నీపేరికేటు తుకకల౭జం"పెకా

గరిరాజపరదుం డంచును

x గ ప -
విఘట లట మిమ్మ? జూచి చృసగానవచ్చెన్‌

ae శ

ఉ. పల జ! కృష్ణరాయ ! సమరోర్వికా నీదువైరిక్న మా
పాలు ర్వీ్న వాయాధిభాథులగుచుం వాక్‌ ఐనీళాఖికా
ఖాలగ్నాయతకేశకపాళులయి యూలగ౯ా గేకిస లొటి యు
య్యాలో జొంపలొ యంచు బొడుదురు ఫ్‌ల్లా ంభోజప శ్రే త౯ాల్‌ |!

కృవ్ల చేవరాయలు,. వరకి
లం

మ, బలఖిన్నాగము చెంపంగొట్టి గిరిజా ప్రాణేశున జ్తైక్కి వా
స్టలజా తే మణకొప్వువట్టి కరివక్షుం బెక్కా ఢట్రించి యా
బలరాముకొ మొఅంబట్టి నీ యశము భూభాగమునన్‌ మించే నౌ
లలనామన్మథ | కృ ఫప్రతాయనరపాలా . రాజకంకీకవా.

కరమరుదగుకీ రి యొస్సెం గరిభిస్తిరిభి
త్క_రికరిఖిద్దిరిగిరిబి
త్య రిఖిద్దిరిభి త్తురంగక మనీ యం బె.

జో od

న పద్య నాట్య స్థలంభున బక్కిిలోన6
బెరుపల6 బన్వి శించినపరమమూ డి
bE ద. —ద
అనుదినంబును గృఫ్పరాయాధిపు వకు
జక్క జగడాలవేలుప్పు శ కును లొసరంగు.

చ, సెనిమిటిచేయు పుణ్య జనపీడనప్ప త్తి వము 6 దం డి భంగము. క
దనయుననంగ ఫావము కు దమ్హునికార ] బ్రిముం జూచి రోసీ స
జ్ఞసపరింతం క ర్యనిధియ జారుకరీరుం గళా,ప, పృవూమ న
వ్వననిధికన్య చే* జిత వేరినికాయుని( నృష్టాయనిన్‌.

4. అజ్జముభీమనోజ! నరసాద్ధిపనందన! కృష్ణ! నీయకం
బబ్జికరాబ్ద జాబ్దన య నాబ్దవిలాసము నీవితీర్షి హుం
బబకకాబహాబనయనాబవిలాసయు నీపరా ఖో వుం
జ జ బ్ర జె లీ
బబకరాబజూబనయినాబవిలానము చీ తే, మిదరన్‌.
జజ జ లో UJ @

ఉ. కాయము నంగి తొ ముదిసె6 గన్ఫులునుం బెరగప్పె6 గాలు చ్చ
దాయె నటంచు రోసి నరసాధిపసనందన! కృష్ణరాయ! యీ
భూయంతీలలామ నినుంబొందిన నాదిభుజంగబ కుక్‌
బాయనిచింళచేత( దల ప్రాణము తోకకు రాకయుండు చే!.

ఆంధ్ర వాజ్యయమున సీ శ్చీకృవ్వ్యరాయలవిఖ్యాాతి యవిన
శషరమును "బ్రథానమును గావున నామహో రాజునుగూర్చి

160 చాటుపద్య మణిమంజరి.

ప్రతీమున( జెప్పంబడీనచాటుపద్య ములంగూడనిందు. జ్లే
ర్చుట సము చితమని యట్లు చేయుచున్నా డను.

క వీక్యారోసక! కృహ్ణరాయన్భపతే | త్వ రై ప్రరికాంతా వే

3

ధాఇంత్య 8 కుచయానరోమలతి కావ్యాహోరలీ లాభ్ళ కే,
ప్రాపాకా కేకమాహీభ పన్న గకు కాకా రుంఫంకి పశ్రైందునా
మధ్య నాపి కచేన కంకణలసదై ్రమూర్యకత్రై రపి,
శో భో భోభూనర! భూరివి క్రమ! భనిద్ధాటీవు విద్యాఫచై.
ర్న స్సాకోషు ధణం ధణంసాఫఘణం థాణం నణధ్యానిషు,
తరత ర్ల పతి మల్లవీవసర ణే దేశాంగనానా మభూ
న్న ఎ _కేఫ్యో ధిమిధిమి అమ ధిమిం ధొంధిం ధిమింధెంకృ తిః.
ఫ్లో. దృగ్భీత్యా నరసక్షమాపతిసభ్‌ స్త్రీణాం మృశనే ణా శ్రితో
రాజూ తన్తుఖకర్ణితే స్స ప్రయ మపి త్యక్వా2 ౬

ల్సి

నుస్తశస్య జటాటవీ ముపగతః పాశౌత మేణం ద

సనాక ప నలో శి తతమం లీశోజఒవీ నోపేత తే.

గను లి నిజ్యాఇతే త ఊపీ నో మతే
శో వీరా గే సర! కృృషరాచు 1 శోవతా కచ తారణ పషపాంగకో
en Ud రం వ్యక్‌

్‌
ప్రాధాః కేచన పారనీకపకి యః వ్రాప్తాః పురీ మామకీమ్‌,
పీరు ల్టేతి గురౌ, నిలద్విషి సురత్తాణేతి, కవ్యాంపున
ర్చిబ్బ్‌తి, దాతా సలామితి, సురాకా స్నేరాన నాకా కుర్వ తే!
శ్లో. కృష్షరాయ U స్తుఐంతు తాం కఐయో న సయం స్తుమః,
నరసీంవాకిశోరస్య కియాకా గజపతే ర్త యః,
సా జ
శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు లావణ్యగణ్య మగు నొక, శ్రీరత్నము
ను బహుయత్నమున సాధించి యవరోధవధూసవిధమునం దన
యుల్లాసమును వెల్లడించెన ట! అంత నాయంతఃపురికోయింత శే
ఇంతయుప్పొాంగవలెనా)? యిదియేమిగ జపతికుమూ కైనుసాధిం
చుటయొకో గొయని తేల నా జెనట! రాయల డెందమన ఛుటుకు

కృష బేనరాయలు, 161
౯

మని తొంకెను. గజపతికుమా -రైను సాధింప డలంపొదవెను.
ఒక నాటిరా్రి, యుపళుతి పరిజానమునశ ఛాకివానీయింటిదరి
ల a ర
కొకయా_ప్పభ్భత్యుని, దిమరుసును బంపెనట! ఆయింటి ఇవాకీ
నాడు సుఖశ యితుండ్రై యిట్లు పాడుచుండెనట:
“కొండవీడు మంచేరా కొండపల్లి మందేరా
కాదని యొన్వండు వాదుకు వద్సిన కటకందాగా నుండేరా.

విజయనూచకవముగు నాయుష శ్రుతిని గానియ ఛాయలు
దాడివెడలి కటకమునజుకును గల దేశమును వశపజుచుకొనుట
యేకాక గజపతికుమా శెను గూడ దక్క_(గొని యంతఃపురమున
జరిగిన యవమానమును బావీకొ నెనట!
అధ ఆక
శ్రీకృష్ణ చేవరాయల నిరాష్టణ కాలము
ఉఊ. బోరన యాచక ప్రతతి భూరివిపజ్జళ నందుచుండం గా
నారయా శాలివాహనళ కాబ్బము అద్రి యుగాబ్దీనోములం
చారణనత్సరంబున నిదాఘడినంబున మాఘకుద్ధష
మీరవివాసకంబున న సింహునికృష్ణుండు చెలం సక్షముకా
© లి ౬9 ఆట
ద్వారక నున్నకృష్ణు6 దడవతారససమా పేని జెందుకైపడిన్‌ .
రాయలనిరాష్రణానంతరము కొన్ని సంవత్సరములు పెద్ద
నామాత్యుండు జీవించి స్వావస్థ నిట్లు చెప్ప్రకొ నెను
శీ, ఎదువై నచో౭ దనమదకరీంద్భము నిల్చి
శలూంత యొసంగి యెక్కి ంచుకొనియె
మనుచరి త్రం బందుకొనువేళ06 బురమేంగద6
బలకిం దనకేలం బటి యి తె
య ఈ —
గోేకట శామాద్యనేకా గృహార ంబు
లడిగిన సీమల యంచు నిచ్చె

162 వాటుపద్ధామణిముంజరి

ఇరు దె నకవిగండపెండేరమున క్రీవ
తగదని తానె పొదమునందొడిగ

గ్‌, ఆంధ్రకవితాపితామవా! అల్ల సాని

ఇద్దనకవింద, ద! యని తన్సు+బిల్బు నట్టి

కృస్తరాయంతో దివి కేంగలేక
మదికి యున్నాాండ జీపచృవంబనగచు,

రాయల నిర్యాణానంతర మే గజపతి రాజు కన్నడ రాజ్య

మువైకి దంజెత్తిరాంగాం బెద్దనామాత్యుం డీ సీసపదన్టి మున

రచింటెవ కం పెను, . సిగిలి గజపతిరాజు తిగిగిబోయెను.

కీ, రాయరాహుతమింశరాచయేను ఏ నచ్చి
యారట్లకోట గోరాడునా6ండు
సం పెటనకపాల సార్వవె ముండు వచ్చి
సింహాద్రి, జయశిల6 జేర్చునాండు
సెలగోలసింవాంబు చేరి ధిక్కృతిల గంచు
తల్బులం గరుల డ్రీకొల్పునాండు
ఘనతరనిర్భరగండవెండెవ మిచ్చి
కాయకు రాయల కొనాసార్పు నాడు
గ్‌. ఒడ లెజుంగవొ చచ్చితొ యుర్విలేవొ
చేరయజాలక తలకెడి జీర్ణమెతొ
కన్నడం చెట్లు సొచ్చెదు గజపతీం ద్ర!
తెజచినిలు కుక్క సాచ్చినతెజంప దోంవ

తురగా రామకోవి,

ఈతేండు పెద్దాపురవు( బ్ర భువగు వత్సవాయ తిమ్మజగపతి
నుహోరాజులుంగాొకి నాటి వాడు. ఈతేనిచాటుపద్యము జే గానీ
గ్రంథములు తెలియరా లేదు, వక్సవాయతిమ్మనృ పాలు నీతండు
తీశును.
ర
| వీరుల
క అద్దెక శ్రీభూా స్‌
ముద్దియ లాహరికిం గలరు ముగు రందజులో6
జెదమ నాట్య మాడును
దా
దిగమని వత్సవాయతిమనియి౦టన్‌ .
యా లీ
మజీయు నీపద్యుమును వినుండు.
ఊఉ. పెండెల నాగికొప్పుపయి( చెదిక టిసలి గంగిగుబుచ
ది ఢి పె
నొండలనుండురావుక వికుంజరుహ స్తు క్రింద ందుంజేసె హా!
ee బంటు మిల్లి యది పండిన నీ కసుమా౭ద్రారుణీ
నుండలనాఘC బోలు నొక మానపమా తుని చేడంబోవ్రశే?

వింతయొక్కటి వెల్లడియయినది సింగారముచెలరేంగు చున్న
పద్యములన్నియు క ీ నాధునితలకుందగిలింపయబడుచు న్నవి. పెం.
జెలనాగి,గంగి, పెద్ది SRO IE రాముకి విగారికిం గామిను
లనివై పదస్థము పలుకుచున్నది. కాన యావెలందుకల పేర నున్న
పదస్టిములు రామకవికృతము లే యగును.
ఉ. చూడంగ నల్బుశాని పరిశో భితదివ్యకురంగ నాభ మే

జూగకను, 6.౪౪

అనుపద్యమును,

161 చాటుపదష్ట్రమణిమంజ రి,

ఊ. భూకలబమందు ధాతకు నపూజ్యతే గల్లెను నంట మూట భౌ

గోతులబుచ్చి గానికిొక కొంచెము =

ఉక ఒడ

అనుపడ్యమును, శ్రీ నాథకృతులు గాల దలంపం బడుచున్నపి,
రామకవ్శిగ్రామణిపని నిజము నేంటం చేటపడినది. ఈపద్య మి
'రామకవి దగనో కాదో!
గి. విప్పుతలముండ తల్లి వివేకిగాదు

య?
ఎన్నిదిట్రిన నాభార్య యేభ్యరాళి
అన్నిటికి దోడునాకాలు నకవటి కౌలు

కు ర్రీ !
రామకవిగాని బ్రదుకు రామరామ

న న న.

నృసింహ భారతి,

ఈయన శృంగగిరివీఠాధికారి కాంబోలును. ఎవరో పిరిని
బొగడినారు.
మ కరహాటాం ధ్ర మరాటలా బవిలసక్కా_ ౦భో జనేపాళి కా

కురు కాళింగ వి దర్భ చేదియవనాఘూర్షావనీ నాయక

న్ఫురితా నేకసభాంకరాళ ములలో భూష్మీంచు వాక్చాిఢి చే

నరసింహో క్రనుభారశీందుగురునికా నాస్వామినిక- వేడుకన్‌.

ఈయన తనవీఠమునకు వచ్చు ద్రవ మంతయును మేడల

కును మిద్ధెలకును న్భబించెడువాడట!
శో. కారూణా మపి చారూణా మళ్ళ నాం వేళ్ళ నా మపి

నృసింహాభాక తే క వ్య మమ్య్యూ ఆయ్యో వృథావృథా,

వీింగళి సూరకవి,

ఈతండు కళాపూర్ణోదయము, ప్రభావతీ వ్రద్యుమ్నము

రాఘవపాండపియము, ననుశృతులను రచియించిన చతురక
ద్వి కావ్భములలో నీతని రాఘవపాండవీయ మగ ట్‌
ఈకి క్రిందిపదర్టిము తద్దగంథధరచనమును శాఘించుచున్నది.
క. విశదం బొకపక్నంబున

విశయము వేటొకట నిట్లు విలసిల్లిన యా

శని యెట్లు సాటియగు6 గవి

కశి యగురఖభుపాండు కావ్య చణనూకనకున్‌

అడిదము నూరకవి,

శై ? 1750 ప్రాంతేములం దీకవిరత్నము విశాఖపట్టణవు
మండలమందలి విజయనగరసంస్థానపుంబ్ర భువగు పూసపాటి
చినవిజయరానురాజుగా రియొన్షం గవిశ్వకుండుగా నుండెను.
ఆం ధ్రచం ద్రాలోకము, కవిసంశయవిచ్ళ్చేదము, కవిజనరంజ
నము se యిీాతీనికృతులు, ఈతని బాటువులు.----

చ. గడియకు నూలు పద్దెములు గంటములేక రచింతు. దిట్టం గాల
దొడయితినా పఠళాలుమని తూలిపడుం గులశే లరాజముల్‌
విడిచి యను గ్రహించి నిజుపేద ధనాధిపతుల్యు6 జేతు, నే
నడిదమువాండ ! నూఠనసమాఖ్యు(డ నా కొకరుండు సొటియే !
చ. గరిసెలువ్రాంత గాని మణీ గంపెందెటుంగము మన్య'దేశ ముల్‌”
తిరిగి యఫీవ్భ నువులు తెచ్చి భుజింతుము సర్వకాలముకొ

166 చవాటుపద్యోమణి మంజరి.

సురుచిరసక్క_విత్వనిధ్ధి నూరకవీం, చున న కెలక ల్లి గం
చకమును శగ మేక మెనచన్నుఅపంటి టెనికిందుమావ్య ముల్‌].
ప్రక్నో త్రరమాపముగాం దనవృత్తాంతము జెప్పుకాన్న
ప పము,
క ఊకెయ్యది? శప్పురుబలె
జీరో? సూరకవి; యింటి పే? కడిదమువార్‌ ;
మారాజు ? విజయరామ మను
హార్వా జతల డేమి సరసుండా? భోజాకయా?
రాజానుబొగ డిన పదడసములు.
ఢిల్రీలోప పల గోలకొండపురి నిండెకా న్మీపృశంసల్‌ గుణాల్‌
బల్లాలం బొడిపీంచి హు మన జ నెక్కి. సెకొంచు బా
ధుల్లాఖానుని6 చాజ(దోలితివి నీ కోళ్ళ కి సూ బొలకుకా
మళ్ళింపం దరమౌ నె (గ్రీవిజయరామా ! మండలాధిశళ్వరా !
ఊఉ. పంతము నీకె చెల్లి నొకపాటియమోరుండు నీకు సాటియా =
కుంతము(6 శేలయబూూని నిను గొల్వనివా౬డు BOBS
కాంకు డొకండు లేడు కటక ంబుమొదలా.ని నోలగొండ!
ర్యంతము౬ జూడో ీ,విజయరామనృపాలక! టు.

ఏజయరామ రాజుగా “శేదోకారణమున సూరకవిగా

డ నాగ్గవామూని యాస్థానమునుండి తొలంగించి రక
బాదుల్లాఫోనుతో నొకసారియువము సేయంబోయి పరాభూః
లై యారాజుగారు తిరిగి వచ్చుచుండంగా నూరకవితన గ్రామవ
ప ప్రకతో త్రోవలోం బననచెక్షైక్కి వి స్తళ్లకై యాకులు సోసిక్రా
చుంజూచి యెదురుపోయి పల్లకీ నావీ తనకసి తీటునట్టు చుః
కుగా నీ ప దనము జెప్పెనట,--

న

వే,

అడిదము సూరకవి, 167

మె త్తసై యున్నయరటాకుమో (ద గాక
నుంటమి6దను జెల్లునే ముంటివాడి
వీద వై యున్నసక్షైర్ధ మోద గాక
కలబె క్రొవ్వాండి బాదుల్ల ఖానుమో (ద ?

ఫానుగుపాటి వెంకటమం శ్రి యనునియోగిమోాంద

సూరకవి చెప్పిన పద్యములు ___

క

UK

ux

క,

క్ల,

ఫఘనకులమున 6 బొెడమిన దు
వ్‌ > నన J
ర్మనుజుం డిల నించ్యుండగు నమన మూర్చ ప్రముఖం
బున వకజలి మంచిదగునా
విను మవహిత! పొన్నుపాటి జేంకటమం తీ, !
౧ కలీ

=, కినుక మెయి6 దన్నులాడంగ

మొనకట్టిన సరయు గుజ్రముక “గాడిద యుకా
ఘను6౬ డల్పుండు సరి యగుదులె

3 |
విను నమువహీత! పౌన్లుపాటి వేంకటవుం త్ర |

. సామవుజము చెజుకు మేసిన

దోమలు పదివేలు చేరి తలం గలవా ?
గ్రామపతి తగవుడ ప్పిన

చ్రానుములో నున్నవారు కా దనంగలరా |
ఇ తేడి పుత్తడి యగునా ?

తొ త్తది నగ లెన్నియిడిన దొరసొ నగునా ?
యు తెమకులుం డౌెనా చె

లత్తున౬ దాల దిరిగినను గులామా గులామే !
బలవంతుడు బలహీనుడు

పొలియుదు రిదికప్పు? నల్ల పూసలు ముత్యాల్‌

168 చాటుపద్యమణిమంజరి.

దొలంగంగద! మగ ండుసోయిన

చెలయదుకకుకె బాన్లుపాటి వేంకటమనుం |

వ
క. జలచరము లబ్ది బొడమవె?

జలరాళికీ మోదక రుండు చంద్రు,౦ డొకంజే

కుల ముద్ధరింప నొకంచే

విలసద్యశ ! పొన్లుపాటి వేంకటమం శ్రీ !
క, వలరాచపనికిం గాదా

వెలవెలందుక పాన్పు నెక్కు_ విటులడు సహీంచుకా

జల మేల కార్యవాదికి

విలసద్యక! పొన్లుపాటి జేంకటమం త్రీ |

పూనపాటి సీతారామరాజుగా రొకొప్పు డేకవచనమున

నంబోధించినందులకు. గుపితులుకాంగా నూరకని చెప్పినది.
క. చిన్నప్పుడు రతికేళిక

నున్నప్పుడు కవితలోన యుద్ధములోనక

సన్నె సుమో రాకొట్టుట

చెన్ఫుగ నోవూసపాటి సీతారామా !

దంతులూరి యన్నమగా జనుసాతం డీ యడిదమువారి
శేగమాన్యమునుండి యక్క_డిచెజువు ముజుగునీరు పోనీక
యడ్డుకట్టి చిక్కులు వెట్టుచుండంగా నీ నూరకవికిం దండ్రి వరున
చాండగు రామకవి మూకాలిబంటిలోం దనమాన్యమున నిలు
చుండి యీ క్రిందిపద్థాములం. జెప్పెనట ! అంతట నారాజు
కట్టినయడ్డుక ట్ట తెగి పల్లమునకు నీరు వంచుకొని పోయెనట !
నీ, ట్రహాండభాండసంప త్తి కుతీ నిగల్లు

పద్మ నాభునిప దొస్టిమున 6 బుట్టి

అడిదము సూరకివి. 169

సకలరత్సాకరసానమె యుప్పొంగు
థి య
నంబుధీశునిచరాంబు ప్రొక్కి
పరమత ర్త ఏజ్ఞుండై పరఃగుశంతముమహి
౨ అలీషా ౬-
రమణువామాంక భాగమున జేకి
అఖిలలో కాధ్య శతు డై మించి విహరించు
శివుజటాజూ-టా గృసీము నిలిచి
గీ. తనరునీనంటిధన్య కు త్రెమయు గాదు
హ్రాసపా టి ముహాస్థానభూమి యందు
గాలు త్రోకరాంగ నోడు6 జండాలు డైన
గడలు మిటమాని డివిజగంగాభవాని !
కీ, అదిభికంం డ్రీతం డని రోసి విడియాకో
గొనిఐచ్చి యిట నిల్వ. గోరితొకి్‌ :_
జగ డాలబిలివై ననతితోల బోరాడి
వీంగినచ్చి యిచట డాలి తొక్కా
నిక్షరాంగన లెల్ల నీఅంకు 'వెర పుచ్చ
న దూంబవై యిచ్చోట దూతీతొ ళా.
వీజ బాంపలం గప పెటుటశె మిన్ను
ఉం 65 రా
వోలంగి యిచ్చోటను నిలిచితొక్కొ_
గీ, నలదు ద్విజభూమి6 గా ల్నిల్చ్ప వరుసగాదు
రవ్వ నీ కేల తగ దంబురాళి కరుగు
నాలి యతేండె కాండలు పిన నా౭టిమగడు
కదలు మిటమాని దివిజగంగాగవాని !
అ 3
న్స్‌ భావింప నిలువెల్ల భంగంబులే కాని
భంగము ల్లూలంగు కొప్పటికి లేదు
తిరుగుచో పంకరతిరుగు డింతియ కాని
గ తిన్నగా దిరుగుట యొన్న డేటు యగ

£70 చాటుపద్య వముణేిమంజరి

bit

రా

మొనని శేయుం బఐళ్లు మొరయుచుండుకు కాని

మరయ కూరకయుంట యొజు6గ మహుడు
పల్చనగు కు కాని

పలుచనిగతి మాని మెలగు ₹-ఆజుం6గ

అ
జ్ర
లీ,
సో

3

న నినైన యబఐగుణంబు
ంచి దివినుండ కరుగుదెంచి
నిఖువ్రనీనౌె వనీ విందు నిలిచితొకా_
కదలు మిట మాని దివిజగంగా నవాని !
కళ మారా?నవం కలని వక్షీంచి మ లెక్క లీ
i పా pr
రాణించు తిరుసపరాంసునై న
గంజాయి గుండ హుక్కా. లుడికెడి నీళ్ళు
ప 0 క
ద్రావి మాాన్స డెడుతురుప్కు_ లైన
పోేవులం బడము తి కోసి ముక్కాలు 'మెక్కుు
జూ
సమచాంధు లగుకొండసనరులై న
"తఅవాటు గాొటి క తెరదవొంగల చాల
య Le) — చ...
నాకించు తిరుగు వదండాలు నైన
భూసురక్నేక, మిది యన్నం బోం డొకండు
న్నపాలములు వొవ్యాణ మేర్కేమునకు
ఘాతుకత్వంబు సేయాముప్క్లరులుగలరె 2
కదలు మిజు మాని డివిజగంగాఫవాని !
కృళిక్శాదు లాయెనా కీలోగ్రృఫణిఫణా
నేకఖ్రాత్కా-రపల్మీకచ యము
విరదోంట లాయునా క జకుకంటకకంకటు
కాంకురవీసు స్ఫ్ఫురితౌగ చ యము
పువుంబాన్సు లాయెొనా నపమంజూలకేత
లవణాలవాలమొ చన్రటిీ చేల

అడి దము సూరకవి,

బొనుకిం డాయ్‌నా భూరి బేకాండజూ
4 0౧ గ్ల
ధథానమెతనరుశ దొర.చ యము
ర
గ్‌. నీకు వివారింప ససతులై నిబ్వటిలెనె
2 జం: “బెడ శ $
చిన్ని ఫాలములు; అౌవాణ మ క్రేమునకు
ఘాతుకత్వంబు చెయుముష్కురులు గలచెలి
కదలు మిట మాని దివిజగం గాభవాని!

అడిదము రాఘకవి వ నిషయమునుార్సి పూసపాటి
విజయరామరాజు గారి కిచ్చుకాన్న యర్లీ పద్యములు.
కీ, అవధారు! దేవ! మహా పృభూ! విన్నపం
తో వి న్నే - ణే బ్యా
చాత తీయు కుధ్ధాం శ్రకవిని
జేరు రామన యింటిపే రడిదమువాకు
మాజాగ భూపాలరాజుచేః;
నల్ల కృష్ణతు.మా నా య కాశ్రేసరుం
డెజ్జకృష్ణమ్షాతలేం ద్రు లచటం
గరణికదధ3 బు గల్పించి మాన్యంబు
శీ శ
దయచెసి రది యాస్వ్పదంబు మాకు
గీ నదియు సీయే(డు దంతులూకన్ననృపతి
స తముడు గామమెలను గు తచేస్సి
ఎది న్‌ా య ని
ప జలు చేజేపడ
చెటును బిగలట్టి (ప్రజలు జేజీపడంగ
ముంపుగట్టించె సరిపొట్ట ముంపందలంచి=
నీ, విన్నవించెద నాదువృత్తాంత మది కొంత
చి కగింపు పరాకు నేయకుండం
టో
బొలములో నొకంజేరువూన్పంగం జూలండు
గంగాభవానిధ్రాకకును జడిసి
దుక్కి. టుడ్డను గొని దున్నుకుంద మటన్న
బదులియ్యా 6 'డెవ్వండు పాంతనేబు

170 చాటుపదషిమ౯ో మంజరి

'ఏీవోలియును లేక యింట నుండెద మన్న
సాలుకు వచ్చు గంటాలపన్నుు 6

గ్‌, చేకవబనవారు పొన్నూూరుతెన్ను”ాదు

ల పస లేదు గంటాలపన్ను పోదు
మాకు దయకాదు మునుసటిమిసిమి లేదు
ఎగుణదిప! విజయరామాననీప.
సూరకవి పపొత్తు?ండు బాలభాస్క_రకవి చల్లా పట్టాభి
రావుయ యనుజానింగూరగ్బ్సె చొప్పన పద్యము.

&

వీ, విజయరామశతుమావిభు మెచ్చి ఫాసిల్లె
ధరణిలో మ్మా పృపితామహుండు
గంగాధవానిని గణుదిళ్టు న. తిట్టి
ఫూ జెన్నాంచె మాతొత యొకడు
వెలయంగ మగటిపల్వెంక నుబడం దిజ్రి
తగంబెగటార్చె మాతం డ్రై-గారు
ఆరీతిగాందిట్టి యమపఫప్రురంబునకును
నిన్ను బంపందలంచి యున్నవా 6౫6
గి “ాచుకొ మ్మిటు మోంద నఖండచంన
దామణో ద్దండక వితాగఫీరళ కి
నీతరముగాదు కలహీంచి నిర్వహింప
చల్ల పట్టా భిరాము! సిచగుణధామ!

అహోబలపండిణతు6డు.

ఆం ధ్రశబ్దచింతామణి సూత్ర, ములకు భామ్య మొనరిం
చిన గాలి యహోబలపండితుండు మైవవోలున నుండగా గుంశ్ల
కమ్మ వజి దవచ్చి కొంపలు కూలీ పంటలుపాడ్వరడి | తిన నన్న మును
గట్ట గుడ్డయు లేనిదుర్షశ వాటిళ్లైను, అపుడు నరసా రావు వేట
కుల్రాజువారి సంస్థానమున కరుగుదెంచి యూ క్రి౦దిసీ సపది
మన జెప్పి వారివలన నొకయ గృహారముం బడసి యాతే
కచ్చటకు నివాసము మార్చుకొనెనట!
b, జానక్రీపతి లేశసజ్ఞరొన్టైలపాలు
ట్ర ప్పెల్ల గొన్టేపాలు
నంవాసములు వొంగ టా మ
నయనముల్‌ జూగకణంబుపాలు
కలపు సక ఫుంద్రాూ క ప్రైమోపులపాలు
పొలుసె నచేశులు ముండ్ల పూల
భూరి సంధ్యావిధుల్‌ బురుదనీళులపాలు
నాలుక దీనో క్రినటనపాలు
ఫునతరన్నే పొ మతినీ దజనముపాలు
చిక మేళ నతిదిర్భచింతపాలు

హరిహారీ! చేహ మంతయు నల6ంతపాలు
ముదనోలున నుండుట మాకు6 జాలు.

వటీజ.
ఆతని పృతిజ్ఞ
న ప్రై
నెట్టన నఫినవ నయ
భటా ఛార్యాభిధా నపటుబిరు దొంక ౦
కు న్న

174 చాటుపదస్టమణమంజ చ

బి బ్ఞట్టనక వహించిన
దయ జ! నను బోలంగల సుధీవరు లేశే?
నక్కలపాటి బాలసరస్వతి యనుక వీశ్వురుండు కడపరెడ్డ
నుగూర్చి చె చెవిన దె.
ఊం. నెడ్డ మటంచు. గొవ్వునం జరించి వరాలు గడించె యూరకే

క

Ww

బుడ్డ కొలం డి ద్రావి కడుపు ల్కుడు6 బెంచి వివేక హీనులై

షఉనంక్‌ న
ఢ్ఞయకాల! గోళ్ల చినతిమతనూభని ! తాతభూవరా!,

-బేవలూ3 కేశవ రెక్డియనునాతేః డొకకపీళశ్వరుండు త్రో, తోవ
re .! కవీశ్వరులా! యని గేలిచేన య.
కోపము వేదె త్తి యాంకవీశ్వగుం డీ పద్యము. జెప్పెను,

క, పీ పటినట్లు నోరను
ఈ ల
ప్రి పట్టవడేమినికు! ఫీ, పీ, లందుకా
క రుచిపు కున నీ
కీసటంన చేనలూరి కేశవరెడ్డీ!
వ Gs
నారయప్పారావువారి సంస్థానమున జనూబంద్‌ికిం గర
కములు వచ్చి చిరకాలము నూజివిట వసింపవలనీన వచ్చుచుండెడి
టద! ఒకస్పు డాపరస్టలవాసచ్షేశమును సై సై ప లేనికరణమొకండు
నారయభూపాలునోద్దం జెప్పిన పద్యము
క, శీతజలస్నానంబును
భూతలశ యనంబు నొంటిప్రూ టశనంబుకా

29

gl

ంచు గుణహీనుల శెక్కొ_డి కీరు లోరి వి

ల్‌

నాతిగల బహచళ్యము
WJ
నాతేకమా! ప్రూటగడప నారయభూపా!

భంగ పంచకము. కీ నాథకృతియందురు.

సౌందర్య శాలినియగు నొకనరపాలుని బే వేరి యమా
త్యునకుం జనవుపడియుండెను. ఒకప్పు డాభూపతి కార్యవళ
మున స్తలాంతరమున కకఠుగుడు సామంత్రి యంతిపురమునం
జేరుకొని రాజమహివీతోం గేరింతేలాదుచుండెను. ఫడమితేం
డును నాంటిరేయి*కే మరలం దిరిగవచ్చుటయు(. గోటలోనికి
వచ్చినతోడన క వాటము' లెల్ల బంధింపంబడుటయు నెజిలగి
దూతికయొక _ర్రీనృత్తాంత మమాత్యునకుం ఉలికి చాంకొను
టకు భృాంగాప జేశమునం జెప్పినది---
ఊఉ. మాయురె భృంగమా! వికచమల్లికలకా విడనాడి hh
నీయొడం బూప్పుంచేశియల నింపుజనింపంగ 6 , త్‌ లి సాక్స్‌ యు
బోయద నన్మృభ్రాంతి నినుం బెందను రా క నిప్పు వీ
తో యమజప కృేముల్‌ ఐఇరుసతో ముకుళించెం జలింపకుండుమా |!
పుడమిజేండు శయనాగారమున కరిగినపిదపం గొంతదడ
వునకు మం శి, యిటు కటమున దాంగియుండంజాలక యిటు నటు
గదల లగా "పప్పుడ డగుట విని మజిల నాదూతిచెప్పునది
చ. ఆళికులసర్య! పద్మ ముకుశెంతరమందు ననీంపసేరమి౯£ా
జలనముససెంచెచేమి నవసా౫సనమి త్రుండు రాకరనుండునా ౨
తొలంగుక యంచె యుండు మి6క6 దోయజవైరి తీరంబె రా
కలవర మేల? తమ్లితుద గానక తూజక యూరకుండుమా!
సాధ్వీమణియగు సామంత్రి భారి జే. డంతిపురమునం
జేరుట విని రేయి రెండుజాములు కడచనినను డనభ ర్త యిలు

ప్రయో

176 చాటుపదస్టమణమం౦జరి

సేరమిచేం దిగుల్వడి యేమికీడు వాటిళ్లైనో యని కనుంగొన
రాయగా నామెనుగూర్చి దూళీ చెప్పునది.

చ. అలిశ! త త్తజ మేలె సేండు నిదె నయా ల్మేశుండౌళ్ళంగముకా
జఇఒజాస కృమరందపానపళతేక౯ సానందు 6 డై యున్న వా
డులు కింలేనియు లేక నీ నరుగుమూ! యొప్వాక నిప్పాట న్‌
చెలువుండుం బజుతెంచు6 చేకునను రాజీనంబు పుష్సించినన్‌.

తా మింక వెలుపలకు దయచేయుం డని నుం తి కిని
బోధించుచు జెప్పునది---
“జు, పతిని దృించిన వేళ రాందగున యోపచ్హారి యీకేలి క?
యతనంబందు రతిక్ర్కమక విభుండు నిద్రాసక్తులడై యుండే నీ
కత్రషలే క్షణ మోమువాంచినది నీసామర్గ న్రముకొ జూపంబో
కతిచేంబున చే(గుమా! తొలగి మాయాతేల్‌ సుఖం బందంగన్‌.
శేయి రాజమహీనీ తవకంఠహారమును మంత్రి, కంఠ
మున వై చెను. ఆతీండునదివుజచి వుటు నొండు డానిందాల్సియె
రాజసభ కనుబెంచెను. అదిగాంచి రాజు గుబులించునేయమా
యని భితిలి నివుణయగునొదూతి వందివేషమున నరుగుబెంచి
యో క్రి ందిపకిమును జదువ నందలీ “మానపరిపాలి” యను
విశేమణముంబట్టి మంత్రి తెలిసికొని తనకంఠమందలిహారమును
బై పచ్చడమునంజుట్టి పారితోపికముగా నొసంగెను.
చ ఆతు౬సభొ ంతెవస్థితబు ధావలి కెల్ల జొభోరు వీరరా
హుతులకు మేళ్టూహారు సతతోజ్జ్వలవి కృమసార్యభామసం
రతికి బొవోరు వై ఛవవితానపురందరు6 డై నయట్టి భూ
పతికి జూహారు మానపరిపాల! జొహోరు ప్రృధానశేఖరా!

వెలాడకులాాల బాలుర

కందుకూరి జనారనాషకము.
ద" బట

1. సిరులు మించిన పనిమిబంగరు జిలుగు దుప్పటి జూకఠ6లగా

చరణపద్యముమో (వ చేహూము చం కాంతులు చేక6గా

ద

యా
మురును చూపంగ సచ్చి నావో మాహనాక్ళతి మిరలగా
గరుడవాహన! దనుజమర్హ న! కంనుకూరిజ నాక్చనా!

8. ఆన పెట్టిన రాకపోతివి ఆయెబో ఆటుమొన్ననూ
ప్రానిపిలునంగ వినకపోతివి పొంచిపోవుదు మొన్ననూ
చేనుచూడగ గడచ్చిపోతివి నీటుచేనుక నిన్ననూ
కానిలేరా! దనుజమర్త న! కందుకూరి జనార్ట నా!

8. నిన్నరాతిరి చవికభోపల నీవు వెలి కూడుంటిరా
ఉన్ఫృమాగ్షము లన్నియునునే నొక తెచేతను వింటికా
విన్నమ్శాత్మేము గాడురా నిను వీథిలో కనుంగొంటికా
కన్నులారా దనుజ్హమర న కందుకూరిజనావ నా!.

యు ల!
4. దబ్బులన్నియు తెలుసుకొంటిని తప్పుబాసలు సేయకూ
మబ్బు జేరిడికన్నుగసతో మాటిమాటికి డాయకూ
ఉబ్బుచేసుక తత్తీరంబున నొడకపై చెబి వేయకూ
గబ్బితనణున దనుజమగ న! ఇందుకూరిజనార్ల నా!
క్త ళు (a)
శ. బి త్రరంబున మొలకి కెంపులు పెదవి నెనషతె ఉంచెరా

మ

గు తమనమిటారి గుబ్బ లగుమ యెవ్య తే మెచ్చెరా
= చి... —_

చి_క్రగించక జీరువారను చెక్కి. లెబ్బతె నెక్కె_రా

క తిగోరుల దనుజమర న! కంధదుకూరిజనార నా!
ఎట్‌ ద థ్‌

4. అండబాయక కూడియుంటిని ఆమె బోయెను నాటికి
ఖుండీమండిపడంగ నేటికి కదలు మెప్పటిచోటికి
ఉండరా నిమాటలకు "నేనోర్వంజాలను మూటికి
గండిదెంగవు దనుజమర్హన! కందుకళారిజనార్ష నా!.

172 బాటు పద్య మళోమం జరి

7. అలుకలన్సియు దిర నివు నాఅండ కప్టుడుఐ స్త్రి సివి
పిలిచి to ములు చేనమతో నెపుడి సీ పవి
ఆచి పల ంచియును గె గూరిమి వదలకెప్పుడు మె స్టీవి
స వేడు క దనుజమర్ద న! కందుకూరిజనార్హ aa

వల పు,

చ. ఆలరులు నూదులె మలయజాదిసువస్తువు లగ్నికల్చ్ప మె
మా ~— |
భుబయసమీోరముల్‌ విపసమానములై హిమభానుండైన యా
కలువలెటీ౬చు చండకరుకై ఐడియె కనుష్మ్తు నయ్య యో!
సలపనుపా'స "మెట్టిపగ వారలకుకా వల దింక దైవమా!

చెలువగుమించుటుద్ద ములు చెమ్ము.లటంచు( దలంచి 'మె చ్చు చుకా

కలునలంజూాచి కన్నులని కై ఠరనమి తు,ునింజూదచి మోమటం

చబరుచు నీగతిం దరుణియందము తెంచి వికాళలినాందితికా

ఐంపనుపాప మెట్టిపగవారలకుక పల దింక టై పమా!,

చ. కులుకుమిటారి గబ్బి చనుగుబ్బలనాంపు చెలంగ దళ. లగ
న్నులుదయివాఃజి జూచుచు వినోదము గా మృదులీల ౬ చాొడుచుకె
ఐలనగువాంనసయానమున వచ్చినయట్టులె తోంజె నింతి; హా

ఇలపనుహాప మెట్టి పగ వాకఒక కొ వల డింక డై నమా! ,

శృంగారము.

వీ, సారమా నిశరాసార మానింత వ
సొరమో విరహీిణీమార మార

రాకువూ నీ వీచిరాకు మాటుగ సేద
రాకు మొరాకుమాబ్‌ సృకుమవూర

మందిరాకృతి ముడమంది రాళ

1, యనుచు సగమిరీ కను దూరి మనసు జారి
శౌరి హరింజేరి దరితారి తౌరి మ;కి
గోరి తనబారి గడున చేసారి నుడున
నోరుచే దూరి కేరి మురారి నారి.

గ, అడుగున ధరించు మాణిక్య మల్టిరాజు
కణంగి శిరమున6 ధాల్చును గడ్డపోంచ

ధిజేగాని దోష, మెస్వరిదిగాదు
మణి వుణీయె ఫూరి ప్రరారియ్‌ మందగమన.

కొ, ఎంచకా మించుగ నె తెమాడుదుగదా రే యేవ వాసుబరగార పం
బం చల్‌ తీర్చి నరత్న మండిరములక్‌ బాకా వ దచ్చి ప్రీ
వం బొ అతొక్క._టి తోమి డేడు పది చన్వం చి చి క్రగంచుం 'జెలుల్‌
ప్రాంచల్లీ లల నీకు నాకు సుతోడైపలు_ బించాథరా'

మ, ఎనయ న్నీజిగిమేనిక్రాం జెమటచే యేప్రాన్టు సుస్నానముకా
నినునిర్జించుట సంధ్యయుక జపవిధుల్‌ నిశ్యంబు నీపాూదవఐం
దనమే యొహ్వుడు దేసవూజనము నీన న్యాధరానూనచుం
బనమే మాకనిశం బనగ్ల శసుధాపానంబు వించొధరా!

శాకోనా పేదలకెల్ల 6బేద పలుకా కళర్చూరఖండంబు నె
మైనా పెండిసలాక ముద్దుమొగమా మేలైనక్రా తమి కొ
ప్నా నీలంబులకస్వు గప్పునెటిచూపా కంతుచేతూపు ని
న్నీ “నీనా నుతియించువాండం దగవా యూీమాట బవించాధరా!

మ, ననజాతాంబకు6 జేయుసాయకములక్‌ వారింపంగారాదు నూ
తన బాల్యాధిక యావనంబు ముదికి£౯ “ఛై ర్యంబు రానీయ ది

180 చాటుపదస్టమణి మంజరి

వనుర కికొ మిముంబోంకుకుం చెలువ నాహో సిగ్గు ముకోదు పా
గ mer క్‌ OO =
వనవంశంబు స్వతంత్రృమిాయదు సఖీ వాంఛల్‌ తుదల్‌ ముబ్బునే!
ఊం. అక్క_రొ! నీదువల్ల భు డహంక్ళ తీ జేసినచేంత వింటివా ;
యక+_ ౫ నెక్క జే మతీయు నెవ్యరి నెన్యరి? నన్నె నన్నె కీ
పక్క డి శల పోవలయు? నంపవ యంపితిం గనాడుమంటినా?
యొక తి -వేండుకొంటి ననుముట్టుకు మంటి నిం కేమివేసెదకా.
క. జికా! మేమనిచెప్పూడు
నారీమణి చక్క. దనము నావేము చేరకా
జేెండుకన్నులు బొరకా ॥
చాాండు నెజికురులు పట్టుప్పై డుకుచముల్‌ .
Gr. చేర్రివుక౯ా విణెలి కను, € రకము €
ఉ. ఎన్నండు శేరిచెకా బెళుకు ఖీచెలి కన్నులు కార్తుకమ్లుల
న్నన్స! కురుల్‌ పిీటుందు పటువె పటువె ఖరిం గకొ నెంగబే
యాలు దూ న చ
మొన్న 6 గదమ్మ పిన్న మున మొల్కు_లు చేండివ ముగ్గులా౭డి లే
జనులు మిన్నలె పయంటసందున డాంగసడుమూ6పలా డెడుకా,
ద. పడిగము కమలం బుమియుపప నకోటికి నోరు జేణి యం
గడిససరంపు సంతసొర కాయ లురోజము లవ్చరచ్చనా
వడి రొద యూరువుల్‌ గమిడివాతియనంటులు మోవి జిష్షగి
జడి నలయాలి జీవనము జీవన మే తలపోసిచూచినకా?”
శీ. సాటివాతెటమోద గాటు లేర్నడియుండ
యె
చేట యింకొకసాట్నీ6 గోరవలెనె?
చక్క_-6౬ జెక్కు_ల గోటినొవ్సు. లేర్పడియుండ
మించి నీ వింతవాదించ సేలం

ఉఊరముమై హోరముల్‌ గుజుతు లేర్పడియుండ

సత్యాన కింకలేల్‌ సాంచనలెనె?
పసపంట చలునదుప్పటి తకేటపజంపంగ

చెలియం దార్మా_ణముల్‌. పలుకవలెనె ?

న్స గానము, 181

గ, కేటగన్నులు నిస్షురతేల చూపు
కందునెమేను చేకపచందమామ
కొలంది వెలవె ల నగుముఖకళలతీరు
చూడ బయలాయె నడతి లీజూడటేల?
భక్రిపరనళుం డై పోతన్నగాగు భాగనతమునందు---
శా.లా వొక్కంతేయు లేదు ఛ్రైర్యమువిలోలంబయ్యె. చా బాజ౭బులా
శావ్రల్‌ దష్పెను భారంతినచ్చెం దనువుక ప డస్ఫెక్‌ క్క మం బయెడికా"
నీ వేతప్ప నితఃపరం బెజు6గ నున్నింపందగుకా దీనునకా
రావే! యీాళ ర! కానకే! ఐకద! సంకకీంచు భిద్రాకేశా!
అనుపద్యమును జెప్పగాం. గామపంవశుండై వేజటొక
కవి... క్‌
శా.వూవిలా?, నిసరో జదాణముల నంభోజారిమై ముదా యలకొ
బావం బెంతియు డసె స్స మేనుబడకెకా చాఇంబు వట్టించె చ
నీవా 6డక మధురాధరం బొసంగవే! నిక్కంబు నన్నేలవే!
రావే మానిని! కావవే తరుణి! సంరజీంచు చంద్రాననా!
అనుపద్యమును చెప్పును.
చ. ఆయొం బోయె నింకేల నావలనం దప్పామాట సె సై రింపవా
ఆాయో కానము నీమనంబు; దయమోజిం బల్కు _ వింతైన నీ
ప్రాయం బేటికె నిన్ను6 బాసిన దృణ ప్రాయం బయో “శాక్య. దో"
క యంచుం దొలికోడి కూయుదనుకం గోపంబె వించాధరా!
కా.మృదుతేల్పంబు వికాకలీల దిగి ధమిల్ల ంబు చేబూని రా
గదదృస్టాలముతోడం గౌను నులియంగా మోము మార్వెట్టుచుకా
పదలంబాలీిననీవి( బట్టుకొని కన్యారర్న మచే ప్ల ద
త్సదనభా౨జితరత్నదీప పకళికా స్తంభంబు క్రీనీడప్‌కా.
ఉ. ఏనునె? నేమిపల్మె ? నిను నేమనిపలపెను? నన్నుదూ "జనో?
రామునెనో? పరాకిడెనో? రాజులయేలిక కృష్తమూ ర్తినా

182 చాటుపద్యుమణిమం జక

స్వామి ముకుందు6 డచ్యుతుండు వారిజనాభుంశు శేషశాయి న

స్నేమ నె? నేమిపక్కె” నిను చేమునిపంపెను? చెల్చు నెన్చెలీ!
ఊఉ. ఆకేండు దూరదేశమున కల్క_ నెపనున 6 బోయిరా.ండునే

నాతనిం వాసి మన థళరాగ్ని 6 దపీంచుచునున్న దాన నీ

వాతని నన్ను జూచితి వియ త్తీలమెక్కి. సుధాకొరుండ! నే

నాతనికంకు బిక్క తినొ యాతండె చీక్కా_నొ గాకు చెల్వ్సామా!
శా,.లో కాలో కపరీతభకాభునన మాలోేకించుపుణ్యుంశ వో

రాకాచం వ! భసత్సృమాన ముఖి మత్చాంణేశ్వకిం జానీ చ్చ

నాకందవ్పళరాన్ని కీలలకు లోనె యున్నచందంపు *నీ

చేకాంకంబున చెల్పన య్య! దయతో నేలాలంకాకవ్వికి౯ా.

రై

పరిణామ మేమయ్యు! ప్రాతనాథ్రునివా త్త

విందునో యని యుందు6 జందమామ!
విరహాన్ని చల్లగా విభుని యాకారంబు

కందునో యని యుందగు౯౬ జంచదమావు!
పతి కాక జుట్టిచ్చి మతికాంతు దిరంగ

నుందునో యని యుంగుం జందమామ!
వల్ల భు( డేచేళ సచ్చు నప్టుడె మోవి

విందు నేతల యుందు( జంద మామ!

గీ, చక్కూందనమున నీసరి చందమామ!
యాకేం డున్నట్టియూరిచైనయ్య ! మిరు
పోతిరా నాదువివరంబు పొసగ జెప్పి
సాహాసాంకుని రమ్గను చందమామ!
భామాలలామకు కేముమా తెల్బుమా

సకలకళాభామ ! చందమామ!
పల్ల వపాణ్రికి భదృమా పల్కు మా

సద్వకళాధామ ! చందమామా!

ర

శృంగారము,

కనా ఇక
ళ్‌

వోకస మోజకుం గుళలమా వెప్పుమా
చక్రవ+కద్రేమ! చందమామ!
పద్దాయతె త్షీక్‌ య బరిణామమా ధర
సంపూర్ణ గుణధావు! చందమామను!
గీ, పద్మలోచన యున్నట్టిపట్టణంబు
త్రోవగాం బోదువా నీవు తోయజారి!
సకియ మేలిమి యంతయు సకవి£ దెలిసి
యంద మందంగ రమ యాచందమామ!

ను, కలిగేనా యొకచాటి కైన మదిలో6 గాంమారతుల్‌ దీకంగా
దలకుం 'బాసినవెండ్రు, కెతి మదనా స్త జ్వాలచేం జిక్కి తిక
బలుకుం బంతము భోౌక్కు_టాయె విధివేం బ్రాణంబు లెట్లో కచ
నెల నాళ్ళాయెను మోము జూచి యకటా సశజప తేంక్షణా!
ను. కలలో నెవను బౌాయంజాల నకటా కాంతుండ! నకా చాసీ శే
తలప్రావాడక పోయి రమ్మనుచు. జెంకం జేరి వాస్తాత్ష తల్‌
తలక్రైం జల్ల (గం బూన6 జేచముట సంతెపాన్ని6 గూడయ్యె న
చ్చెలి ప్రాణేశుని చుట్టు రాం దిగిచి వై చెకా సీగ్గు శెట్టింపంగన్‌.
కా. “బాలా! శేయి విభుండు నాకు కతిసంపర్కం బెటేంగింపరా
నాలాగాట యొటుంగనము! సదయుం డచ్చిరకొం గూడ్చినక
ఆలోం జంచల మంది దివ్వెకు. జెజుం గడ్డంబు “గావీంప హో
రాజే దివ్వెలు గాంగ నే నతని చే తృద్వంద్యముకా మూవీ తిక.
సీ, భామామణీ! వాడు మైన మయ్యొుడువేళ
నిముల నొక్డ6లడెనల దుమ జాయ్‌
poet రా ఆశీ
ముదుగుమా! వాండు చది గ కుడు వేళ
ది = ది లట
పకపక నొకగాళి పలుక దాయ

మ OnE
* బ్ఞాలా నాకు విభుండు నేయి సుఖిసౌభాగ్యం బెతింగింపకా.

184 వాటు పదస్టమణి మంజరి

నిందుముఖీ!వా6ండు నిలువెళ్లి పోవుట.
బంచను బి ల్ల జగించ దాయె
జలజాకీ రో! వాండు ౫ పాలిమేర ee
గడలి గొబ్బునం బాల గట్ట డాయొ
క. ఏల యూరక యలిగనో నీలవేణి !
యెన్నం డిటు మల్లి వచ్చునో సన్నుతాంగి!
“చేడ్క రతికేళి సలుపునో వెండి! నేండు
ఆసపడువారి నెటు డో అబ్బవదన!.
ఆ, మమతను దాను నొక్క_చెలి మానిని! నీ విభునామ మేమనకా
గమలజగంధి పఠ్కె_6€ గరిక ంధి పృజాపతిచం ది కాతప

లీ

తమన ౬ “ హు ॥
శ్రీములు త్రీవక్ష్యయు క్ర ముగ ద్రౌనీ యు నందులము నిఐర్మ ముల్‌

కృనుమునం గూర్చి చూడ గజగామిని! 'నావిభు నామ నుయ్యొడిన్‌.

మ. ఆరవించానన! నీమనోవారునిపే రామా-డ్డిగా6 బల్కు_మా
మరు(డుక్‌ దామకసంబు కాంచనము భూమ్యా కొశముకా చేశముక్‌
గ రిమకమారుతేపు త్మి-చం, దు; లను వేడ్క. కమాడునక్ష 9బులకా
బర౭ంగకా వ్రాని నమఫ్యిఐర్ల ములు నుత్చాంణేశ్వురుం డయ్యిడిన్‌.

మ. పౌరుగూరకా విభుం డుండి వేడ్క. లలరకా బు త్రెంచునాభూపణో
త్య_రముల్‌ నెచ్చెలి తెచ్చియిచ్చుటకుం గాంతారత్నమిోద్షీంచి య
బ్బుకమందెం గొనియాడెం దిస్పై ఐగచెకా బోం చో ఇ దీవించె నా
శరణంబుల్‌ విపరించు6డీ సరసులై భావోదయస్థాస దుల్‌ స

చ. రమబునిం గూర్చి యొండొకకఠరండము సద చానిమూోంద నొ
కు_ముగుద సర్పముక్‌ బిదప6 గామవిరోధినిం బై నమారపుం
గొమరునిల జంపకంబు ననుంగుంజెలిచే లిభియింపంజేసె భో
వము నిట మల్లీ నాథకవిబర్యు డు కోరెడు వెల్వరింపంగన్‌.

+ వేడ్క_ నానందపజుచునో వెలంది! “నేండు.

శృంగారము, {19£

G&G. కన్యకు నైదు జంఘలును గన్యకు నాజు కుచంబు లన్నలాం
1 3 w= వు శె ఆజ్‌
గన్యకు నాల్లు కన్నొమలు కన్యకు డేను వీ? లచే కృేములళ్‌
కనన ణు? చె ఇల్‌ చి చులబవ్చ ₹ కలే

న్యకు ద్వాదళంబు నులికౌనును గబ్లుసులక్షణాడ్య కా
కన్యకు నీకు నింక6 బదికానల గస్తురిరంగనా యకా!

న్స్‌ కృం-గారవనమున 6౬ చెలులతో గ్కీడించు

తొయ్యలిం గాంచెను ధూ రు డొకండు
తొడ కేలం జఅచుచు.6 గడనుండి తనుం జూడ
ములనూలు సనరించె మకుగును
ఏ -—-3
విటు6 డొక్క.జాజికౌంగటం చేరి పరికింప
" శేలషెంకకుం జే సిల చేతి
కంఠమూాలిక్‌ నంజ గా జూరు6 డంటినం
గొముయెొజ్బనిప్రూవుగు త్రి వికె

గీ, ఇలందిలీలలు6 గని వాడు విన్నంబోవ
సుదతికర్షాగుమున నున్నసామ్మ. జూ పె
స్టలము6 గులమును నామంబు నెలవు నెజ్‌(గి
హితవు గలిగించె నస్వు డయ్యతివ కతండు.

క. ఎంచ6గం జకుర్థజాతుండు
పంచమమార్షమున చేయి ప్రృథమతనూజం
గాంచి తృతీయం బచ్చట
నుంచి ద్వితీ యంబు దాటి యొస్వగ పచ్చెన్‌ *
నీ రాము జెవ్వానితో రావణు మర్టించె?
పరవాసుదేనుని పట్టు మేది?
రాజమన్నాారుచే రంజిల్లుళర మేడి?
వెలయం గానుకపంట విత్తు నేది?
ఆలకంభకొప్వలో నలరువూదం డేది?
సభ్ధవారి నవ్యించుజాణ( డెవడు?

చ

18

186 చాటుపద్య మణిమంజరి

వీతపెండ్లికి నోలి చేసీనవిళ్లేది?
శ్రీకృముం డజేయింటం జెలంగసచుండు]
. అన్నిటికి జూడ నై డేసీయకురములు
ఈవలావలం జూచిన నేక వీభము
వదువునాతండు భానజ్ఞ చక్రఐ ర్తి
చంద! ఉపనరాయ ద!
లక్న్షుణో పేంద్ర,! ఫ్రా రాయత్షితీం ద,
శోకమూక తో, రంగనగరం, లకోలకోల, జంబీకబీజం, నుం దార దామ,
వికటకవి, పంఛాన్నచాపం, నందసదనం.

TE

చ. నలశశివింబలీలల నణంచుసతీమణిపాణిపల్ల వం
బులు నగుమోము నారు జిగిమావియు వాక్య ములకొ బిసాళిమోా
నునగ రిమం బణంచునరుణో ష్టికుచంబులు మందయాన మ
య్య్యలక లు నాసికంబు తగునథయులు నిబ్బవపుబ్బుగుబ్బలున్‌ .

నీ, ఆద్యంత మధ్యమాం తౌదిమధ్య ంబుల
తేటిరక్క సీరాజు తెలియం దల్లి

ఆద్యంతే .,4 ఫ్లై

శివునిల్లు వితీచెను &ీరధార
ఆద్యంత హక re

భార్యయా ఖడ్డంబు పరగ జెట్టు
ఆద్యంత ,.. an

మౌర్వన్నె యీ కే ధూమంబు మజియు
స అన్నిటికి. జూడ మూ+జేసియతరములు
మొదలుకుదలును నడితుద మొదలునడుము
ప్రాణరమను లతలను బాదపముల6
బరికఠములందు నిపచా లరయసలయు.

ద్విపద. ఆంబలి గుమడి యావాలు పొగడ
డంబుగా వీని కడం బరికించు.

క,

ఆ

పొడుపు. బద్యాలు,

పండగ నెండినదొక్కుటి

పండకమతిపచ్చివొకటి వడిం గాలినదికా

దిండికి రుచియె యుండునా

మండలమున జనుల కెల్ల మహిలో వేమా! --కౌంబూలము,
చే లిమాందనుండు వెండుంగకముగాదు

లీ

వ్రేలిమాందనుండి ' నేలంజూచు

ఆంబరమునల దిరుగు నదియే మిచోద్య మో

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ!.

ముక్కు నసెనమునడచును
సక్క_నునోరుండుగాలిపారణ నేయుకా

కూన వేసిన కూయును

మకుు..సతో దిని 6 చెలియుమను జులుగలచే?. --బొంగరము.

“| శిలవృతులతెలల బుట్రిన

వెలుపలుమువ్వురునుగూడి శుభలగ్నమునకా
తలవాకిటరమియింతురు

చెలువలరంగదినింయిలియు సుగుజులుగలనే! -తౌంబూలము.
“వీరగట్టిరా తిని గుననొదిగుండు

పగలు-వీఠవిడి చిపనులు సేయు

చేయివాండిక త్తెచేడిముగాదయా

సమైటాంక సోమ! జాణరాయ!.---పగడసాలకాయలు,.
ఆడంబోవుచోట ఆయిండ్ల వారెల్ల

సా ౭ంసారకొటిచంపిరనుచు

i188 ఇబాటుప ద మణేముంజరి

పుట్టి నిల్ణుచేరు సొలంతీతాలగాదయా
సమైెటాంక సోమ! జూణరాయ!.

వెలుగుపిట్టజనులు వేడ్య_-తోడ
ఆవునిచ్చెదమని అందలు మ్రక్కు_దుర్‌'
దీనిభావబమేమితిరుమలేశ!, గరుడగంబం.

ఆ. పతీరాజాపేర బరంగిన మ్మా నిషె

ఆం మ్మానునందుపుట్టి మక్కు_వకాయలై
యింజ్ల లోన బెరిగిపం డ్లు నవును
పీప్తరసములేదు తినరాదు వెప్పుమా
సమైెటాంకసోమ! జాణరాయ!

క

చెక్కు లపసగల్‌ గుండును

చక్క నిగుబ్బల నెసంగి సౌరె యుండుకా
చిక్కునొకగడియలోపల

మక్కు_ వసతి గాదు చూడ మహీమండలిలోకా. జో డుకలుపు.

సమస్య.
శంఖంబుల్‌ దివినుండిజూటి పడి యెకా జంబూ పల (ప్రియః

శా స్రేంఖక్నుప్పక చంపకాటవులదారికా వో్యోమమార్షంబునకా
రింఖభిద్వ్యాయుపళంబు నం దగిలి యా నెతౌవికిం బొక్కి త
తృంఖా క్ర కంబులు కేంట్లమొ తీములు లక్షేల్‌ కోట్లు కద దృంబులుకా
శంఖంబుల్‌ దివినుండి 'జాతిపడీయకా జంబూఫల ఫల్మప్కకి, జే యక,

ఈ. అంటని మ్రానిపండు కరియంటనికాముకఠంబు 'తేంటిము
క్క_౦టనిపు పువ్వవాంసముఖు మంటనితూ డు పయోధినివ్వునీ
శంటనికత్న మన్యభ్ళ తమండరీకెందలిరాకు రాహుతా
నంటనిచం ద బింబ మన నానృ పకన్య వెలింగెన _శలికా

ఉఅతాాదిననికకారిదుదున.

చ లి,

కు, చలి! మమ్మాగతి బాధ పె స్పైదవు సీసామరస్థ్యముల్‌ వట్టివీ
దలపెం గాక ధగద్ధ గాయికేమణి స్త _స్టం సొన్న కాంకఃపుర
స్థంసంవానీక కామిసీ దృ ఢపరిన్వంశానుసంయు | కీని
క్నలులౌ భోగులమో౭ద లేళమును నీజంజాటముల్‌ సాగే?

చ. చలిగా! నీకొకవా ర్త తెల్పెదను నిళ్ళంకోద్భటుల్‌ దంపతుల్‌
గలయాయిండ్ణ కుంబోకు దంపతుల మేల్‌ కాంగిళ్లకధ్యంబునక
నిలుఏకొ తా న్రయు లేదు; మిట్టిపడినక ని వ్రాణముల్‌ సొంయస నే
చెలి లేకుండెడు బ్రృహృచారులపయిం జెల్లించు సీదర్బముకా.

చ, తేరణిసుకాంతఖి త్తిమయళీల్చగ్భృ హాంతకవాం సతూళి కా
స్థక యన స్థలీళ యకుశేశయకుట్మ లకో మల సనీ
పరమళరీర సంగ పఠఖాగ్యు లపాదన ఖై క దేశముకా
బెటుక(గ లేవు నీవు నిబు పేదల సేంచెద కేమి యోవభలీ!

మ, చలి నీవెందుకు సందడించెదవు? నీశౌక్యంబు మూన్నాళ్లె గా!
కలకాలంబును నిల్వలేవు గద వే! కాకున్న6 బాకోజ్ఞ ఏల
జ్ఞలజా శీ క చకుంభమధ్య మున( బెల్బకా జొచ్చి నోరాడలే
కిలలో బాలుర రోగులకొ విరహులకా పద్దా? బాధింతువా?

శా, నూ లద్వి త్రిపటావకుంఠనము క నూ రీర జఃపాళికా
కాలాగుఠ్వనులేపనంబును వధూగాఢ్‌ోపగూసహాంబులుక
గేలీగర్భనికేతనంబులును గళ్లెం గాక లేకున్న నీ
ప్రాలేయాగమ మేవిధంబున సహీింపకొ వచ్చు నెవ్యారికిక ?

క, అవాములు సన్నము లాయును
దహనుండు హితవయ్యె దీ ర్ల తేశలయ్యె నిశల్‌
బహుక్తీతోే పేతంబి.
యుపజబఖహూ యన ఎణ6క జగము లుర్వీనాఖా!

190 కాటు పద్య మణిమంజరి

జేసంగిని మందమూారుతము కేమి.

కా ఆ కల్లూ జదేయు వేడు పవనుం డాకోశ వాపీతటూ
కోకా సకవగనారలింగుమ్వబుచు నో స డా౭గెన్యో; రేక “ఆ
గాకల్లో లవతీ సృవాహముల నూ(గం బోయునొ; లేక కాం
తాకళ్చూరకపోలపాళి కలనిద్రా సక్తుండే యుంటడెనో!

శారదా తండాకు నద

ఫొగారు,

ఇది పోర్చిగీసువారిచే మన దేశమునకు మూడువందల
సంవత్సరములకు మున్ను కొని జేంబడినది. అంతకుం బూర్వవి
చ్చట లేదు.
నీ. దంతలూటీఘాోరదంతిహర్యమంబు
కుస్టరో-గాచలకులిళ ధార
పీనసాంచజభూరి వై నతేయస్వామి
వాతాటవీ దాననహ్ని కీల
జలదోపహిమపఫూరబండార్క_కరరోచి
బహుళ కాసాంభోధిబాడబంబు
ఉరుతరాజీ ప శ్రురలు
ముఖరోగనిఖిలజీమాతపపన
గీ మనలో వార్తకు నెక్కితి నఖిలజనుల
జీసరతమదివ్య'సంజీవి వగుచు6
యస్తుతింపంగ సక లదిక్పుతులసభళల
నూక్టి తం బగునీరాక యాఫాగాక!

పీ. ఆంకొన్నననుజోల కమృతంపుసేవమై
యుండుగా నీరాక భూపొగాక!

ఘా గాకు. 101

మతిహీనులకు సరస్వతిని బృసన్న గా |

నొనరించు నీరాక ఈయాపొ గాక!
ఆతిపథి కృమమెల్ల నణంపం గర్నూకమై

యుండుగా నీరాక యాపాగాక |!
రతికాంత లూరింప రసపాక గుళికయొ

యుండుగా సీరాక యూపాగాక!

- అనని వార్తకు నెక్కి తి పఖిలజనుల

జీవరతృణదిన్య సంజీవి వగుచు
్రన్లుతింపంగ సకలదిక్పతులసభల
నూర్షితీంబ గనీరాక యాపా గాక!
సీముహా త్తేము మును నిర వ లెజతీలిన(
= క
దరితోడ నమృకొంపు తెిజనలబోరు
నీవిధంబును మును పానని యెటీలిన
సంజీ వివదళిడిజాడం బోడు
నీవా క మును దేవతా వై ద్యు తెలియన
pr ర

నాషభానలికిం ,బ యాసపడరు

ద్ర
నీదీతీ మును మానినికరంబు లెతి గిన

బలుతపోనిస్టలు పలుపఒబోరు

. నంకతోడి పజీపరక్షణములకును
చొ ఐవి

కేగముల్‌ పాపమోక్షంపురూఢి చెలుక6
బుడమిలోపల జనులను బ్రోవ నీవు
ఒనరజనియించితివెగాక ! యాపొ గాక!

మైగోవసరకు గాల ప్రాక్టించి నిను దెచ్చి

నిముపంటీవసాన నీడనార్చి
వై
పుడకలులేకుండం బొడిసన్స ముగ (జేసీ

సిరికొలి ధూ మ్రంపుంజిట్టినించి

192 కాటుపదస్ధ నుణేమంజరి

అతి నొక నిడుదనాళ ప ప్రుంగ్రోవి సంధించి
చిన్నాారిప య చేతంబూని
జూతిరత్స ముపంజి చండ డకృనిహ్వుభణటించి
రకు రం చెగడు్హమను2
కంకఘున మెంకద్‌పన మెంతసాగసు
జ కన ఇళో -వే అల 22 అణ వాం 1
సంతతి ఇదె, కల మారిసార్వ ప మ |
ఉపకలగససణన్‌ల! రూటు ంఐంటిసుక్ళక చేశ
నుద య మందెజివో కాక! దూూూపాౌా-గాక !

న బంధురామోద పృథావిళ్ళ, ముంబుల

నెనయుకె కెందమి 9 కీ పాగాకు
పరిమకాంచికకళాస్రావీణ్య విభనంబు

జనయయుగేదంగెటి క్‌ పో
ఘునతరానూనసుగంధ ప్కదీ పుల

నెనయు చెంగల్వ కీపాగాారు
జలధిపక్యంతకధారుణ్‌వలయనిల య
పా ంభసనందోనాజూహానంపత్మ._. రంబు
నగచు ధారుణి విలసిల్లై నందమైన
యించువిలుకానిచేతిబా కీపా-గాకు

మోరుం బాగ డ్రాణుదురా

వారిజభబష ! వామదేస ! వైకుంఠ ! హారీ !
ఓర్‌ నారద ! వినురా
యిీశనేడుజగంబులకును నిది ముఖ్యమురా !
ఛభుగభుగమని పాగ తెగయింగ

నగజిత ముగు నాజ్యధార లాహుతి గా “శా
నిగమాదిమం తే యుతముగ 6

బొగద్రాగనివాండు దున్నపోతై పుట్టుక

ఈల

మూవక చ శ్కవర్తి . 198

: పొగ కో వికి సతిమూవికి

నగణితముగ నూర బొవి కమృతంబు నకుకా

దగ నుచ్చిష్టత్‌ లేదని

పహ నో “గాలకంకు(డు పలకా,

పదపడి ధూమపానమున 6 CDE పములౌ౬ బబుమూా (డు చేటులుకా
ముదల ధనంబువోవుట నప్రుంసకుండౌట విదాహమాటయుజా
ఇదకుచుజాతిహీనులను వేండుట తిక్కట చొక్కుటల్‌ రుచుల్‌
పదలుట కంపువేయుట కళల్‌ దొలంగించుట రిమ్తుపట్టుటల్‌
'పెదవులునల్ల నె తెకుట పెద్దకులో (గుటు బట్ట కాలుటల్‌ ,

షకచక వ ర.
సువ. చక్రవర్తి

ద ప స
నిక్లీ దృవిషయు క్త నిశితద ంప్ట్రులం బూని
'భేదించు నెటునంటి గావెలైన
దాకణోద్యద్దంఠళతి చేత మిండించు
గు జంతు గా నెటువంటికో కలైన
పటుసురం గాగార ఫరితంబు గా6 దశ్వుః
బొంకాన నెటువంటిభూమి నైన
కీ చుక్తీ చుసి ధ్వని ప్రాచుర్యమహిమచే
పర్షి ంచు "సెబఖునంటి వారిగైన
అకండు సామాన్యుడే నశేంద్రాలయాంతే
రంతరాెనీక పేటి కా కాంతవసు
శా, అలి
హరణసురధాణి యవ్వినాయకుపకాణి
వారుతరమూ రి మూషకచ కవర్‌,
టీ a వాన

194 బాటుపదస్టిమలణే మంజరి
మారగ్లాలచక్కవంరి.

క్స్‌ శరభుటాంబుధిస్టి తికుంభనంభన
బహుమాషకోరగ పత్నీరాజ
శుకకులము తేభనికకకంఠీరప
శలభసవకులపనజ్వాలికీల
వృశ్చిక దానవవిఘ్రాసుదర్శన
వా యస మేఘదురాష రపసన
కుక్కు ఉపర్వతభఘాోకవజ్రాయూుధ

కా క మారాం కే
దాంభ కార రాం= తజ

న, వ్యానముకుల మాతులసాష్టమికీఘ్మగమన
పనములదొ త్తి దొత్తులపాలిమి త్రి

రమ్య తశవముా_రి నఖరసంప్రా కు

be
bo

జ్ర, కోణంగి నాట్య ముల్‌ క్రోంతు లాడించం౭ంతనా
నూర౭బందుల నే నాన్సృయరల్లుం
ar
గా౭యబకూా౭యతేలు విని గువ్వలు తలలరా 6
బోయి కాకులయుద్ద 6 బొగడినట్లు
కాలుజదరినుండి కప్పు లంకించంగా
చెం హకాయలు తలలె త్తి నట్టు
ఎనుబోతువిరుదులు మనుబోతు పొగడంగ
వ్వా ఇ
మేలు మేలని గొజ్బ్ర మెచ్చినట్లు

పుల్లక వి. 195.

గీ, మీగుదగిడీలు తమలోన నొకరి కొకరు
మిచ్చుకిె నుచుందు రెటునంటి పీచ్చితనము.
మేలుమే లెటిసణము నిరి ౦ంచినాంయడు
లు జీ
ఫుల్ల కవి చేలు గోపీకావల్ల భుండు.
సీ, దొరకై నకఠణముతో విరోధము సె
అతిలో ఖి మొండి ర
పార్టీవో ల్తేమునకు బహునాయకము "సె సబ,

ఇను అంకుటాలికి 6 బిల్ల సెబ్బ

(యై
కినరి సెబి

దాతకు రాజాకు, దామసంబులు సెబి

ససుభ్‌ నిల్లారికి వగలం సబ
ఘను౭డైన విద్యాధథికున కహంక్సతి సెబ్బ
యరయ దుర్చుద్ధి యొవ్వరకికి సెబ్ర
న్‌, మిమ్శంగొల్వమి యన్నింట మేటిసెబ్ర
"సబ, లెవ్వియు మిము6 గొల్వ? జేర వెజచు
శి లకోదండకాండ! నిజాము కొం

చాలగోపాల! రాధికాప్రాణలోల.

క్ట నఠనాథపంళకాననము దహించుట
కపనీసురులవి లి త మగ్ని కీల
జన నాయకుల నిజెళ్వర్యాస్టి నంకంచ
బ్రాహణేకే క్ర తంబు చొదబంబు
పార్ళివో _ల్హేములసంపచైైలములు గూల్చ
భూసురఢనము దంభోళిధార
జగ తీషరులకీ ర్హిచంద్రిక మాపవి
ప్రో _క్రేముధనము నూరో్యోదయంబు
గ్ల, విప క "విషము మేలు
UU aa
గరళమున కురిషిం బ్ర తికృతి కలదు గాని

196 చాటుపదస్టమణ్‌ముంజరి

గై

em

జానిమాన్సంగ నిల నెషధములులేవు

కాన బ,వాసంములు పడు గాదు పతికి.
ల్‌ అల్లే చ ణా

రాజన్టతం త్రము.

క్రాహూూభకావ లట వ్‌ యంచకు

జేతా దృవ్యంబు తెరువు పోకు
సగబం-చనగొండిని దగనరి సే నకు

కపటికి సత్రైధికార మియకు
గుడిపారుప త్తెంబు కడుభోగి కియ్యాకు

చెనంటికి నిండిననీను యియాకు
వి త్రెహీనులకును గు త్తీలుకట్టుకు

మతి జూరచోరుల మజులనియకు
న్‌ య జూదులవారి మన్నింపంబోకు

నా Fa నా చాకు
వ ఇ (దవొక్క-ని

కోల జ కొప గా స
కల ప్ర భర్యాభివృద్ధి కావఐలయు”నేని

. గాంఫీకిపరులను గడిదుక్రమున నుంచు
లీ దే

చతురుని సేనాధిపతిని6 జేయు

పాయక సరసుల రాయబారులల జేయు

ముచిళజ్ఞా దగ్రజ నుంచికొనుము
మణజిధ చాభ్య తుల మణి యగార్హ ను జేయు

మతిమంతు6 గరణికమార్తు € జేయు
కుర విశ్వానుల€ బరిచారకులం జేయు

కరుణాన్వితుని గార్యక రం జేయు
సకతవిభ్యు కృవుతి6 బురోహితుని6 జేయు
నవరసపాలంకృతుని చువోకవిని జేయు

రాజ్యుతం త్ర ము. 197

షణ తేజానఇంతు నాజార్యు జేయు
షు
వార్త శకెక్కినకీ రి కావలయుేని.
(ae. అనే
1 శరణన్నళత్రు ని! జనవిచ్చి రక్నీంచు
దీనులమనవుల౬ చెలియ వినుము
విష్ణుభ క్షలజో డు విడుపక నర్తించు
మౌధవు మై చింత ముజివ6 బోకు
వేదసాదులనేల6 బిలిచి రశ్నీంప్రుము
పలుచనిపలుకులు పలుక బోకు
అన్న దములసొము లపహరింపల 6 బోకు
3 ఆ .
తలిదం డ్రిహితవును దప్పంజోకు
, దయయు సత్యంబు మదిలోన దజుగ నియకు
పరసతులమో6ద భాసంబు పాజ నీకు
భగఐబదర్చ్పణ కానిది పట్టంబోకు
వెలయ మోతె భీపృద్ధి కావలయు నేని.
+ నమినవారల నమి వ ర0ఫుము
వ క ౨ i
ననునివారల నమంబోక్రు
నో ఆజ
మటి శత్రువులమో (ద మజపించి దం“శుత్తు
శె జీతగాండ ను గలుగ నేలు
పొడిచి గెల్బ్చినవారిం బోనీక మన్నించు
వంచించు మన్నీల గొంచెసజుచు
వెరపుమాలినవాని దొర సేయ. బోకుము
పందకు నేనా ధిపత్యమియకు
. చేరి చనవిచ్చి దాయల మోజనియకోు
నిక్కు. మైనట్టి రాణువ'లెక్కొ_ లెల్ల
చెలమి న క్రద్ధచేయక 'తెలియవినుము
వెలయుభా శ్యా భివృద్ధి కాపలయు నేని.

199 వాటుపదనస్టైామణిముంజరి

ఆపక మషములు.
ల బు

ఆకయ€6 బరచేకయా త్రేనేయుట యొండు

తనకుల దాచే ఐండుకొ నుట రెండు
కుంతి నెకంబాొని తొలలగిపోవుట మాడు

వెలయాంగ యా-చకన్ని కై నాలబ్లు
కనసరివారిపంచను జేవకొను కెచు

గులు తెజుంగ నిరాజూ6 గొల్యృు కాలి
చదువు చేరకయుండి నసకుం బోవుట యేడు

"నెన్న దారిద్ర వ్ర్రంబు నెన్టిదపది

= అపషకవప ౦బు లనియెడునవ్వి యివ్విి
కులు

గాన యిలటునంటి వెస్టరికై న వలణు

ఇచారుతరమూ రి! చేవతాదక,ని6!
= ) paar.)

రమ్యగుణధామ ! కావేటిరంగధామ !

. ఆడిన మాటలు దప్పిన

శాడిదకాడుకంచు6 దిట్టంగా విని యయా {
విండా నా కొకకొడు కని

“గాడిద యేడ్చెం గదన్న ఫఘనసంపన్నా !
అసమాన దానవి ద్యా

రసికత 'లేనట్టినరుని బ, బదు శేటికి సీ

కన పో తిని బ్రదుకొచె

పసరము తనకడుపు నిండ బర్వకకొండా !
సమశీలశ్రుతి యుతులకు

సమభనవంతులకు సమసుచారిత్సు లకుకా

దమలోన సఖ్యము వివా

దము దగులా కసములకును డగు నే యెందుకా?.
కోటానకోటు లిచ్చినC

గూ టికి సరిరాదు బేనకోటులు రారా

పాటించి యజ్ఞ వాటిక.

గూటికి మారెళ్ళకొండ! గుణరత్న నిధీ!,

. అనిం 'బొటిన విధి నవ్వును

ధనసంపద నవ్వు నుచిక దొనవిహీనుకా
దనయుని ముద్దాడంగా6
జెనిమిటిం గని జార నవు? బిచ్నయశేచా |

, పదివేలమంది కిచ్చియు

దుద కొక్క_ని కీయకున్న చొరకవు కీర్తుల్‌
పదివేలు నోము నోంచిన
నదలదె యొకజింకు సంక ఐన్నియసుంకా!,

శత్రీస్టాలం బడి కుంద చేల? దేవ్టుండు శిలలో?
గప్ప కొసంగెడు హారము

ఖ్‌ ర |
కుప్పలుగ మహేంద్రవాళశ! గోకళ్షేశా 1,

. ఇెప్పినపని యొనరించిన

యప్పణ6తుక గల్లుగవాన మది సదనమగుకొ
జెప్పీనపని యొనరింపని
య స్పణంతుక కలుసదన మది గహననుగుకా,

100 బాటు పడన్ది మణ్‌ మంజు రి

క్‌,

(|

గవ్వలచెన్ననిపద్యములు.

అడుగల దగపవాది నడునక
బడుగససల నడుగంగ జేమిరచాపవం గలరా!
పడగళ 6 గటబుపడు నా

అంగి వ్‌
గుడి రాళ్ళను గట్టుకున్న గున్వలచెన్నాాః
సారాసారము అజఆవ6సని
జేరజముకు బుద్ది సెప్పు బెచ్చలఐకమా?
విరంత పోసి “పెంచిన
గూరాచనా నేలవేము | గువషులశౌన్నా t

_ కలిపుగలనాండ మునుజాండు

విలసితసత్క్‌ _ర్రిచేత వలయ(6గనలఅలదా?
కలి మేమి యుల్ల కాలము

కులగిరులా కదలకుండ? ఇఅజ్యలచెన్నా !.
కలిమిగలలోభికన్సను

ఐలసితకమునగం చేద మేలు వితరణ బైకు నకా
జరి పలవు మేలు-గా బా

కులనిధి యంబోధికన్న ? గుబషలచెన్నా!.
మొలువరుస చానగసకశములఎ

గలబూారికిం గాక అాోక్‌ గాడ్రైలకలా !

తలం పేల చాయగడిసెకుం?

గసలబపావనక్షీ ర్రినన్న ! గుషులచెన్నా!.
వలివిద్య లెన్నిరైనను

గులవిడ్యకు సాటిరావు కుంక్‌నిలోనకా
వలకాంళత లెంద ఆున్నను

గులకాంతకు సాతిరారు గప్వలచెన్నాా 1s

గున్వల చెన్ననిపద్ట్రములు, ఏ0!

+ తల రౌంతేెపి పెంచుకిొన్సకా

గులధర్మము ము విడిచి కన్నకూళ్లుం దిన్నకా
గలుగదు మోక్షము చి త్తేము

విలయము గాకున్న విజనవేములచెన్నా!.

3 ఎన్నంగల జీబరాసుల

నన్నిటిగర్భమున6 బుట్టి యట మనుజుం జై
| ళు డా

త్ర న్నెటీంగి ద్రైదుకఐలెరా

కొన్నాల్లి క నెచటనున్న! గువ్భలచెన్నా!,

, వారక యీక్యరుండు కలె ధరియించినయంతమా శ్‌
న్వారిజవై రితోడ సరిఐత్తువె యుమైతప్రూప! నీపస

వారిభు లుబ్బునో సలు సన్నెల6 గేజీరనా చంద, కాంతముల్‌
సీరవునో చకోరములనెవ్వగ దీలునొ తాప మాలునో!,

. పీనసరోగి నిన్ను6 దిలపిష్టసమానము చేసినంత "నే

వానివి వేకహీనతకు ఐందుజి చేల కురంగనాభమా!

మానవతీక పోలకుచమండలమండితచి త,కత్రికా
నూనవితానవాసనల నొందుట లోకము ని న్నెయుంగచబే!.

ఊ. ఎవ్వండ వీవు కాళ్లు మొగ మెజనం వాంసమ; నెందు నుందువో?
దవ్వుల మానసంబునను; చాన విశేషము లేమి 'తెల్పుమా?
మస్వపులగాంచ నాబ్దయులు మొ _క్లికముల్‌' గల నందు; న _త్తలో?
యమ్వ్యి యెటుంగ; మన్న నహహో! యని నవ్వె బకంబు లన్నియుక్‌

మ, ధర నత్యు కమం టై న ధీరునిమనస్తాపంబు దీర్చంగ స
త్పురుహెనీకమ మయోపుంగాని యొకయల్చుం డోపునే త్మీవ్కదు
సకనె దాఘవి దోహసతాప మడంయకా ధరాధరాంచ ద, సే
కాబో మూ
త్క_రధ్రారావళి గాక యక మగునే గందూవ తోయంబులుకా?
CN
ఉ. చేతికి వచ్చుకార్య మెడనేసితి ఇధులు శొత్రులెరి యిం
| చ థి Ua
కేతరినైన€ గాళ్యము భటించెదనన్న్స భుటింపనీను నీ
14

౨౧9 కాటు పదస్టమణిమం జరి

చేంతగునట్టి చెయుమును జేసితి బింతియకాక్‌ యింక నా

న || ఇ
నాం తొకయింత మార్ప్స( గలవా గుసాచారమ! దుర్విచాకమూ!.

ఆ.కా దనిపించుకోందగదు కానిగుణంబు ఐహించి లోఖిచే
చే దనిపించుకోంచగదు బలేనదురాకకు౬ బోయి యిందురా
రా దనిపించుకో దగదు కట్టడియె కరినెక్కి. దిడ్డిదూ
“శ్రీ దదియెంత? తుంపెరపురీహానుముంత! నితాంతవై భవా!

వు, ఎనయ గ వానుద౦బ జలమింతే యా నిల్వని పాడుగుంట నీ
చునకుం బచార్ల ముంటు కను. జూచి సహింపనియూరనుంట లే
దనిమయొడు చేనిపంట వసనా౬కటికందనివంట మంటకా?
a 1 వో / జ
జనకనుతాళిరామ! బుధసన్నుత! శ్రీ, పెనుమళ్షరాభువా!

చ. కరిగమనల్‌ దురాత్తులనెకాని కమింపరో కీఎనజూతి కా
ప్రరుములంగాని భూభుజాలు ప్రోవరు కానలంూాని మేఫభఘుముల్‌
కురెయవు సళక్యేశ "చములకుం బెడంబొసీనవానింగాని యిం

క సరియింప దుర్వి యవినితులల గాని ఇరింప డెంతయుకా.

చ, పిలువనికూటికి కా వెఠలంబెబ్బుధరావరు6 డేలువీటికి౯ా
జలములు లేనియేటికిని సౌకెకు బందుగు లున్సచోటికికా
బలువుకతోటిపోటికి నృపాలురసాటికి. బోవరాదయా
బలవదరీ! దరీకవూరఖాస్వదరీ! యదరీదరీహరీ!

ళా. తం, త్ర్కులులేనివీణయును దానమురాగ ము తేనిగీతీముకా
మం త్రై ములేనిసంధ్యయును మానముకేనితపంబు వేదవి
ట్రం తృెములేనియాగము 6 బడజ్ఞ ల లేనికవిత్వత త్తే ప్టము కా
మం శ్రులాలేనికాజ్యము సమానము లియ్యవి దుష్పుంయు క్‌ ముల్‌.

ఉ. గందపుం చెట్టు శ్కింద నుఠగంబు పయోనిధి బాడచాన్ని మా
కందఫలంబు కింద నెకకంగురుదుంచ జగద్విలోక నా
నందము మేఘునందు బవి నాంచినమాడ్కి నకారణంబు గా

రు దాత న |
నుందురు చాతసన్నిధి నయోగ్యులు శొందటు మల్లికార్డునా!

శరభాంకలింగమా,. - ల్లప్ట

ఊఉ, చూతఫలావలతంస! నినుయాచిన గన్నులపండు వయ్య! లో
పాతిశో యంబునకా బరిమళాన్వితే మయ దికౌఘమెల్లి వి
ఖ్యాతీయొనర్చె నీగుణము లె లైనను గల్బ్లదు నాకు సెముదికా
గాతుక మెప్పు నీహృద యక రశ భావము Per జ శయగకొ,

శరభాంక లింగమా

చ పెనిమిటికిం దలారికిని బిమటివారికి బంధుకో టికి కా
వనరుహ నేతే, ? శా వెజచి వాకిటి శ్లీంగదుగాక! యాత్మ నె
వ్యని మటీ పొందరాడె బలనంతేపుంగా౬పులు వెట్టి కామినీ
జనముల నేలువారు నెజజాణలయా శరఫాంకలింగమా !

చ. పొరింబొరి మేళమాంసములు బొక్కు_చు నిక్కు. చు సోమయాజి మై
సురపురి కేంగి రంభికడం జొక్కుదు సోలుచు6 గామయాజిమె
భరణికి డిసి యిండ్లంబడి తెండులమెక్తుదుం గర్మయాజిమొ
సౌరిందిరుగాడుకామి మిము జూడంయయయా శరభాంకలింగమా!

జ్‌. గారడమం తే,సిగ్దుం డురగం బులబే గజపించుకొన్న6 ద
ద్ధ్భ్యోరవిశంబు లెక్కపంట కుంభినిలో శినమం తే శనిద్ధుండై
జారవినోదియొ విషయ'సంగతి(౬ జెందిన6 చెందక యా
ఫూరిత మోనాపాక ముల బొంద (డయా శరభాంకలింగమా!

ఉ, కండలు వహ్ని దేవునకు. గాలినయెమ్లులు భూమి దేవికికా
వండినకూడు కాకులకు వాలిహిరణ్యము వీర మాలకు
నిండినసొము భూపతికి నిత్యము ప్రాణము మృత్యు దేవికికా
మిండతీయాలు వన్యు లకు స కరభాంకలింగమా!

&. వండెడువాని సత్కవిని వె వైద్యుని ముం శ్రీ ని దం త్రో చాదినికా
గొంతజెముపల్కు వాని రిపు6 గూడినవాని నటు నుప్‌ా

904 చాటుపద్య మణిమంజరి

మండల మేలువాని దనమర్శ ముతింగినవాని నిష్టునికా
ఖండితమాడునే నదియు గండమయా శరభాంకలింగమా

ఇరవా.

చ. కలిగినవానియింట కుళకార్యముగల్లిన 6 గీడుగల్తినకా
బిలుపకము సె బాొంగవులు పెల్లుగః బోయితదంగమంత చంక
డెలుపుచునుందు రాతనికి దీనునియింట కుభంబి కల్లి నకా
బలుమణు 6 బిల్చివప్పటికి. బల్క_రుగా యొననవై న ాకవా!

చ, పరువుగృహింప నేర కొకపాటిదురాత్తుండు మించనాడినకా
సరసు లెటింగి మార్కొనక వైంచినయంతట నెచ్య మే లగుక?
ఆరుదుగనచ్చుమొర్షమున కడ్డము-గా నొకకుక్క_ పచ్చినకా
నజచినం గోపగించి కరి కఠ్యగరాదుగద న్యు ఖెరవా!

గ, ఇబుకరాదు చేతి నిసుమంతని పే ్పన6
సొజుకరాద యినుము కోంచె మైన
నటుకరాదు నీళ్లు నడిమికి రెండుగా
చెఆుకరాదు నావి పెళ్ళ గి్‌లలో.

'ఉ, ఎక్కడి కేలెదో వడుగ! యేలొద బెండ్లికి మాడ లేవిరా?
నిక్కము నాల్లు చేలలవు; నీకటరా యవియేవి చూపుమో;
యొక్కటీ త్రోవలో గనెద నొక్కటి కొక్కరిం బూటపెక్టైదకా
ఒక్కటీ తప్ప నెంచెద నుబొక్క_టి లే దని కొక, రం చెదకా.

కీ, పోకలు నమలుచు నాకులు చేకొని

నున్న మద్దినవాండు శుద్ద విధవ
ఇద్దజు నొకచోట దేకాంతమాడంగ
పద్ద జేరినవాండు పట్టి విభన

భె ర వా. 205

ఆళితోం గలహించి యాయకలి కా దని

పస్తున్నవా6 డొక్క. పంజివిధప
వారకాంతేలయిం క్ల వాసంబుచేయుచు
మగునకేడ్చెడువాడు మడ్డివెధవ
చదువువెప్పినజీత మదనులో నీయక
మిటకరించెకువాడు మేటివిఫన
వూక
త్రోవబోయొడు స్త్రీలతో చెంగంబిగిలించి
ముచృటాడెడువాండు ముష్షివిథఐ
కట్ట మిచ్చెద నని కాలమంటదీయక
“ నోళు గలతెడువాడు కొంజువిధవ
0 య
ఇంటి అంకెజటు(6గక యికుగుపారుగుజుంకు
వెంటాడువా€ డొక్కు యంటవిథధప
దారి దృ్యములనుండి తనపూర్వసంపద
లూరకతలంచువా డు _క్రవిధం
RL 496 66 జ +40
అ | మ త్త |
ఊ. ,శ్రీకరమూ రి! హారిగుణ శేఖర కొముయమంతి, తిక్క! నీ
రాకలుగోరుమేగ్గ కనుకాగము మీటిన మన్మ థాగ్ని చేం
బ్రాకట మైనముత్యెములు ఛస్మములాయెను వేగ రావనా!
యాకులుపో(కలుం గలుగ నంతియె చాలును సున్న మేటికిక ౨.

చ. అసద్భళ గ ంధబంధుక మటంచు వడికా జనుచెంచి శత్రిక్ష
,ప్కసవమునందు 6 చెంది మకరందము 'పెందమింగ్రోలలేమికికా
"చసచెడి కుంద సేమిటికిం బేంటి! యరాళకరాళకంటక

పృసపముదే భవ త్తీనువు వృయ్యక వచ్చిన మేలు చాలే !

Ll

(

మ, శవణింతుకా నుతి కాలకంకమకుటాట్టాల (పృతోళీమిళ
తృంపమానామరసింధుబంధుర పయస్సంభారగంభీరవా
గ్య ఖ్రవవో వై కధురంధఠత్వమున జిహ్వాలోలమ రక్త ల్లికికా
జవికిం దల్లికిం గార వేల్లికధ నుర్చ్య్యావల్లీ నీరుల్లికికా.

206 చాటు పదర్టిమణెమంజరి

మ, కఐణింతుకా నుతి చై పకమ్రమద దార్ష్య న్రీనోహినీనీఠభృ
చ్చ స్రసమానామృతకీకరాళనవ వీజప్రైంతకాపమ్య స

స

దృవనాజాంచకు షత ,సపుతసముద్య్య తా వ్రదుమశ్చ్యే ండకుకా
ఆవితుంగోద్భబ కాండకుక్‌ త్రై బల శఖాదండ కాదొండకుక =
&. తూరుప్తునా౭జికుత్రి యులతోరప్పు బొంధవలీల యద్భుకే
సా్వృారవిలాసమందును న వివాహయమవోతృపకుల్‌ నికన్నస
త్మా_రపకి గృహంబు లవిఛ్చా యకకల్చీత విదిషహషతిి_) యా
ఇారము లన్య పర్ణ జనవరి తహాస్యరసాలవాలముల్‌ .
23 అడ

చలు కవత బణటంణాటకా.

అ ల్తింటి కోడలు.

వ్ర పొరుగిళ్ళ 6 గూర్ఫుండి క పుచ్చ య నేచ్చి
సీలాటిశేవున నిలనేచ్చె
ఆత్తా(డు బిడ్డల నాడిపోయం౭గ చేశ్చె
గూర్పుండి నట్టింట గొణుగనేర్కా
పనివేళ మూల్హుచు బందడుకుందడల "చేర్చి
జెంపను సున్నంబు నింపనేశ్చె
చసీివిడ లేడ్వంగ విసరి కొటలో ేళ్చె
Ge ళు
నొకరెండుపస్తులు నుండనేశ్చె
గి పెళ్టు"పళ్లన మెటికలు విఅువచేర్చె
“నెచ్వరును నాకు లేరని యేడ్వ నేన్చె'
బుట్టినింటికి జెప్పుకోల బోన "నేర్చి
నవుక! య త్తింటికోడలి యవగుణములు!
కీ, వాలము నులిచియు “వేలం గా శ్లణంచింయు

ఛ్యాత్రి మైల బొరలియుం డాలి విడిచి

“ఈ

నియా గులు, 307

వదనంబు తెజచియు నుదరంబు6 జూచియుం

బెక్కుపాబున6 బడ్డ గుక్క కొక్క
కడిమాత్రేమన్న మా(కలిదీజ నిడంబోరు

నాగంబునక్‌ు 6 చాన నంబుతొడ
కబళళతంబులు కరమున కందీమయ

నా6కలిదీజుంగ నదిభుజించు

. ఎంత వేండిన హీనున కివ్వ ర్‌రు

ఇచ్చి రేనియు. గడు గొంచె మెచ్చుకేదు
నునున కూరక యుండిన గాంక్న్షదీఆ
గురుతీరార్థంబు లిత్తురు ధరణిపతులు,
ఫూరుషజ్లానకీ రులం బరలా నేని

Cy జాతి
వానిజనం బ దొక్క_వూ మైన6 జూలు
నుదర పోషణమా ల్‌ మో యుర్విమో (ద
గాకి చిరకాలమున్న నేకార్యమగును?.

నియోగులు,
త్తి

* భౌాగ్యవశమున బుద్దిసంపన్ను డగును

బుద్దిబలమున నృపులకు౬ బూజ్యాండగును

నృపులు మన్నింప నయకశానిపుణు( డగును

పూని రాజ్యము నడుప( (బి ధానుండగును,

లివిగో6 గనుంగొనుము ఐన్నియమిజంగ వాంలకేమి నా.
వ్రాలు సుధాకసాలు కవిరాజులకెల్ల మనోవారాలు వ

జాలు సరస్వతీవిమలచారుకుచాగృసరాలు చూడం జి

లీ

త్రాలు మిటారి మోహూనకరాలు నుతింప దకంబె యేరికికా?.

ఉఊ. మేదిని నాభ్రు6 డల్టినను మించిన కార్యము చక్క సేయ స

మ్లోద మెలర్బంగా గణక ముఖ్యునిసఖ్యము లెస్స యెట్లునకా

28 బాటుపద్యమణివుంజరి

ఆదటం గాలు. డల్లియు గతౌయు వటన్నను జిలేగు పు ణా
గృక్కునవాసీ జజీన్రుం జేయంజే.
చ, హరివార్‌! యేమి సాంబశివ! ఆయ్య! భయంపడి పల్క_ నోడదకా
ఆకమకలేల పల్కు; భఐడ గృపురంధి? ఉదక. యేదయా?
సీరికిని దానికిం బడక చిందరయె త్తే జింతపళ్లైలో
వరకకణాలయిండ్లకడ వారక యున్నదయా యుమూషతీ!
క, ఆధికార మబ్బి నప్పుడు
బుధులు ప్రృమోదించి వీండె పురువో చేముం డం
చధికంబుగ గొనియా జెడు స
విధమున వ రింపః దరమె వేల్పులకె నకొ?,
ఇ చ్చు
మ. విధిసంకల్పముచే వొెకానొకండు తా విక్యంబుపాలించువో
బధికం బెక్కువ చూపు తేక్కువ సదా భాషల్‌ దురుక్తుల్‌ మనో
వ్యధతో మ త్రతతోవ దుక్వ స సనదుర్వా్యాపారతం జెందు న

“గి వొలంగించి శా మొదట

య్యధికారాంఠలేమునందు6 జూడనలదా యాయ య్య సాభాగ్యముకా.
క. ఉద్యోగ మొదవినప్పుడు
సద్యోమద మొదవి పూర్వుసరసత్‌ లుడుగుకా
విద్యానింతున కైనను
విద్యాహీనునకు వేజ విసరం చేలా!
సీ. బళిబళీ! మితాతబల్లెంబుచేబూని
పుల్లాకతూటుగాబెడిచి నా (డు
ఎద్దుచ్చ పోయంగ చజేజులై పాజంగ
ఇంకించి లంకించి చాటినాడు
కలుగులోనూ కప్పు గజ్జుగ జు మనంగ
కట్టారి తీసుక గదిమినాడు
నాగలాపురికాడ నక్క త ర్గుకురాగ
తిరువళూరూకాడ తిరగినాడు

భారతకథనుగూర్చి చాటువులు, 209

ఎలుక యొకుదుకురొగ సికె చేకనుబూని
యేడాటు చారులు యొగికినాడు

శ్రర! వీనిపరా క బు త
షీ జెర వీనిపరా కృమం 2 తంబు
* వ్ల %
చిన్న పమోతలేం ద!
డీ

భారతకథనుగూర్చి చాటువులు,

ఉ పఫీరతతోడ నీఠథము దీ వ్రగతికా గురురాజునేన పై
ఘారత 6 బోనినిమ్లు నను జూడుము పేర్చి తదీయయాభులకా
బే రడంించి యాపసుల6౬ బెంపనలార మకల్చకున్న నా
జేరు కిరీటియే నినదఖీవణశంఖుము చేవద త్రమే!

ఊఉ. సారథిగమ్లి యు త్తీరుండ! చాలు జయించెద నింద్రునైన నా

వారికి నడ్డమైన మును బృహ్మలిఖించిన వ్రాలు తప్పు నే

ఏరత కంఖనాదమున దిగ్విజయంబును జేయకున్న నా

పేరు కిరీటియే నినదఖీసణళంఖము దేనద త్రమే!

.నీరజనాభ! నీవు చని "నెయ్యముతో మనపాలు వే(ండరశా6

గొఠవు లీకతక్శినను గాఢనిరంతరచండమండితో

దార దురంకీదంతుకశితా _స్త్పిపరంపర 'లేయకున్న నా

పేరు కిరీటియే నినదఖీషణక ంఖము దేవద ర్త ము!

రః

ఊఉ, వారిజనాన్స్‌! యొల్లి చని వాసవు€ డడ్డము వచ్చి నిల్సినకా
వారిజబొంధవుం డపర వారిధి చ ంకకముస్సృ సై ంధవ్రం
జేరి శిరంబు ద్రుంచి ధరణీస్థలికిం బలిసేయకున్న నా
చేరు కిరీటియే నినదఖీవణశ ంఖము దేవద త్తమే!

210 చాటుపద్యవుణేమంజరి

ఊం పాెజడుధీయం బట్టుకొని పట్టి శరంబున నూని నవి ని
స్ట ; |
మాకము (?) లాడినట్రి రవినూనుని వర్మజ: నీవు చూడం గా
కఠణంబులో చెదిరి సం డెలు నక్కలు సేయకున్న నా
చేరు కిరీటియే నినదఫీషణకంఖము చేవద త్రమే!

ఆ. పా లడుగంగ.6 గారవులపాలికిం బోవ నతండు లోఖిమొ
పొ లది యేడదో యనిన బొలుకెఆజం గెణుంగంగ ఫీ ముభకా
పాలునిపొలు తాను తనపాలిటిరాజ్యము నన్నపాలు నా
పాలు సమ _ససెన్య మని కల్ము_ము పంకజనాభఛ; యచ్చటన్‌..

సీ. చరణారవిందము ల్సమతి మది నెంచి |

ముమ్తా అం రాజాకు మక్కి రనుము
వచ్చినవై కంబు వారింప నూహించి
మాభూము లిమ్మను మనుజవిభుని
ఆరీతి నృపతికి హర్షము గాకున్న
న్‌ కె దూళ్తనీయు మనుము
డమికు(6 డామాట కొడయడ 'కంజెనా
నడవడి యొజింగించి నడుప్రమునుము

గీ, పనులు నేయంగ నేదేనిం బంపు మనుము
పంపు పనిసేయ నేసకభటుల ననుము
ధర్మమార్గంబు వినబుద్ది దనర దేని
కదరిఠమను కలనికిం గమలనాభ!

త్‌

మ. పదరుల్‌ ప పల్యక ధర్మశా స్రగతి భూభాగము మౌ కాజ్య'సం
పద నూ కిమ్తును మొోయకుండిన మవహాబాహాబలన్ఫూ మై
యెదు వై రమ్మను వచ్చి మద్భలము చా సేపారంగా.6 జూచునో
గదఘాతంబుల నూరువుల్‌ చెగిపడుకా గంజాకు! యిం తేటికికా?

చు. కొలవాం "వేటికి వడ్గుఫద్దను మిటుల్‌ గర్వాంధు. డై మమ్ము6 దొ
చాలకం జూచుట ew దనూము న య -

భారతకథనుగూర్చి చాటువులు, 211"

నిలుసన్నేరం డధర నృ త్తి ననుమా నీ విన్నియుం బల్మి_ తిక
ఎజి YD ౮
బలసమై ్వ్యరమె కోఠ దుర రణముల్‌ పాపించు నంచాడుమా!.

శా, పొండవులన్న దైవమును బౌరుషముం గలవారు వారికీం
గొండొక కీదడుచేనీ నిలంగూడదు కూడనిలోభళ మూని వి
రిండితనంబునక దర హరింపనె చూచెదవేని వారు నిక
బిండలివం డొన భు రని “పేర్చి యథార్థ మెజుంగ6 జెప్వుమూ!

ఊం మచ్చర'మేల కర్ష! విను మూనవ లర్జనితోడివారలా?

రచ్చల మెచ్చు లాగెదవు రాజును దమ్ములు నిచ్చ మెచ్చంగా

వచ్చినవాడు ఫల్టునుండు వాని నెదురొ[,_ ను యోధ జూడుమా

చెచ్చెర నూర జోగులకు శేషునికంళము లంటనచ్చు నే!
క, పరమున6 గుంతికి సుతు. న్‌

వెరవెటు (గక యేటీసరద విడిచినపీద పకా

ధరయుల నేలెం గరుడు

య వై

దరి జేర్చను గూడువెట్ట దై సముగాదే!

గోలకొండ మాలముండ పూలదండ కొ త్తకుండ అనుపడ "
ములతో భారతకథకు సంబంధించునట్టు చెప్పం బడినపద్యము
గీ, ఓయికురురాజ! వీకడు కు త్రేగోల

శొండవలెనుండు కణ మొల ముండ దింకను

భండనంబున గెల్వురు పాండుసుతులు
ఉదరమున బూలదండ శే కొ రృకుండ.

గ్ర

“213 బాటు పది నుణ మంజరి

పాండవు వ _ర్హనము,

HIS

మార త్రి ప ననే
= ఇకపట్టణంబున కపనా౭టణికి ధక

రాజూ పదాజుఐర్ష ములవా్ణండు
వాదయుంజుండు పజబేను ఐవత్పఠంబుల వాడు
పదు'నాలుగేంచు వివ్యద్చునకును
ar]

హురికింపం గవలకు6 బభణుమా డు వర్ష ముల్‌

జననీసమేతుల్‌ సాఖ్యముండి
ఐిద్యలః"నేర్చిరి వెస బదుమూ ౬డేండ్లు

లఅక్కు_యిం టాజు నెలలువసించి
రరవుగా నాన్నెల లేకచ కృమునందు

శ్‌ 6డాది ద్రుః పదుని యింటనున్కి
వఐదువజ్సేరములఎ వర

నిరువదెమా ౬డేం డు నిందృ్కపురిని

వనము నజ్ఞుతంమి వెం బదుమూండేండ్ల

నటమి6ద ముస్పదియాజు-నేండ్లు
రాజ్యూభిషే పకంబు రాజా లె శీను గొల్వ

ధర్మ ంబుతో మించి ధాత్రి పోవు

pra మ్‌ క

శీకృక్తుకృషకొలి, నిద్దన నంకల్పత

నష్ట త్రరళతచోయ నము లుర్వి ౬

= జెలంగి పట్టంబు తుద బరీకితున కొపం

సోదరులు సతి జతూహాడి సారిది దివికి
నరిగి వేడుక స్వరక్షసాఖ్యంబు గనిరి
పొండవ్రులం వారియక ముర నిండివెలెసె.

ఈశఏ రాజ .
ఏరాజ్ఞ.

ర న్‌ 3 ఠా
కర్మ మెపరికైన6 గడం (ద్రోవంగారాదు
ధర్మరాజు. చెచ్చి తగనిచోట ౬
౫ ంకుభటుం జేసెం కటకటా! 3 నంబు
ఇ pn
ఏమి2చేయవచు? నీళంరాజు !.
కస్ట్ర వేళలందు గమలాసనునకైన
నను వింపఐలయు ననిలసుతుని
ఐంటపూటివానిబలెః జేసె చై నంబు
ఏమి చేనావదు~ నీశంరాజ !.
బె “ఎలప? క
పాటు త్వ సుమి టబ్రాహాదులకునైన
నీడు-గానిచొట నిం దృతనయం(
బేడివాని జేసి పెట్టండా దైవంబు
ఏమి చేయవచ్చు నీళ్టరాజ్ఞ!.
తా
ఆనువుగానివేళ నధికుల మునరాదు
కాల మెలిగి రీతి గడపనలయు
విళ షమేలునకులు ౬ డళ్వశిత,కు 6 “"డాయ్‌ొ
చేమినేయఐచ్చు నీశ్వురాజ్త !.
* న్‌ నన గా
పూర్వజన్మ కృతము పోఐ హం
నూన్పరాదు దై పమాయ చెత
ఎ్రాపది యుకయ్‌ేలడు తగనిబాములల బడే
మిసేయవచూ నీశరాజ !.
కల ఆనన, నిక ప్టకాబ్ద.

"తెలుంగు భారతము.
ఆదిపర్వము వస్తు నరయంగ సభ నత్త
మూారణ్య మద్కి, విరాట కఠమూ

చె ద్ద బాలశిక్ష.
చక్క_గ పరిష్కరించి అనేక నూతనవిషయములు,
భూగోళ చరిత్రాంశ ములు, పటములు చేర్చి మంచికాగికముల పై
ఇద్దమరములతో 6 జక్కుల బ్రక్‌ టించియిన్నాము. సాధారణ

వలీ ర్పు. 6-5-0. మేలు వలి ర్పు. 0.2.)

'బాటుప పద్యమణమంజరి. 1, 1, 2, "భాగములు,

క్రీ వేటూరి. ప్రభాకరశ్యాన్ర్రిచే సమకూర్చంబడినది.
జయది ప్రాచీనా ద్భుకొచాటుప పద్యరక్నే మాలకూక్చు. కథా
వృత్తాంతము చక్కగా వ్రాయంబడీనవి నీతి శృంగార
పోసస్టయు కిచనుత్యా.రగర్భితమ అయినవి; చాటుభారలు
ఓక, గాక శ్రాపద్యము లవతునవరపహోలు '! శ్రీ కృవ్వ చేవరాయలు
చాకలికి జమాయొసంగుట మొదలగు చరిశ్రవిశేషములును
గలవు. ప్రథమభాగము మొడటికూర్చు ప్రతెలన్ని యు చెల్లి
టన్‌ ఇంకను అనేక నూతన చరిహ్రైంశములు, 750
క్‌ _త్రపద్యముల౭ జేర్చి పునర్ము ద్ర,ణము వరు
ప్రతి 1.కి రు. 1-1-0. రెండవభాగము ప్ర పతి 1కి ర్పుు 1.10.0.

శ్రి మప హాభ కృవిజయము.,

ఇదివజుకు మన ఆంధ్ర భామలో సర్వాంగసుందరమైన
'భ క్షవిజయము ప్రశటింపయడియుండ లేదు. క్రీపొద. సుబ్ర
హ్లణ్యశా ప్రిగారిచే న్‌ ps ఈ మహోభ క్త కభిజయమును
ప్రకటించినారము. క్రీ శాశ్ర్రీగారి ముద్దులు
పదరచన, మనోవారమగు వర్డ్‌ స్ర్యాక్క, కనుమ 2
"కెలియనివి గావు, రెండవకూర్చున అనేక్‌ లు
చిత్ర పట్టములు లొ త్తగ చేర్చినారవట ఎలా కుషి శు. 000

ద